Hạn chế găm giữ, lãng phí đất
Đề xuất trên được Bộ Tài chính nêu trong tờ trình Chính phủ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập cá nhân. Đề xuất áp thuế 0,2% đối với đất bỏ hoang, không đưa vào sử dụng hoặc chậm đưa vào sử dụng cao gần 7 lần mức áp dụng với đất ở trong hạn mức.
Theo Bộ Tài chính, việc bổ sung quy định này nhằm thực hiện Nghị quyết 21 của Ban Chấp hành Trung ương, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 khắc phục tình trạng sử dụng đất lãng phí, đất bỏ hoang.
Theo ông Phan Đức Hiếu - Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, để biến quyền sử dụng đất thành một nguồn lực quan trọng, cần nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Một trong những giải pháp là đất chậm đưa vào sử dụng, đất bỏ hoang thì phải có chính sách tài chính, thuế cao hơn để không khuyến khích việc này, đồng thời khuyến khích đưa đất vào sử dụng.
Tuy nhiên, ông Phan Đức Hiếu cho rằng việc thiết kế chính sách thuế đối với nhóm đất này còn đặt ra nhiều câu hỏi cần giải quyết.
Trước hết là vấn đề pháp lý: Thế nào là “chậm đưa vào sử dụng”, thế nào là “bỏ hoang”? Với các dự án đầu tư, cơ quan quản lý có thể căn cứ vào tiến độ thực hiện dự án để xác định tình trạng chậm triển khai. Nhưng với đất của cá nhân, tổ chức ngoài các dự án đầu tư, việc xác định thời điểm nào được coi là chậm đưa vào sử dụng hay bỏ hoang sẽ phức tạp hơn.
Theo ông Hiếu, về mức thuế tính trên cơ sở nào cũng cần được quy định rõ để bảo đảm chính sách có cơ sở và phù hợp.
Một vấn đề khác là dữ liệu. Theo ông Hiếu, để đánh thuế cần có đủ số liệu, thông tin về tình trạng sử dụng đất. Việc này phải bảo đảm nguyên tắc công bằng giữa các chủ thể, tránh trường hợp cùng một tình trạng sử dụng đất nhưng cách xác định và nghĩa vụ thuế lại khác nhau.
Dự án chậm vì thủ tục có bị đánh thuế?
Một trong những băn khoăn được đặt ra là trường hợp dự án đầu tư chậm triển khai do vướng thủ tục, quy hoạch hoặc những nguyên nhân khách quan, liệu chủ đầu tư có phải chịu mức thuế cao hơn hay không.
Ông Phan Đức Hiếu cho biết nhà đầu tư có thể yên tâm bởi pháp luật đã có những quy định loại trừ nhất định. Khi triển khai dự án đầu tư, thời hạn thực hiện dự án được tính đến các trường hợp bất khả kháng và trường hợp chậm thực hiện thủ tục. Đây là những nội dung đã được quy định trong Luật Đất đai 2024.
Tuy nhiên, theo ông Hiếu, một tình huống khác cũng cần được các nhà đầu tư đặc biệt lưu ý là dự án ban đầu được đánh giá khả thi nhưng sau đó phát sinh khó khăn về tài chính khiến không thể tiếp tục triển khai.
Nếu chính sách thuế mới được thể chế hóa, tư duy trong quá trình lập và triển khai dự án đầu tư cũng cần thay đổi. Nhà đầu tư không chỉ tính toán hiệu quả kỳ vọng mà phải đưa cả những rủi ro tài chính, khả năng gặp khó khăn trong quá trình triển khai vào bài toán đầu tư.
Ông Hiếu cho rằng nhà đầu tư cần tính toán cả kịch bản dự án không thành công, phương án rút lui và cơ cấu lại khoản đầu tư nếu không còn đủ năng lực triển khai.
Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không nên tiếp tục giữ đất trong trường hợp đã không còn khả năng thực hiện dự án, bởi đất đai cần được phân bổ cho chủ thể có năng lực sử dụng hiệu quả nhất ở từng thời điểm...
Ông Nguyễn Văn Đính - Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA) - cho rằng thuế là một trong những công cụ có thể được sử dụng để điều tiết hành vi trên thị trường bất động sản.
Theo ông Đính, chính sách thuế có thể tác động đến hành vi găm giữ đất, đầu cơ, đẩy giá, thổi giá và qua đó góp phần hạn chế những biến động bất thường trên thị trường.
Khi chi phí phải bỏ ra để duy trì việc giữ đất tăng lên theo thời gian, người sử dụng đất sẽ có thêm động lực tìm phương án khai thác hoặc đưa đất vào sử dụng thay vì để đất bị bỏ không.
“Đất càng để lâu thì người sử dụng càng phải nộp nhiều tiền và đóng thuế cao”, ông Đính nhận định và cho rằng cả doanh nghiệp và người dân sẽ phải chủ động hơn trong việc xây dựng phương án sử dụng đất.
