Sàng lọc cán bộ cho việc lớn
Lịch sử loài người và lịch sử cách mạng thế giới cho thấy một chân lý vĩnh hằng: Mọi sự thành bại của một chính đảng cầm quyền, mọi sự hưng vong của một quốc gia, dân tộc suy cho cùng đều bắt đầu từ con người, và trước hết là đội ngũ cán bộ.
Chủ tịch Hồ Chí Minh - người sáng lập và rèn luyện Đảng ta - để lại một luận điểm thiên tài, mang tính định luật: Cán bộ là cái gốc của mọi công việc, và Muôn việc thành công hay thất bại, đều do cán bộ tốt hay kém.
Khi Đảng lãnh đạo toàn dân tộc bước qua những khúc quanh vĩ đại của lịch sử, bài học về cán bộ luôn là bài học mang tính xương máu. Hiện nay, đất nước bước vào kỷ nguyên mới, vấn đề cán bộ lại đặt ra một cách gay gắt hơn bao giờ hết. Đây không chỉ là thời điểm chuyển giao thế hệ cán bộ mà còn mang ý nghĩa bản lề quyết định hành động chiến lược của đất nước đến năm 2030 và tầm nhìn năm 2050.
Để hiện thực hóa khát vọng phú cường, vấn đề trung tâm, mang tính lịch sử đặt ra là: Tư chất của người cán bộ hiện nay phải được định hình như thế nào? Thước đo nào đủ độ chuẩn xác để đánh giá họ? Và cơ chế nào đủ hiệu lực, hiệu quả để kiểm soát quyền lực, giữ gìn sự trong sạch và nâng cao sức mạnh của đội ngũ ấy?
Đột phá tư duy, bản lĩnh dấn thân và đạo đức liêm chính
Tư chất của người cán bộ không phải là một hằng số bất biến, cố định hay đóng băng. Nó là một phạm trù lịch sử - cụ thể, luôn vận động, tự làm mới và hoàn thiện trong dòng chảy của thực tiễn cách mạng. Tư chất người cán bộ hiện nay phải là sự kết hợp biện chứng, nhuần nhuyễn giữa ba nhân tố cốt lõi: Đột phá tư duy, bản lĩnh dấn thân và đạo đức liêm chính.
Thứ nhất, đột phá tư duy, với tầm nhìn chiến lược và năng lực kỹ trị.
Thời đại ngày nay không có chỗ cho những tư duy kinh nghiệm chủ nghĩa hay lối làm việc theo kiểu đông nhưng không mạnh. Người cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược, trước hết phải là một nhà tư tưởng, một nhà chiến lược có tầm nhìn xa trông rộng xu thế phát triển của thời đại để định vị và hành động phù hợp với địa phương và đất nước trong bức tranh toàn cầu.
Tầm nhìn chiến lược ở đây không phải là những khẩu hiệu suông, những dự án "vẽ" trên giấy, mà là khả năng hoạch định và tổ chức thực thi chính sách dựa trên nền tảng khoa học, phù hợp và hiệu quả. Cùng với tầm nhìn của nhà chính trị, họ phải mang tư chất của một nhà kỹ trị. Nghĩa là họ phải tinh thông về chuyên môn, am hiểu sâu sắc các quy luật kinh tế, pháp luật quốc tế và công nghệ hiện đại. Không thể có một người lãnh đạo dẫn dắt công cuộc chuyển đổi số quốc gia mà lại mù mờ về công nghệ; không thể có một cán bộ điều hành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa lại duy tồn tư duy kiểu bao cấp, chờ đợi, xin - cho…
Sự kết hợp giữa tư duy chính trị và năng lực quản trị hiện đại chính là tư chất hàng đầu giúp cán bộ hóa giải được các "điểm nghẽn" thể chế, khơi thông các nguồn lực phát triển quốc gia.
Thứ hai, bản lĩnh dấn thân, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm
Thực tiễn lịch sử xác tín, mọi bước tiến lớn của cách mạng đều được đổi bằng sự dũng cảm bước trước của những người mở đường. Khi thể chế còn có những khoảng trống, khi thực tiễn vận động nhanh hơn luật pháp, người cán bộ lãnh đạo không được phép đứng nhìn, thờ ơ hay chọn giải pháp an toàn cho bản thân bằng sự thủ thế, trì trệ.
Tình trạng một bộ phận cán bộ hiện nay "sợ sai, sợ trách nhiệm", "co cụm", "né tránh" là một loại bệnh dịch vô hình, tàn phá động lực phát triển đất nước một cách khủng khiếp không kém nạn tham nhũng.
