Từ trang sách đến “chạm đọc”
Mỗi ngày dành thời gian đọc sách, Thái Bình Thảo Nguyên - học sinh lớp 11 Trường THPT Hà Huy Tập (Nghệ An) không chỉ ghi lại những điều mình đọc được mà còn đặt câu hỏi: Làm thế nào để một cuốn sách có thể đến với nhiều người hơn?
Câu hỏi ấy đưa Nguyên đến với cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc tỉnh Nghệ An năm 2026 và cuốn hồi ký Gia đình, bạn bè và đất nước của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình.
Với nữ sinh, đây không chỉ là câu chuyện của một cá nhân mà còn là câu chuyện về một thế hệ người Việt Nam đã sống, chiến đấu và cống hiến trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh.
Hình ảnh khiến Nguyên ấn tượng là khoảnh khắc bà Nguyễn Thị Bình đặt bút ký Hiệp định Paris năm 1973. “Đối với em, đó là hình ảnh đại diện cho ý chí, khát vọng hòa bình và sự kiên cường của nhân dân Việt Nam. Qua hình ảnh của bà Nguyễn Thị Bình, em cũng thấy được những phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam”, Nguyên chia sẻ.
Đọc về chiến tranh, nữ sinh nhận ra khoảng cách giữa thế hệ mình với thế hệ đi trước. Trong khi cha ông trải qua chiến tranh, gian khổ và hy sinh, người trẻ hôm nay được học tập, sống trong hòa bình và có nhiều điều kiện phát triển.
Từ đó, Nguyên muốn thay đổi chính mình, bắt đầu bằng những việc gần gũi như chủ động hơn trong học tập, tham gia hoạt động cộng đồng và biết trân trọng những điều đang có.
Tình yêu sách của Nguyên cũng bắt đầu từ gia đình. Từ nhỏ, em được bà ngoại mua cho những cuốn sách thiếu nhi, sách kỹ năng sống. Ban đầu chỉ đọc vì tò mò, nhưng càng lớn, nữ sinh càng nhận ra mỗi cuốn sách đều mở ra một bài học hoặc một góc nhìn mới về cuộc sống.
Trong những tác phẩm từng đọc, Chiến binh cầu vồng là cuốn sách khiến Nguyên thay đổi cách nghĩ nhiều nhất. Câu chuyện về những học sinh nghèo trên đảo Belitung nhưng vẫn giữ khát vọng đến trường khiến em trân trọng hơn cơ hội học tập mà mình đang có.
Từ thói quen đọc, Nguyên bắt đầu nghĩ đến một cách lan tỏa sách khác. Fanpage “Chạm đọc - Kết nối không giới hạn” được hình thành với mong muốn tạo thêm những điểm chạm giữa sách và người đọc. Thay vì chỉ giới thiệu hoặc tóm tắt, Nguyên muốn chuyển tải những câu chuyện trong sách qua nhiều hình thức như sách ảnh, sách nói và các sản phẩm số.
Nữ sinh cũng thử ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ chuyển thể nội dung từ trang sách sang những hình thức trực quan, dễ tiếp cận hơn. “Em muốn những người khiếm thị, người khuyết tật hoặc những người gặp khó khăn trong việc đọc cũng có cơ hội tiếp cận tri thức theo những cách phù hợp với họ”, Nguyên nói.
Dự án được giáo viên Ngữ văn Bùi Thy Thơ hướng dẫn, cùng sự đồng hành của những học sinh yêu sách trong trường. “Em nghĩ rằng ai cũng xứng đáng được tiếp cận tri thức, dù có những khó khăn riêng về sức khỏe hay hoàn cảnh. Nếu một cuốn sách nói hay sách ảnh giúp thêm một người có thể đọc và cảm nhận được một cuốn sách thì đó đã là điều rất ý nghĩa”, Nguyên chia sẻ.
Đưa văn hóa đọc lên nền tảng số
Sau gần 2 tháng triển khai, cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc tỉnh Nghệ An năm 2026 thu hút 76.826 bài dự thi của học sinh từ lớp 1 đến lớp 12. Qua vòng sơ khảo, 1.577 bài được lựa chọn gửi về cấp tỉnh. Ban Tổ chức trao 74 giải cá nhân, 3 giải tập thể và lựa chọn 3 học sinh tiêu biểu đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét biểu dương.
Đáng chú ý, 145 bài dự thi được thực hiện dưới dạng video. Học sinh sử dụng hình ảnh, âm thanh, mạng xã hội và các công cụ công nghệ để giới thiệu sách, kể chuyện hoặc thể hiện suy nghĩ của mình.
Bà Quách Thị Cường - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An cho biết, cuộc thi năm nay có nhiều đổi mới về quy mô, cách thức tổ chức và chủ đề. Chương trình được triển khai tới 130 xã, phường, với sự phối hợp của ngành Văn hóa, Giáo dục, chính quyền địa phương, trường học, thư viện công cộng và lần đầu có sự tham gia của Nhà xuất bản Nghệ An.
Chủ đề “Khơi nguồn tri thức, nuôi dưỡng khát vọng, gìn giữ những giá trị văn hóa trong kỷ nguyên số” được xác định xuyên suốt cuộc thi.
Theo bà Cường, nhiều bài dự thi đã vượt khỏi cách làm quen thuộc là tóm tắt tác phẩm. Học sinh biết nêu quan điểm, liên hệ với trải nghiệm cá nhân và những vấn đề trong đời sống. Một số sản phẩm được đầu tư về kịch bản, hình ảnh, âm thanh, cho thấy công nghệ đang trở thành phương tiện để thế hệ trẻ thể hiện cảm nhận về sách.
Tuy nhiên, một số bài lựa chọn tác phẩm chưa phù hợp lứa tuổi, diễn đạt dài dòng, thiếu trọng tâm; một số sản phẩm có dấu hiệu sao chép nội dung từ Internet hoặc giữa các bài dự thi. Có trường hợp sản phẩm chịu sự can thiệp quá nhiều của giáo viên, phụ huynh khiến tiếng nói riêng của học sinh bị mờ đi. Điều này càng đáng chú ý khi AI ngày càng được sử dụng phổ biến.
“Công nghệ có thể hỗ trợ tìm kiếm thông tin, hệ thống hóa ý tưởng, xây dựng kịch bản, dựng video hay trình bày nội dung. Nhưng công nghệ không thể thay thế quá trình đọc và suy ngẫm của người đọc”, bà Cường nhấn mạnh.
Với Thảo Nguyên, công nghệ vì thế chỉ là công cụ. Điều quan trọng nhất vẫn là cuốn sách, trải nghiệm của người đọc và mong muốn đưa những giá trị từ trang sách đến với nhiều người hơn.
