Sinh viên luôn nằm trong "tầm ngắm"
Liên tiếp những vụ sinh viên bị thao túng, lừa chuyển tiền, thậm chí tự cô lập tại khách sạn theo hướng dẫn của các đối tượng cho thấy thủ đoạn bắt cóc online vẫn diễn biến phức tạp. Dù được cảnh báo nhiều lần, người trẻ vẫn trở thành mục tiêu của những kịch bản giả danh công an, dựng chuyện liên quan án hình sự để gây sức ép tâm lý và buộc nạn nhân làm theo yêu cầu.
Sự việc mới nhất xảy ra tối 4/11 khiến đại diện trường Đại học Tài chính - Marketing (UFM) lên tiếng cảnh báo. Cụ thể, một sinh viên nhận cuộc gọi từ người tự xưng là cán bộ Công an TP Hà Nội, cáo buộc liên quan đường dây rửa tiền. Sau đó, sinh viên bị yêu cầu tham gia cuộc họp qua Zoom, cung cấp thông tin cá nhân, tài khoản ngân hàng và lịch sử giao dịch để chứng minh mình vô can.
Để tăng độ tin cậy, các đối tượng còn đưa ra văn bản giả mạo công văn của UFM, liên quan chương trình đào tạo liên kết quốc tế. Nghi ngờ tính xác thực, sinh viên đã chủ động liên hệ nhà trường để xác minh và trình báo sự việc.
Một tân sinh viên sinh năm 2008 bị các đối tượng giả danh công an, cáo buộc liên quan đến vụ án ma túy và yêu cầu làm việc qua Zoom. Sau khi thao túng tâm lý, chúng buộc nữ sinh rời nơi ở, tự cô lập và cắt liên lạc với gia đình. Các đối tượng sau đó gọi điện cho người thân, thông báo nữ sinh bị bắt cóc, yêu cầu chuyển 150 triệu đồng tiền chuộc, đồng thời dùng hình ảnh, video nhạy cảm để đe dọa, tống tiền. Công an TPHCM đã xác minh, tìm thấy nữ sinh tại một quán cà phê và đưa em về an toàn. Trước đó, nạn nhân đã chuyển hơn 1 triệu đồng cho các đối tượng.
Giữa tháng 10, Công an phường Bà Rịa (TPHCM) cũng giải cứu một nam sinh viên Trường Đại học Dầu khí bị các đối tượng giả danh cán bộ cơ quan điều tra, cáo buộc liên quan đến đường dây rửa tiền.
Chúng yêu cầu nam sinh thuê phòng nghỉ, cắt liên lạc với gia đình và kết nối Zoom để giám sát. Để tạo lòng tin, các đối tượng làm giả giấy báo trúng tuyển chương trình liên kết đào tạo với Học viện Mỏ - Công nghệ New Mexico (Mỹ), hướng dẫn nam sinh lấy lý do chứng minh tài chính du học để đề nghị gia đình chuyển 1,2 tỷ đồng. Ngày 13/10, nhận tin báo từ nhà trường, công an đã xác định vị trí, giải cứu nam sinh và kịp thời ngăn chặn giao dịch chuyển tiền.
Còn tại Hà Nội, ngày 14/10, Công an phường Phú Thượng kịp thời giải cứu nam sinh 18 tuổi bị các đối tượng chiếm quyền sử dụng Zalo, giả thông báo bắt cóc để yêu cầu gia đình chuyển 100 triệu đồng tiền chuộc.
Lật tẩy chiêu thức tạo lòng tin, gieo sợ hãi, dụ nạn nhân vào bẫy
Các vụ việc cho thấy thủ đoạn bắt cóc online ngày càng tinh vi, từng bước thao túng tâm lý, khiến người trẻ tự cô lập, mất khả năng kiểm chứng thông tin và rơi vào bẫy lúc nào không hay. Trước thực trạng này, các chuyên gia phân tích những chiếc bẫy tâm lý sinh viên dễ mắc phải, đồng thời cảnh báo các dấu hiệu nhận diện và cách chủ động thoát bẫy.
Chuyên gia Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) - Giám đốc Mạng lưới Chống lừa đảo cho rằng điều đáng lo ngại trong các vụ “bắt cóc online” không chỉ là số tiền bị chiếm đoạt mà còn ở mức độ kiểm soát tâm lý.
"Điều đáng lo là mức độ kiểm soát. Các đối tượng khiến nạn nhân tự cô lập và làm theo chỉ dẫn dù không trực tiếp giam giữ. Chúng thường gọi điện, giả danh người giao hàng hoặc cơ quan chức năng, rồi cáo buộc nạn nhân liên quan đến ma túy, rửa tiền. Sinh viên mới sống xa gia đình là nhóm cần đặc biệt cảnh giác”, chuyên gia Ngô Minh Hiếu nêu.
