Bất an thịt heo chứa chất cấm

Ngày 5/10, Công an TPHCM triệt phá đường dây nuôi, vận chuyển và tiêu thụ heo sử dụng chất cấm salbutamol. Theo kết quả điều tra, từ tháng 1, các đối tượng đã đưa hơn 10.000 tấn heo có sử dụng chất tạo nạc ra thị trường, ước tính giá trị trên 600 tỷ đồng. Địa bàn tiêu thụ gồm TPHCM, Đồng Tháp và một số tỉnh, thành phố khác ở phía Nam.

Không thể nhận biết

Vụ việc bắt đầu khi lực lượng chức năng phát hiện các xe vận chuyển 280 con heo thịt dương tính với salbutamol. Trong đó, 80 con còn dương tính với vi rút dịch tả heo châu Phi. Mở rộng điều tra, cơ quan công an đồng loạt khám xét khẩn cấp 14 địa điểm là trang trại, nơi ở của những người liên quan tại Đồng Nai. Qua đó, phát hiện 3.909 con heo, tổng trọng lượng hơn 500 tấn, dương tính với salbutamol tại các cơ sở thu gom, chăn nuôi. Số heo này đã được xử lý, tiêu hủy.

Cơ quan điều tra đã khởi tố, bắt tạm giam 9 bị can. Vụ án liên quan bốn tội danh: “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”, “Buôn bán hàng cấm”, “Đưa hối lộ” và “Nhận hối lộ”.

Chị Thanh Loan, ngụ phường Thủ Đức, TPHCM, cho biết thường mua thịt heo tại chợ dân sinh gần nhà. Mỗi lần chọn thịt, chị chủ yếu nhìn độ tươi ngon, hỏi giá rồi mua, gần như không có cách nào biết con heo có được sử dụng chất cấm trong quá trình nuôi hay không. “Thật sự rất bất an, bởi mình không biết hàng nghìn tấn heo nhiễm chất cấm kia đã bán cho nơi nào, có vào bếp ăn trường học hay không. Bây giờ ra chợ cũng không dám mua thịt heo như trước”, chị Loan nói.

Nỗi lo cũng xuất hiện ở phía người bán. Bà T., tiểu thương kinh doanh thịt heo tại phường Tân Sơn Hòa, TPHCM, cho biết lượng khách mua thịt giảm rõ rệt. Khi được hỏi về nguồn hàng, bà nói có đầu mối giao thịt, nhưng không nắm rõ thịt được lấy từ công ty, chợ đầu mối hay cơ sở giết mổ nào.

Ghi nhận tại nhiều quầy thịt ở các chợ dân sinh TPHCM cho thấy, phần lớn người mua quan tâm giá cả và độ tươi ngon, ít hỏi sâu về nguồn gốc. Các tiểu thương khẳng định thịt đang bán có nguồn gốc rõ ràng, sạp hàng có giấy chứng nhận an toàn thực phẩm. Một người bán hướng dẫn chọn thịt đỏ tươi, nạc rắn chắc, đàn hồi tốt, ấn không để lại vết lõm, không dính và không có mùi lạ.

Tuy nhiên, việc nhìn miếng thịt để đánh giá độ tươi chưa giải đáp được câu hỏi sản phẩm có chứa chất cấm hay không. Trong vụ án vừa được phát hiện, cơ quan điều tra còn làm rõ những thủ đoạn nhằm đưa heo sử dụng salbutamol qua các khâu kiểm soát trước khi ra thị trường.

Thịt tươi, đẹp chưa đủ để xác định an toàn

Ngày 6/10, trao đổi với phóng viên báo Tiền Phong, TS Phan Thế Đồng, Phó Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Thực phẩm TPHCM, cho biết người tiêu dùng rất khó nhận biết thịt chứa chất tạo nạc bằng mắt thường, đặc biệt khi heo đã giết mổ và xẻ thành từng phần.

Theo ông Đồng, khi sử dụng chất tạo nạc, heo có thể tăng trọng nhanh, nhiều nạc hơn và ngoại hình đẹp hơn. Với heo còn nguyên con, người có kinh nghiệm có thể nhận thấy một số khác biệt về thể hình. Nhưng khi thịt được xẻ bán, những dấu hiệu này không còn dễ nhận biết.

“Trong trường hợp thịt đã xẻ, nếu sử dụng chất tạo nạc với lượng nhiều, phần nạc thường nhiều hơn phần mỡ. Tuy nhiên, độ săn chắc có thể không bằng thịt heo bình thường. Phần nạc có cảm giác thưa, lỏng hơn và màu thịt có thể sáng hơn do heo tăng trọng nhanh”, TS Đồng nói.