Do đó, tư chất của người cán bộ trong kỷ nguyên mới đòi hỏi một bản lĩnh dấn thân vô song. Đó là tinh thần 6 "dám"(dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách và quyết liệt hành động vì lợi ích chung). Người cán bộ bản lĩnh không tiến thân bằng sự khôn ngoan lọc lõi, bằng sự luồn cúi, mà khẳng định giá trị bằng những kết quả thực tế làm thay đổi diện mạo và vị thế của quê hương, đất nước.
Đó là thước đo sự trưởng thành về chính trị, năng lực lãnh đạo và quản trị.
Thứ ba, đạo đức liêm chính, trọng liêm sỉ, danh dự
Mọi tài năng, mọi tư duy đột phá sẽ trở thành con dao hai lưỡi nguy hiểm nếu người cán bộ thiếu đi cái nền tảng vững chắc nhất: Đạo đức cách mạng, sự liêm chính và lòng trung thành tuyệt đối với Nhân dân.
Khi quyền lực càng lớn, sự cám dỗ của vật chất, của danh vọng, của lợi ích nhóm càng bủa vây tinh vi. Nếu không giữ được cái tâm trong sáng, cán bộ sẽ dễ dàng trượt dài vào vũng bùn tha hóa, biến quyền lực nhân dân giao phó thành công cụ trục lợi cá nhân, gia đình trị hay lợi ích nhóm hủ bại.
Tư chất liêm chính hiện nay không chỉ dừng lại ở việc "không tham nhũng", mà phải đạt đến tầm cao của sự tự giác, thành một nét văn hóa, một thứ "kháng thể" tự nhiên trong máu của người cán bộ. Trọng liêm sỉ, biết xấu hổ khi bản thân và gia đình có những biểu hiện bất minh về tài sản – đó chính là đỉnh cao của tư chất đạo đức cán bộ hiện đại.
Đó là thước đo về đức trị song hành với pháp trị của cán bộ.
Thước đo nào để đánh giá cán bộ?
Đánh giá cán bộ luôn là khâu khó nhất, nhạy cảm nhất và cũng dễ xảy ra sai sót nhất trong công tác cán bộ. Hệ thống đánh giá cán bộ hiện nay phải được cách mạng hóa, chuyển mạnh từ định tính sang định lượng, lấy thực tiễn làm trọng tài, lấy sự hài lòng của Nhân dân và hiệu quả sản phẩm làm thước đo tối cao.
Thước đo bằng sản phẩm thực tiễn, số liệu định lượng cụ thể: Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định: Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý. Do đó, thước đo đầu tiên và quan trọng nhất đối với một cán bộ là sản phẩm thực tế mà họ tạo ra. Hãy dẹp bỏ những lời hứa hẹn đao to búa lớn, những bản tự kiểm điểm viết theo mẫu. Hãy nhìn vào những gì họ đã làm được:
Kinh tế - xã hội của địa phương, ngành đó có tăng trưởng bền vững không? Các chỉ số cụ thể như GRDP, thu ngân sách, thu hút đầu tư, chỉ số cải cách hành chính (PAPI, PCI) thay đổi thế nào từ khi cán bộ đó nhận nhiệm vụ?
Những "điểm nghẽn" tồn tại kinh niên từ nhiệm kỳ trước có được khơi thông, giải quyết dứt điểm không? V.v.
Đánh giá bằng sản phẩm có nghĩa là tạo ra một cơ chế minh bạch và công bằng: Cán bộ ở vị trí nào thì phải có sản phẩm tương ứng với vị trí đó. Không có sản phẩm đột phá, không có kết quả định lượng cụ thể thì không thể xếp loại hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Thước đo bằng xu hướng phát triển và năng lực xây dựng đội ngũ kế cận: Một cán bộ tốt không chỉ là người làm tốt công việc trong nhiệm kỳ của mình bằng cách "vắt kiệt" các nguồn lực hiện có để lấy thành tích ngắn hạn. Thước đo chiều sâu của một nhà lãnh đạo nằm ở xu hướng phát triển dài hạn của ngành, địa phương đó sau khi họ rời đi và năng lực xây dựng đội ngũ kế cận của họ.
Họ có để lại một nền tảng thể chế vững chắc, một tầm nhìn chiến lược cho 5 năm, 10 năm tiếp theo không? Hay họ ra đi để lại một bãi chiến trường của nợ công, của những dự án thua lỗ? Họ có đào tạo, bồi dưỡng được những cán bộ cấp dưới xuất sắc, sẵn sàng kế nhiệm mình không? Sự trưởng thành của đội ngũ cán bộ cấp dưới là một trong những sản phẩm có giá trị nhất chứng minh cho tầm vóc, tư chất và hiệu quả của người đứng đầu.
