Sốt xuất huyết: Những dấu hiệu báo động có thể cứu người trong gang tấc

ThS.BS Đỗ Cao Vân Anh, Chuyên gia Ban Cố vấn cấp cao, Hệ thống nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu: Với bệnh sốt xuất huyết Dengue, tôi muốn nhấn mạnh rằng bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh, không phân biệt độ tuổi hay đối tượng.

Một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần do vi-rút Dengue có 4 týp huyết thanh khác nhau. Đáng lưu ý, những lần mắc bệnh sau có khả năng diễn tiến nặng hơn. Vì vậy, mỗi người cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa, không nên chủ quan ngay cả khi đã từng mắc bệnh.

Đối với trẻ em mắc sốt xuất huyết, phụ huynh cần đặc biệt chú ý theo dõi tình trạng sức khỏe của trẻ. Trong vòng 24 giờ sau khi trẻ hết sốt, cha mẹ vẫn cần quan sát sát sao để kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường, phòng ngừa các biến chứng có thể xảy ra.

Bạn đọc Huy Hoàng hỏi: Tôi bị tăng huyết áp và đang uống thuốc điều trị hằng ngày. Khi đi tiêm vaccine sốt xuất huyết, tôi cần thông báo những gì cho nhân viên y tế? Tôi có thể tiêm vaccine sốt xuất huyết cùng ngày với các vaccine khác không? Trường hợp nào cần tiêm cách nhau?

BS.CKI Đinh Văn Thới - Phó trưởng Phòng khám Đa khoa, Viện Pasteur TPHCM: Trong một buổi tiêm, người đi tiêm có thể được tiêm nhiều loại vaccine. Riêng với vaccine sốt xuất huyết, cần xem loại vaccine dự định tiêm cùng là loại nào.

Vaccine sốt xuất huyết là vaccine sống giảm độc lực. Theo nguyên tắc chung, hai vaccine sống giảm độc lực có thể tiêm trong cùng một ngày. Nếu tiêm khác ngày, hai mũi thường cần cách nhau khoảng 4 tuần.

Tại thời điểm trao đổi, dữ liệu về việc tiêm vaccine sốt xuất huyết cùng các vaccine sống giảm độc lực khác còn hạn chế. Đã có dữ liệu với vaccine sốt vàng, còn với vaccine sởi quai bị - rubella, tôi khuyên nên bố trí buổi tiêm riêng. Với vaccine cúm bất hoạt hoặc vaccine phế cầu, có thể tiêm cùng buổi.

Bạn đọc Ngọc Loan hỏi: “Con tôi được bác sĩ chẩn đoán mắc sốt xuất huyết và đang theo dõi tại nhà. Bé đã sốt sang ngày thứ 4, hiện đã hết sốt nhưng tay chân lạnh, nổi mẩn đỏ và ngứa khắp người. Đây có phải dấu hiệu bệnh đang hồi phục hay trở nặng thưa bác sĩ?”

Ths. BS nội trú Lưu Hồng Ngọc Phương - Bệnh viện Nhân dân Gia Định trả lời: Với mô tả “đã hết sốt nhưng tay chân lạnh toát”, gia đình đưa cháu đi cấp cứu ngay. Như nãy giờ chúng ta có trao đổi, trong sốt xuất huyết, tay chân lạnh, nhất là lạnh ẩm kèm mệt, bứt rứt, lừ đừ hoặc tiểu ít, có thể là dấu hiệu tuần hoàn đang bị ảnh hưởng, thậm chí là sốc, cần phải điều trị khẩn trương.

Đúng là một số người bệnh ở giai đoạn hồi phục có thể nổi ban đỏ và ngứa khá nhiều, gọi là ban hồi phục. Nhưng ban ngứa đơn thuần không đủ để khẳng định BN đang hồi phục. Người thật sự hồi phục thường cảm thấy khoẻ hơn, ăn uống tốt, tỉnh táo, tay chân ấm, tiểu bình thường, các chỉ số XN cũng dần cải thiện.

Gia đình không nên xem ban mẩn ngứa là “ban hồi phục”, cũng không tự dùng thuốc hay truyền dịch. Hãy đưa cháu đến cơ sở cấp cứu để được kiểm tra mạch, huyết áp, tình trạng tưới máu và xét nghiệm khi cần.

Bạn đọc Nhã An hỏi: "Chồng tôi mắc sốt xuất huyết, được bác sĩ cho theo dõi tại nhà. Tôi đang mang thai và có một con nhỏ. Gia đình có cần cách ly chồng tôi không? Bệnh có lây qua tiếp xúc hay ăn uống chung không, thưa bác sĩ?"