Các kịch bản lừa đảo, tống tiền, bắt cóc online không xuất phát từ những nhu cầu xa lạ mà đánh thẳng vào nhu cầu và tâm lý đời thường của sinh viên. Theo TS. Đoàn Xuân Trường - Phó Trưởng phòng Thanh tra, Trường Đại học Luật Hà Nội, hiện nay, các kịch bản lừa đảo thường bắt đầu từ nhu cầu tìm việc làm thêm, thuê trọ, xin học bổng, thực tập, du học hoặc mở tài khoản ngân hàng. “Chính vì đánh trúng nhu cầu thật nên nhiều em ban đầu không nhận ra mình đang bước vào một kịch bản lừa đảo”, TS. Đoàn Xuân Trường nhận định.
Phân tích từ góc độ tâm lý học, TS. Katrina Phillips - giảng viên cấp cao ngành Tâm lý học tại trường Đại học RMIT Việt Nam cho rằng các vụ lừa đảo thường vận hành theo hai hướng: hứa hẹn mang lại lợi ích hoặc đe dọa những hậu quả tiêu cực.
Kẻ lừa đảo thường không đưa ra yêu cầu ngay từ đầu mà từng bước tạo dựng niềm tin, thu hút sự chú ý và khiến nạn nhân chủ động tương tác. Khi nạn nhân đã tin tưởng, chúng lập tức tạo cảm giác cấp bách, cảnh báo về những hậu quả nghiêm trọng nếu không hành động ngay.
“Khi niềm tin được thiết lập, chúng tạo ra cảm giác cấp bách, cảnh báo nạn nhân rằng họ phải hành động ngay lập tức nếu không sẽ chịu hậu quả nghiêm trọng. Kẻ lừa đảo sau đó sẽ đưa ra một biện pháp để xử lý vấn đề, thực chất là giải quyết một tình huống không có thật”, TS. Katrina Phillips phân tích.
Chuyên gia cảnh báo, với sinh viên sống xa gia đình, các đối tượng thường khai thác tâm lý muốn khẳng định bản thân, sự phụ thuộc tài chính và nỗi sợ làm cha mẹ thất vọng để từng bước thao túng. Đáng chú ý, không chỉ những người thiếu hiểu biết mới trở thành nạn nhân. Ngay cả người trẻ am hiểu công nghệ vẫn có thể sập bẫy nếu dễ tiếp cận, phụ thuộc tài chính vào gia đình hoặc bị cô lập về mặt cảm xúc.
“Dấu hiệu báo động là yêu cầu giữ bí mật, bật camera liên tục, thuê phòng riêng, cắt liên lạc hoặc chuyển tiền gấp. Gia đình cần xác minh qua bạn bè, nhà trường và báo Công an ngay; nhà trường nên có đầu mối hỗ trợ khẩn cấp. Người trẻ cần ngắt cuộc gọi đe dọa và tìm người tin cậy. Nếu đã chuyển tiền, liên hệ ngay ngân hàng và Công an, giữ lại chứng cứ. Bài học quan trọng là phá vỡ sự cô lập càng sớm càng tốt; gia đình cần trấn an để con dám nói thật”, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu nêu.
Ở góc độ tâm lý, các chuyên gia cũng lưu ý những thay đổi bất thường trong hành vi như tự cô lập, lén lút khi sử dụng điện thoại hoặc bất ổn cảm xúc có thể là dấu hiệu sớm cho thấy một người trẻ đang bị thao túng. Vì vậy, gia đình cần xây dựng mối quan hệ cởi mở, để con cái có thể đặt câu hỏi, tìm kiếm lời khuyên thay vì che giấu sự việc vì sợ bị trách mắng.
Trong khi đó, TS. Đoàn Xuân Trường cho rằng khi phát hiện bản thân hoặc người thân có dấu hiệu bị thao túng, điều đầu tiên cần làm là dừng lại: không chuyển tiền, không tiếp tục làm theo chỉ dẫn của người lạ và nhanh chóng kết nối với gia đình, thầy cô hoặc người đáng tin cậy. Nếu đã phát sinh giao dịch, cần liên hệ ngay với ngân hàng; trường hợp có dấu hiệu tội phạm phải trình báo cơ quan công an.
“Chỉ cần có thêm một người bình tĩnh cùng kiểm tra lại câu chuyện, rất nhiều kịch bản lừa đảo sẽ bị phá vỡ”, TS. Trường nhấn mạnh.
Điều quan trọng nhất là phá vỡ sự cô lập càng sớm càng tốt. Gia đình cần trấn an để con dám nói thật, thay vì trách móc khi phát hiện con đã làm theo yêu cầu của kẻ lừa đảo.