Thước đo bằng lòng Dân và niềm tin chiến lược của Nhân dân: Việc đánh giá cán bộ cần tuân thủ các cơ chế độc lập để đo lường "chỉ số tín nhiệm của Nhân dân". Cán bộ có thực sự sâu sát cơ sở, "nghe dân nói, nói dân hiểu, làm dân tin" hay không? Cuộc sống của Nhân dân trên địa bàn có được cải thiện rõ rệt không? Một cán bộ dù được cấp trên khen ngợi, nhưng Nhân dân oán thán, uy tín trong quần chúng thấp kém, thì đó là một cán bộ thất bại, cần phải kiên quyết thay thế.
Nuôi dưỡng sáng tạo – bảo vệ cán bộ bằng hành lang pháp lý và đạo lý
Một trong những bài toán nan giải nhất của công tác cán bộ hiện nay là giải quyết mối quan hệ giữa kỷ luật nghiêm minh và khuyến khích đổi mới. Nếu chỉ "siết" mà không "mở", ta sẽ có một đội ngũ cán bộ thụ động, "mũ ni che tai". Ngược lại, nếu "mở" mà không "quản", kỷ cương phép nước sẽ bị xem nhẹ. Và, rốt cuộc, đều thất bại.
Để giải quyết triệt để nút thắt này, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 14-KL/TW, ngày 22-9-2021 và Chính phủ thể chế hóa bằng Nghị định số 73/2023/NĐ-CP, ngày 29-9-2023, về khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Đây chính là đạo luật kiến tạo bước ngoặt lớn, trả lời cho câu hỏi: Làm sao để cán bộ dám dấn thân mà không sợ ngã?
Thứ nhất, định giới hạn rõ ràng giữa xé rào vì nước và cố ý làm trái
Cán bộ sáng tạo được bảo vệ khi ý tưởng đột phá nhằm giải quyết các điểm nghẽn, nút thắt trong thực tiễn, mang lại giá trị gia tăng cho quốc gia, được tập thể cấp ủy thảo luận, phê duyệt đề án công khai và có sự giám sát của cấp trên. Mục đích phải hoàn toàn vô tư, vì sự phát triển chung, không có bóng dáng tư lợi hay lợi ích nhóm.
Cán bộ vi phạm bị trừng trị khi nhân danh "đột phá" để cố ý làm trái, đi đêm với doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế lập ra các "sân sau" nhằm trục lợi công sản, coi nhẹ niềm tin của Nhân dân.
Nghĩa là, mục đích hoàn toàn vì lợi ích chung, không vụ lợi cá nhân; mọi đề án được báo cáo, thông qua cấp ủy và cơ quan có thẩm quyền.
Thứ hai, miễn trách nhiệm chính trị và hình sự đối với rủi ro khách quan
Cách mạng là sáng tạo, là thử nghiệm cái mới. Nhưng, nếu cứ thất bại là kỷ luật, là bỏ tù, thì không ai còn dám sáng tạo?
Sự tiến bộ vượt bậc của thể chế phải là việc loại trừ trách nhiệm pháp lý cho cán bộ khi họ đã thực hiện đúng quy trình của Nghị định số 73 nhưng kết quả cuối cùng không đạt mục tiêu do yếu tố khách quan, bất khả kháng. Thể chế này giải phóng hoàn toàn "vòng kim cô" tâm lý đang đè nặng lên vai những người có tài, tâm huyết cống hiến cho sự nghiệp chung.
Một mặt, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự/kỷ luật khi xảy ra rủi ro; mặt khác, tuyên dương, bảo vệ uy tín chính trị và cơ hội thăng tiến của cán bộ.
Kiểm soát quyền lực của cán bộ
Quyền lực không được kiểm soát sẽ trở thành một con quái vật tự ăn thịt chính mình và tàn phá xã hội.
Vì vậy, việc thiết lập một mạng lưới cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, đồng bộ, hiệu lực là nhiệm vụ then chốt để bảo vệ cán bộ và giữ gìn uy tín của Đảng. Tiếp tục đổi mới cơ chế mà ở đó cán bộ không thể, không dám, không muốn và không cần tham nhũng, lạm quyền.
Bài học xương máu: Khi quyền lực vượt ra ngoài tầm kiểm soát: Từ các đại án gây chấn động dư luận những năm qua, nổi lên một mẫu số chung rùng rợn: Sự tha hóa quyền lực đa dạng do thiếu cơ chế kiểm soát hữu hiệu từ sớm, từ xa.
Tại sao những cán bộ từng giữ chức vụ rất cao, từng có nhiều cống hiến lại có thể dễ dàng bị quật ngã bởi những "viên đạn bọc đường" của doanh nghiệp tư nhân? Vì, họ tự cho mình quyền đứng trên pháp luật, nhân danh tập thể để quyết định các dự án, thâu tóm đất đai, phê duyệt đấu thầu theo cơ chế ngầm "xin - cho" khuất tất.