BS.CKI Đinh Văn Thới, Phó trưởng Phòng khám đa khoa, Viện Pasteur TPHCM: Gia đình chị không cần cách ly người chồng. Sốt xuất huyết không lây trực tiếp qua tiếp xúc, ăn uống hay ngủ chung. Chị vẫn có thể ăn cùng, sinh hoạt cùng và chăm sóc chồng như bình thường.

Bệnh lây qua muỗi. Khi đốt người đang mắc sốt xuất huyết, muỗi có thể nhiễm virus rồi truyền cho người khác qua vết đốt.

Vì vậy, gia đình cần tránh để muỗi đốt cả người chồng đang bệnh, chị và con nhỏ.

Cả nhà nên ngủ mùng ngay cả ban ngày, kiểm tra các vật dụng đọng nước trong nhà và quanh nhà để loại bỏ nơi muỗi đẻ trứng, phát sinh lăng quăng.

Riêng chị đang mang thai, nếu cần dùng thuốc, chị nên đi khám để được bác sĩ hướng dẫn, tránh tự ý dùng thuốc.

Bạn đọc Thiên Ân gửi đến chương trình câu hỏi: “Trong gia đình có người mắc sốt xuất huyết, người chăm sóc cần làm gì khi người bệnh đột ngột đau bụng nhiều, nôn liên tục hoặc mệt lả vào ban đêm?”

Ths. BS nội trú Lưu Hồng Ngọc Phương - Bệnh viện Nhân dân Gia Định trả lời: Trong tình huống này, phải ngay lập tức đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất, kể cả trong đêm, không đợi đến sáng.

Đau bụng nhiều, nôn ói liên tục và mệt lả là những dấu hiệu cảnh báo quan trọng trong sốt xuất huyết, nhất là từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 là giai đoạn nguy hiểm của bệnh.

Đây có thể là biểu hiện của thoát dịch ra khỏi lòng mạch, giảm tuần hoàn, bắt đầu sốc hoặc biến chứng khác cần được bác sĩ đánh giá và điều trị khẩn cấp.

Và tôi cũng xin được nhắc lại, khi mắc sốt xuất huyết, nếu có một trong các hiệu cảnh báo như lừ đừ, bứt rứt, đau bụng, nôn ói nhiều, không sốt mà tay chân lạnh, tiêu phân đen, tiểu ít là phải đến ngay cơ sở y tế gần nhất, kể cả ban đêm.

MC: Bạn đọc Huy Hoàng gửi câu hỏi: Có bệnh nền và đang uống thuốc hằng ngày, khi đi tiêm vắc-xin sốt xuất huyết cần thông báo thông tin gì?

ThS.BS Đỗ Cao Vân Anh, Chuyên gia Ban Cố vấn cấp cao, Hệ thống nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu: Chào bạn Huy Hoàng! Người có bệnh nền là nhóm đối tượng rất cần được bảo vệ bởi vắc-xin, nhưng cũng cần được khám sàng lọc thật cẩn trọng trước khi tiêm. Vì vậy, khi đến cơ sở tiêm chủng, bạn cần chủ động cung cấp cho bác sĩ một số thông tin sau.

Trước hết là danh sách các bệnh nền đang mắc, chẳng hạn như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy thận, hen suyễn, bệnh lý gan...

Thứ hai là các loại thuốc đang sử dụng hằng ngày. Đặc biệt, bạn cần lưu ý thông tin về những thuốc có ảnh hưởng đến hệ miễn dịch như corticoid liều cao (Prednisolone, Dexamethasone...), thuốc ức chế miễn dịch, thuốc điều trị ung thư hoặc hóa trị. Ngoài ra, cần thông báo nếu đang sử dụng thuốc chống đông máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu vì những loại thuốc này có liên quan đến kỹ thuật tiêm bắp hoặc tiêm dưới da, nhằm hạn chế nguy cơ bầm tím, chảy máu.

Thứ ba là tiền sử dị ứng, bao gồm dị ứng với thức ăn, phấn hoa, thời tiết, thuốc hoặc các loại vắc-xin đã tiêm trước đây.

Thứ tư là tình trạng sức khỏe hiện tại. Bạn cần thông báo nếu đang bị sốt, mệt mỏi, ho hoặc vừa trải qua một đợt cấp của bệnh lý nào trong những ngày gần đây.

Bên cạnh đó, bạn nên mang theo đơn thuốc đang sử dụng hoặc sổ khám bệnh gần nhất khi đi tiêm. Đây là những thông tin cần thiết để bác sĩ khám sàng lọc, đánh giá chính xác tình trạng bệnh đã ổn định hay chưa trước khi đưa ra chỉ định tiêm chủng.

Bạn đọc Mỹ Hương hỏi “Chẳng may bị sốt xuất huyết mà mua thuốc giảm đau, hạ sốt uống thì có nguy hiểm không”?

