Hơn 1.800 vụ lừa đảo trực tuyến trong 9 tháng
Thông tin được đưa ra tại tọa đàm Xây dựng Mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Việt Nam do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia phối hợp với Google, Liên minh Niềm tin số và MoMo tổ chức, dưới sự bảo trợ của Cục An ninh mạng (Bộ Công an), ngày 13/11.
Sự kiện diễn ra trong bối cảnh các hình thức lừa đảo trực tuyến ngày càng phức tạp, xuất hiện trên nhiều nền tảng, từ mạng xã hội, viễn thông đến ngân hàng và ví điện tử.
Tại tọa đàm, Đại tá Nguyễn Huy Lục - Trưởng phòng 5, Cục An ninh mạng cho biết, các đối tượng triệt để lợi dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ tự động hóa để phát tán thông tin sai sự thật, mã độc, giả mạo hình ảnh, giọng nói và tổ chức các hoạt động lừa đảo.
Theo đó, tội phạm mạng ngày càng hoạt động có tổ chức, xuyên biên giới và liên tục thay đổi phương thức tiếp cận nạn nhân. Sau khi các biện pháp chuẩn hóa thuê bao di động, xác thực sinh trắc học được triển khai, các đối tượng chuyển hướng sang mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin và dịch vụ bảo mật của bên thứ ba như Zalo, Viber. Ví điện tử và tiền điện tử cũng bị lợi dụng để thực hiện giao dịch.
Thời gian qua, lực lượng chức năng phối hợp với công an các địa phương triệt phá nhiều đường dây tội phạm quy mô lớn.
Trong đó, một đường dây lừa đảo hoạt động tại Campuchia bị triệt phá vào tháng 12/2025, với số tiền chiếm đoạt của công dân Việt Nam khoảng 101 triệu USD, tương đương 2.600 tỷ đồng. Một đường dây lừa đảo thông qua kinh doanh đa cấp trái phép khác chiếm đoạt khoảng 51 triệu USD.
"Trong 9 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 1.800 vụ lừa đảo trực tuyến, giảm 20% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là kết quả bước đầu trong công tác phòng, chống lừa đảo trực tuyến", Đại tá Nguyễn Huy Lục nêu.
Dù số vụ lừa đảo trực tuyến giảm, nguy cơ vẫn hiện hữu khi thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, trong khi việc chia sẻ, liên thông dữ liệu giữa các đơn vị còn hạn chế. Những thách thức này đòi hỏi cơ quan quản lý và doanh nghiệp phải tăng cường phối hợp, thay vì chỉ phát hiện, xử lý từng vụ việc riêng lẻ.
Điều này cũng được Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng, nhấn mạnh trong phát biểu khai mạc tọa đàm.
“Chúng ta không thể phòng, chống lừa đảo trên một không gian mạng có tính kết nối cao bằng những cơ chế cảnh báo còn phân tán, riêng lẻ”, Đại tá Nguyễn Hồng Quân nói.
Dữ liệu là nguồn lực quan trọng để nhận diện, phòng ngừa rủi ro, đồng thời là tài sản cần được bảo vệ trước các nguy cơ xâm nhập, đánh cắp, rò rỉ và khai thác trái phép. Vì vậy, an ninh dữ liệu không nên trở thành rào cản chia sẻ thông tin, mà cần là nền tảng bảo đảm sự hợp tác an toàn, hiệu quả và bền vững.
Cách nào để hạn chế bị lừa qua mạng?
Tọa đàm đã đề xuất sáng kiến Một người báo cáo, triệu người được bảo vệ, hướng tới hình thành cơ chế chia sẻ tín hiệu cảnh báo giữa các tổ chức.
Theo mô hình này, thành viên mạng lưới chuyển các tín hiệu rủi ro từ phản ánh của người dùng hoặc hệ thống nội bộ về một đầu mối tập trung. Dữ liệu từ nhiều nguồn được đối chiếu, liên kết và phân tích bằng AI để đánh giá mức độ rủi ro, sau đó chia sẻ kết quả tới các thành viên.
Trên cơ sở đó, mỗi đơn vị chủ động lựa chọn biện pháp cảnh báo, xử lý phù hợp với khách hàng và phản hồi kết quả để nâng cao độ chính xác của hệ thống.
Từ thực tiễn bảo vệ người dùng trên nền tảng thanh toán, bà Tăng Thị Hà Yên - Giám đốc Trí tuệ nhân tạo và Dữ liệu của MoMo, chỉ ra giới hạn trong khả năng nhận diện rủi ro của từng doanh nghiệp: nhiều trường hợp, nền tảng thanh toán chỉ phát hiện dấu hiệu lừa đảo khi người dùng chuẩn bị chuyển tiền.
Bà Yên dẫn ví dụ về thủ đoạn lừa đảo đặt cọc khi mua hàng trực tuyến. Nạn nhân truy cập fanpage hoặc website giả mạo, trao đổi với đối tượng qua tin nhắn và dần hình thành niềm tin trước khi được dẫn dụ chuyển tiền. Chỉ đến khi người dùng mở MoMo để thực hiện giao dịch, hệ thống mới có cơ hội nhận diện hành vi đáng ngờ.
Để ngăn chặn giao dịch rủi ro, MoMo triển khai các biện pháp như tạm khóa giao dịch, yêu cầu người dùng liên hệ bộ phận chăm sóc khách hàng hoặc thực hiện thêm thao tác xác nhận. Việc tạo thêm những bước xác nhận có chủ đích nhằm giúp người dùng có thời gian bình tĩnh suy nghĩ trước khi chuyển tiền.
“Trong năm 2025 và đầu năm 2026, khoảng 99,5% người dùng sau khi nhận được cảnh báo đã tạm dừng giao dịch để suy nghĩ lại. Các giải pháp của MoMo được ước tính đã góp phần bảo vệ hơn 15.000 tỷ đồng trong vòng một năm, tránh nguy cơ thất thoát do lừa đảo”, đại diện MoMo thông tin.
Tuy nhiên, bà Yên cho rằng một doanh nghiệp không thể quan sát toàn bộ hành trình trực tuyến của người dùng. Quá trình tiếp cận, tạo dựng lòng tin và dẫn dụ nạn nhân thường diễn ra trên mạng xã hội hoặc ứng dụng nhắn tin, nằm ngoài phạm vi theo dõi của nền tảng thanh toán.
“Vấn đề không còn nằm ở việc từng doanh nghiệp có thể làm tốt đến đâu, mà là chúng ta có thể kết hợp với nhau như thế nào để bảo vệ người dùng trên toàn bộ hành trình trực tuyến”, bà Yên nhấn mạnh.
Từ thực tế này, các chuyên gia đề xuất mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Việt Nam cần có sự tham gia của ngân hàng, ví điện tử, doanh nghiệp viễn thông và các nền tảng mạng xã hội.
Thông qua cơ chế chia sẻ tín hiệu hai chiều, thông tin về tài khoản, website hoặc dấu hiệu lừa đảo được phát hiện ở một đơn vị có thể trở thành cảnh báo sớm cho các thành viên khác.