Ông Đồng lưu ý, đây không phải những dấu hiệu để người mua có thể kết luận chắc chắn. Ngay cả người bán cũng phải có nhiều kinh nghiệm mới có thể nhận thấy khác biệt. Đặc biệt, màu sắc không phải căn cứ đáng tin cậy để xác định thịt chứa chất cấm.

Thịt sau khi xẻ, để một đến hai giờ có thể mất nước ở bề mặt, khiến màu sậm xuống. Vì vậy, chỉ dựa vào màu sáng hay sậm, tỷ lệ nạc và mỡ hoặc hình thức bên ngoài đều rất khó phân biệt. “Một khi chất cấm đã được sử dụng thì người tiêu dùng gần như không có cách nào chắc chắn để phân biệt thịt bằng mắt thường”, ông Đồng nhấn mạnh.

Về ảnh hưởng sức khỏe, TS Đồng cho biết chất tạo nạc có thể gây những tác dụng không mong muốn khi tồn dư trong thực phẩm và đi vào cơ thể. Các biểu hiện có thể liên quan đến tim mạch, thần kinh và cơ bắp như tim đập nhanh, hồi hộp, nhức đầu, lo âu, mất ngủ, run tay chân. Người có bệnh lý tim mạch cần đặc biệt lưu ý trước nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe.

Theo chuyên gia, cách lựa chọn an toàn hơn là mua thịt có nguồn gốc rõ ràng tại cơ sở, cửa hàng hoặc điểm bán uy tín. Với thịt trong siêu thị, người mua cũng cần quan tâm nguồn cung và đơn vị chịu trách nhiệm về sản phẩm.

Kiểm soát xuyên suốt chuỗi cung ứng

Vụ án cho thấy việc kiểm soát nguồn thịt không chỉ đặt ra ở quầy bán. Theo cơ quan điều tra, một kiểm dịch viên động vật tại Đồng Nai bị khởi tố về tội “Nhận hối lộ”, liên quan đến việc ký xác nhận kiểm dịch sai quy trình, không kiểm tra thực tế, cấp sẵn giấy chứng nhận cùng niêm chì để chủ hàng tự niêm phong.

Ngoài ra, các đối tượng bị xác định sử dụng giấy thông tin nguồn gốc động vật giả để vận chuyển heo từ Đồng Nai đến giết mổ tại TPHCM. Những thủ đoạn này đang được cơ quan điều tra tiếp tục làm rõ cùng các đầu mối tiêu thụ.

Theo Ban Chỉ đạo liên ngành về an toàn thực phẩm TPHCM, nguồn thực phẩm tiêu thụ trên địa bàn chủ yếu đến từ các tỉnh, trong khi chuỗi cung ứng trải qua nhiều khâu trung gian. Hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ, hàng rong và bán hàng qua mạng cũng khiến truy xuất nguồn gốc phức tạp hơn.

Ông Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TPHCM, cho biết chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán tại nhiều địa phương gây khó khăn cho kiểm soát an toàn sinh học, truy xuất nguồn gốc, giám sát thuốc thú y và thức ăn chăn nuôi. Việc mua bán các sản phẩm này qua nền tảng trực tuyến hoặc kênh không chính thống cũng đặt ra yêu cầu quản lý cao hơn.

Chi cục đã tham mưu UBND TPHCM thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành về phòng, chống dịch bệnh động vật và kiểm soát giết mổ. Lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra tại các tuyến giao thông cửa ngõ, xử lý động vật, sản phẩm động vật không rõ nguồn gốc, không có giấy chứng nhận kiểm dịch hoặc có dấu hiệu sử dụng chất cấm.

TPHCM hướng tới xây dựng hệ thống cơ sở giết mổ tập trung, hiện đại đến năm 2030, đồng thời tăng liên kết vùng, kiểm soát quá trình chăn nuôi và từng bước liên thông dữ liệu kiểm dịch giữa các địa phương.

Công an TPHCM khuyến cáo cơ sở thu mua, giết mổ tăng lấy mẫu giám sát tồn dư chất cấm, không đưa heo nghi sử dụng chất cấm vào tiêu thụ khi chưa làm rõ nguồn gốc. Siêu thị, chợ đầu mối và tiểu thương không mua bán thịt không rõ nguồn gốc; người tiêu dùng nên chọn thực phẩm tại cơ sở được kiểm soát.