Ths. BS nội trú Lưu Hồng Ngọc Phương - Bệnh viện Nhân dân Gia Định trả lời: Câu trả lời có nguy hiểm hay không còn vào loại thuốc đã uống là gì, liều đã uống và tình trạng của người bệnh. Hiện tại, có rất nhiều loại thuốc hạ sốt, chứ không phải chỉ có mỗi paracetamol

Trong sốt xuất huyết, thuốc được khuyến cáo dùng để hạ sốt là paracetamol đơn chất, với liều từ 10 – 15mg/kg cân nặng 1 lần, cách nhau 4 – 6 giờ, tổng liều không quá 60mg/kg/ngày. Đối với người có bệnh gan hoặc đang dùng thuốc có chứa paracetamol thì cần được BS tư vấn

Ngược lại, người bệnh không nên tự dùng aspirin, ibuprofen, diclofenac hoặc các thuốc kháng viêm giảm đau tương tự, vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu, đặc biệt chảy máu đường tiêu hóa.

Nếu người bệnh đã lỡ uống một loại thuốc giảm đau và cảm thấy lo lắng thì trước hết hãy ngừng tự dùng thuốc, giữ lại vỏ hộp hoặc ghi tên thuốc, liều và giờ uống để thông báo cho bác sĩ. Một lưu ý nữa: tuyệt đối không tự ý truyền dịch hoặc dùng thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

MC: Bạn đọc Đỗ Minh gửi câu hỏi: "Người từng mắc sốt xuất huyết có thể mắc lại sau bao lâu? Lần mắc sau có phải lúc nào cũng nặng hơn lần trước không, thưa bác sĩ?"

BSCKI Đinh Văn Thới - Phó trưởng Phòng khám Đa khoa- Viện Pasteur TPHCM: Virus gây sốt xuất huyết có 4 tuýp. Khi mắc một tuýp, cơ thể thường có miễn dịch gần như suốt đời với tuýp đó. Đa số người bệnh chỉ nhiễm một tuýp trong một lần mắc, nhưng cũng có trường hợp nhiễm hai tuýp cùng lúc.

Về thời điểm mắc lại, không có mốc cố định là phải sau một tháng hay nhiều tháng. Người đã khỏi bệnh vẫn có thể mắc lại nếu bị muỗi mang virus thuộc tuýp khác đốt.

Lần mắc thứ hai có thể nặng hơn lần đầu, nhưng điều này không xảy ra ở tất cả người bệnh. Khi một người nhiễm tuýp virus khác, kháng thể từ lần mắc trước có thể nhận diện và gắn vào virus mới nhưng không đủ sức vô hiệu hóa nó. Trong một số trường hợp, sự gắn kết này lại tạo điều kiện cho virus xâm nhập tế bào và nhân lên, làm tăng nguy cơ bệnh diễn tiến nặng.

MC: Người dân nên tìm đến cơ sở nào để tiêm vắc-xin? Cách kiểm tra thông tin và chọn cơ sở uy tín?

ThS.BS Đỗ Cao Vân Anh, Chuyên gia Ban Cố vấn cấp cao, Hệ thống nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu: Vắc-xin sốt xuất huyết hiện chưa có trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng (TCMR), mà vẫn là vắc-xin tự chọn. Vì vậy, khuyến cáo người dân nên lựa chọn các hệ thống cơ sở tiêm chủng uy tín để đảm bảo chất lượng vắc-xin và an toàn tiêm chủng.

Theo đó, một cơ sở tiêm chủng uy tín cần đáp ứng các tiêu chí sau: Trước hết là hệ thống bảo quản đạt chuẩn GSP. Vắc-xin là sản phẩm sinh học rất nhạy cảm với nhiệt độ, thường yêu cầu bảo quản từ 2-8 độ C. Do đó, cơ sở tiêm chủng phải đảm bảo có đầy đủ trang thiết bị bảo quản vắc-xin đúng chuẩn, từ kho tổng, quá trình vận chuyển, tủ lạnh cho đến tận thời điểm tiêm cho khách hàng; đồng thời theo dõi rõ ràng tình trạng xuất, nhập kho vắc-xin.

Bên cạnh đó, cơ sở vật chất phải sạch sẽ, chỉn chu. Quy trình tiêm chủng cần đảm bảo người dân biết rõ người tiêm, cách tiêm, thuốc tiêm, lọ thuốc và liều tiêm.

Đội ngũ y, bác sĩ phải có chuyên môn tốt, tư vấn và giải thích rõ ràng, dễ hiểu, đồng thời có năng lực xử trí các phản ứng sau tiêm theo đúng quy định của Bộ Y tế.

Một tiêu chí quan trọng khác là quy trình khám sàng lọc và theo dõi sau tiêm phải được thực hiện chặt chẽ. Người tiêm cần được khám sàng lọc kỹ lưỡng và theo dõi tối thiểu 30 phút tại điểm tiêm.

