Đứt gãy dữ liệu và lời giải từ công nghệ số
Thịt lợn trước khi đến tay người tiêu dùng Thủ đô buộc phải vượt qua chuỗi hành trình phức tạp: chăn nuôi, xuất chuồng, giết mổ, vận chuyển, phân phối rải rác và cuối cùng là bán lẻ. Khâu trung gian quá nhiều dẫn đến hệ lụy tất yếu là dữ liệu bị phân tán, thiếu liên thông. Quản lý theo phương thức truyền thống dựa nhiều vào giấy tờ hành chính và các đợt kiểm tra định kỳ, khiến nhà quản lý luôn rơi vào thế bị động. Khi cơ quan chức năng phát hiện một lô hàng vi phạm vệ sinh, việc truy ngược về nơi sản xuất tiêu tốn rất nhiều thời gian. Không ít trường hợp thực phẩm bẩn đã trên bàn ăn của người dân trước khi được kiểm thử hoặc thu hồi.
Nhằm giải quyết triệt để lỗ hổng này, Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Hà Nội chủ trì nghiên cứu, báo cáo thành phố phương án ứng dụng trực tiếp công nghệ số vào công tác quản lý. Cụ thể hóa Tờ trình số 9544/TTr-SKHCN của Sở KH&CN, UBND thành phố Hà Nội chính thức ban hành Kế hoạch số 426/KH-UBND, kích hoạt lộ trình thí điểm hệ thống quản lý an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Trọng tâm của bước đi này là đưa vào vận hành nền tảng số HanoiTrace.
Hệ thống yêu cầu định danh từng lô hàng, từng kilogam thịt lợn lưu thông trên thị trường bằng mã định danh QR. Thay vì những dòng ghi chép thủ công trên giấy tờ hay dữ liệu nhập liệu một lần rồi để ngỏ, HanoiTrace tạo ra một dòng chảy dữ liệu "sống". Từ trang trại chăn nuôi, lợn đưa vào cơ sở giết mổ, xếp lên xe tải chuyên dụng đến chợ đầu mối, rồi phân bổ về bếp ăn hay kệ siêu thị, mọi khâu đều phải lưu vết và xác nhận giao nhận điện tử. Quá trình đối soát chéo liên tục bảo đảm tính vẹn toàn của dữ liệu, phá vỡ hoàn toàn cơ hội trà trộn hàng không rõ nguồn gốc vào chuỗi cung ứng sạch.
Để hệ thống hoạt động thực chất, UBND các phường, xã được giao nhiệm vụ cử cán bộ trực tiếp xuống địa bàn. Lực lượng chức năng cầm tay chỉ việc, hướng dẫn tiểu thương chợ truyền thống, hộ kinh doanh nhỏ lẻ thao tác dán tem, quét mã và bấm xác nhận điện tử. Hệ thống vận hành tốt nhất khi từng mắt xích nhỏ nhất trong chuỗi cung ứng duy trì thói quen cập nhật dữ liệu.
“Khóa mã" khẩn cấp trên không gian mạng
Điểm sáng giá nhất của nền tảng do Sở KH&CN Hà Nội tham gia hoàn thiện nằm ở tính năng can thiệp tức thời, vượt lên trên khả năng truy xuất nguồn gốc đơn thuần. Quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trước đây thường đi sau sự cố. Nhưng với nền tảng HanoiTrace, cơ quan chuyên ngành được trang bị "vũ khí" ngăn chặn rủi ro theo thời gian thực.
Ngay khi tiếp nhận thông tin cảnh báo về một lô thịt lợn có dấu hiệu dịch bệnh hoặc nhiễm chất cấm, nhà quản lý lập tức ấn nút kích hoạt lệnh "Tạm dừng lưu thông" hoặc "Tạm khóa mã QR lô hàng" trên hệ thống. Thao tác này lập tức làm tê liệt khả năng giao dịch của lô hàng đó trên toàn thành phố. Từ nhà phân phối, người bán lẻ đến người tiêu dùng cuối, khi quét mã QR lô thịt bị khóa sẽ nhận ngay tín hiệu cảnh báo đỏ trên màn hình điện thoại.
Hệ thống cũng cung cấp bảng thông tin điều hành trung tâm, hiển thị toàn cảnh bản đồ phân bổ thực phẩm trên địa bàn Thủ đô. Mọi biến động bất thường về luồng di chuyển của thịt lợn hoặc các điểm nóng vi phạm đều được số hóa bằng biểu đồ trực quan, giúp lãnh đạo thành phố điều động lực lượng quản lý thị trường phản ứng nhanh, kiểm tra đột xuất đúng mục tiêu.
Theo kế hoạch, ngày 4/12 tới đây, Ban Chỉ đạo thành phố sẽ tiến hành họp phiên toàn thể để mổ xẻ kết quả tháng đầu tiên vận hành nền tảng. Các chỉ số về thao tác cập nhật dữ liệu của tiểu thương, độ ổn định của máy chủ và mức độ tương tác của người tiêu dùng sẽ được đánh giá chi tiết. Những kinh nghiệm đúc rút từ việc truy xuất nguồn gốc thịt lợn sẽ lập ra bộ khung tiêu chuẩn, để Hà Nội mở rộng quản lý số sang rau củ quả, thủy hải sản, từng bước thiết lập một hệ sinh thái thực phẩm an toàn, minh bạch.