Khi ánh sáng của sự công khai lụi tàn, bóng tối của sự lạm quyền sẽ lập tức lên ngôi. Đây là những bài học bằng xương máu, bằng cả sinh mệnh chính trị của Đảng, quyết không thể chậm trễ đổi mới hệ thống thể chế.
Hoàn thiện thể chế, nhốt quyền lực vào trong "lồng" pháp luật: Phân định rạch ròi giữa trách nhiệm tập thể cấp ủy và trách nhiệm cá nhân người đứng đầu. Chấm dứt triệt để tình trạng "tội chung lợi riêng”.
Quy định rõ thẩm quyền của từng vị trí chức danh, cán bộ chỉ được làm những gì pháp luật và kỷ luật cho phép.
Đề cao văn hoá từ chức; đồng thời, cảnh giới mọi sự lợi dụng tính nhân văn của nó để trốn tránh tội lỗi.
Các quy trình từ quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ, phê duyệt dự án, phân bổ ngân sách, quản lý đất đai; sự từ chức, huyền chức và kỷ luật cán bộ... phải được công khai trên các hệ thống để toàn xã hội giám sát.
Kiểm soát tài sản, thu nhập bằng chuyển đổi số - chìa khóa vàng chống tham nhũng: Biện pháp kiểm soát quyền lực trực tiếp và hiệu quả nhất là kiểm soát tài sản và thu nhập của cán bộ và gia đình họ. Lâu nay, việc kê khai tài sản của chúng ta còn mang tính hình thức.
Minh bạch dòng tiền: Ứng dụng công nghệ số, kết nối dữ liệu quốc gia về dân cư với dữ liệu ngân hàng, thuế, đất đai để kiểm soát chặt chẽ mọi dòng tiền, mọi giao dịch có giá trị lớn của cán bộ và người thân. Việc không giải trình được nguồn gốc hợp pháp của tài sản tăng thêm phải được coi là sự vi phạm pháp luật và là căn cứ để tịch thu tài sản, thanh lọc cán bộ, với tinh thần Quốc pháp vô thân.
Văn hóa không dùng tiền mặt: Áp dụng hệ thống số kiểm soát toàn bộ các giao dịch liên quan đến công sản và tài chính của cán bộ, nhằm triệt tiêu cơ hội "hối lộ bằng tiền mặt" hay các hành vi “liên minh dưới gầm bàn”…
Phát huy vai trò giám sát của Nhân dân và Mặt trận Tổ quốc: Sức mạnh giám sát của hàng triệu người dân mạnh hơn bất kỳ cơ quan kiểm tra chuyên trách nào.
Cần hoàn thiện các quy định pháp luật để bảo vệ tuyệt đối an toàn cho những người dân, những cơ quan báo chí dũng cảm đấu tranh với hành vi sai phạm, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của cán bộ.
Báo chí phải được tạo điều kiện tối đa để thực hiện chức năng giám sát xã hội, là vũ khí sắc bén phanh phui các biểu hiện tiêu cực, suy thoái tư chất của đội ngũ cán bộ.
Không có vùng cấm, không có ngoại lệ, không có đặc quyền: Nâng tầm công cuộc phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Việc xử lý cán bộ vi phạm phải đảm bảo tính đồng bộ: Kỷ luật Đảng đi tiên phong, kỷ luật hành chính và xử lý hình sự theo pháp luật thống nhất và ngay lập tức. Việc xử lý kỷ luật và pháp luật không chỉ là hình phạt mà là lời cảnh tỉnh tối cao về tính tôn nghiêm và nhân văn của Quốc pháp trong toàn hệ thống, để cán bộ luôn tự răn mình trong mỗi hành vi quyền lực và lối sống.
Lịch sử cách mạng đã sản sinh những thế hệ cán bộ ngang tầm lịch sử và cùng Nhân dân làm nên những kỳ tích của dân tộc. Yêu cầu của Kỷ nguyên mới đang đặt lên vai đội ngũ cán bộ những sứ mệnh vô cùng nặng nề nhưng cũng rất vẻ vang.
Đây là thời khắc lịch sử để chúng ta sàng lọc, tuyển lựa những người xuất sắc nhất, có đủ tư chất, bản lĩnh, đức độ gánh vác trọng sự lịch sử.
Với tư duy mới, tầm nhìn mới và quyết tâm chính trị mới, tin tưởng rằng, đội ngũ cán bộ mới sẽ là những người đủ tầm dẫn dắt quốc gia vượt qua khó khăn, hiện thực hóa khát vọng xây dựng Việt Nam phú cường, sánh vai với các cường quốc năm châu.
