Tiêu chí nào để thành hàng Việt?
Một chiếc nồi cơm điện, máy lọc nước hay đèn LED dùng linh kiện nhập khẩu, được hoàn thiện tại nhà máy trong nước, cần đáp ứng điều kiện gì để mang xuất xứ Việt Nam?
Theo Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, các quy định về xuất xứ trước đây chủ yếu phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu và thực thi cam kết thương mại. Với hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước, việc thiếu tiêu chí riêng, thống nhất khiến doanh nghiệp lúng túng khi chứng minh xuất xứ, cơ quan quản lý khó kiểm tra, còn người mua thiếu căn cứ nhận diện.
Khoảng trống này cũng tạo nguy cơ hàng hóa chỉ trải qua vài công đoạn đơn giản nhưng được quảng bá như sản phẩm có xuất xứ Việt Nam, cạnh tranh thiếu công bằng với doanh nghiệp đầu tư thực chất vào sản xuất.
Từ ngày 1/1/2027, Nghị định 384/2026 về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước có hiệu lực, đưa ra căn cứ cụ thể hơn để phân định.
Với sản phẩm sử dụng nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu, nơi hoàn thiện hàng hóa chỉ là một phần câu chuyện. Doanh nghiệp phải chứng minh sản phẩm đáp ứng tiêu chí xuất xứ, gắn với những công đoạn thực sự diễn ra tại Việt Nam.
Theo Cục Xuất nhập khẩu, hàng hóa có xuất xứ không thuần túy được xem xét theo một trong hai tiêu chí: Chuyển đổi mã số hàng hóa ở cấp bốn số hoặc hàm lượng giá trị Việt Nam tối thiểu 30% tính trên giá xuất xưởng. Việc xác định còn phải đối chiếu quy định về gia công, chế biến và đặc thù sản phẩm.
Bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương - cho rằng, hiểu đơn giản, tiêu chí chuyển đổi mã số yêu cầu nguyên liệu không có xuất xứ qua sản xuất tại Việt Nam để tạo thành sản phẩm có mã HS cấp bốn số khác với nguyên liệu đầu vào. Nếu lựa chọn tiêu chí hàm lượng giá trị Việt Nam, doanh nghiệp phải có số liệu, chứng từ để tính toán theo công thức quy định. Mốc 30% vì thế không thể hiểu đơn giản là cứ có 30% linh kiện mua trong nước thì được ghi xuất xứ Việt Nam. Căn cứ tính là giá trị theo quy định, có hồ sơ chứng minh.
“Quy định rõ cách xác định xuất xứ còn giúp doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu, giữ thị phần ngay trên sân nhà, hạn chế tranh chấp với người mua”, lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu cho hay.
Ghi xuất xứ Việt Nam phải có căn cứ
Nghị định quy định các công đoạn gia công, chế biến đơn giản như thay bao bì, đóng gói, dán nhãn hay lắp ráp đơn giản các bộ phận thành sản phẩm hoàn chỉnh. Doanh nghiệp phải đối chiếu những quy định này khi xác định xuất xứ; việc có nhà máy hoặc khâu lắp ráp trong nước chưa tự động bảo đảm sản phẩm được mang xuất xứ Việt Nam.
Ở chiều ngược lại, cũng không thể chỉ nhìn vào linh kiện nhập khẩu để phủ nhận xuất xứ Việt Nam của sản phẩm. Điểm quyết định là doanh nghiệp đã sản xuất những gì trong nước và đáp ứng tiêu chí đến đâu.
Theo Cục Xuất nhập khẩu, quy định mới không đặt thêm thủ tục xin cấp giấy chứng nhận xuất xứ đối với hàng hóa sản xuất, lưu thông trong nước. Doanh nghiệp tự đối chiếu tiêu chí, xác định và công bố xuất xứ, đồng thời chịu trách nhiệm về thông tin đó.