Về việc tìm hiểu thông tin và kiểm tra điều kiện sức khỏe, khuyến cáo người dân nên tham khảo các nguồn thông tin chính thống như Bộ Y tế, Viện Pasteur, Medinet (Sở Y tế TPHCM), HCDC hoặc các hệ thống tiêm chủng lớn như Hệ thống Tiêm chủng Long Châu.

Khi đến cơ sở tiêm chủng, người dân cần chủ động khai báo đầy đủ với bác sĩ về tiền sử bệnh lý, tiền sử dị ứng, các loại thuốc đang sử dụng và tình trạng sức khỏe hiện tại. Đồng thời, cần mang theo và lưu giữ cẩn thận sổ tiêm chủng của mỗi cá nhân.

MC: Thưa bác sĩ Hải, trong bối cảnh dịch sốt xuất huyết gia tăng, đâu là việc thiết thực nhất mà mỗi gia đình, trường học và khu dân cư cần làm ngay để giảm nguy cơ lây lan?

ThS. Diệp Thanh Hải – Phòng Sốt xuất huyết, Khoa Kiểm soát và phòng ngừa bệnh tật, Viện Pasteur TPHCM: Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm, có thể dẫn đến tử vong. Virus Dengue có 4 tuýp nên một người có thể mắc bệnh đến 4 lần trong đời.

Sau nhiều thập kỷ nghiên cứu, các nhà khoa học đã phát triển được vắc xin phòng sốt xuất huyết. Vắc xin hiện đã lưu hành trên thế giới và tại Việt Nam. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), những biện pháp phòng bệnh mà Việt Nam và các nước đã thực hiện từ nhiều thập kỷ nay vẫn giữ vai trò cốt lõi.

Ngành y tế nhấn mạnh vai trò phòng bệnh của từng người với thông điệp “mỗi người dân là một chiến sĩ, mỗi gia đình là một pháo đài”. Sốt xuất huyết không lây qua nói chuyện, bắt tay hay ôm nhau. Bệnh chủ yếu lây từ người bệnh sang người khác qua vết đốt của muỗi vằn mang vi rút Dengue. Vì vậy, một cách hiệu quả để cắt đứt đường lây là ngăn muỗi sinh sản và tránh muỗi đốt.

Ngành y tế kêu gọi mỗi gia đình dành 10 phút mỗi tuần để tìm và loại bỏ các ổ lăng quăng, hay còn gọi là bọ gậy. Trong nhà, người dân cần kiểm tra cả những chỗ ít để ý như bình hoa, chén nước cúng trên bàn thờ, đĩa lót chậu cây cảnh. Với lu, khạp chứa nước, nắp phải đậy thật kín vì chỉ cần hở vài milimét, muỗi vẫn có thể chui vào đẻ trứng. Khi đi kiểm tra thực tế, chúng tôi từng phát hiện lăng quăng trong một chiếc nắp lon bia bị vứt ở góc khuất. Nắp nằm ngửa và chỉ đọng khoảng 3–4 ml nước.

Cũng cần xử lý cả những vật dụng còn khô nhưng có khả năng đọng nước. Chẳng hạn, một chiếc xô hay chậu nhỏ để ngoài trời hôm nay chưa có nước, nhưng chỉ sau một trận mưa đã có thể trở thành nơi muỗi đẻ trứng. Với lon bia, lon nước ngọt, chai lọ sau khi dùng, một động tác rất đơn giản là úp ngược xuống để nước không đọng lại. Bên cạnh đó, mỗi người nên ngủ mùng để tránh muỗi đốt.

Ở trường học, ngoài tuyên truyền trong giờ chào cờ, nhà trường cần hướng dẫn cụ thể cho giáo viên và học sinh cách nhận biết, xử lý các ổ lăng quăng. Ban giám hiệu có thể phát động phong trào thi đua để học sinh thực hiện ngay tại nhà mình. Nếu làm được như vậy, sẽ có thêm hàng triệu học sinh đồng hành cùng ngành y tế trong phòng, chống sốt xuất huyết.

Tại khu dân cư, ban điều hành khu phố có vai trò quan trọng trong việc vận động bà con. Các cô chú cộng tác viên y tế, người dân tình nguyện, lực lượng dân quân cơ sở cùng Hội Cựu chiến binh, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân có thể cùng bà con dọn vệ sinh, thu gom phế thải và xử lý những vật dụng có khả năng đọng nước. Việc này vừa giúp khu phố xanh, sạch, đẹp, vừa hạn chế nơi muỗi sinh sản.

MC: Nếu đang mắc sốt xuất huyết hoặc vừa khỏi bệnh, người dân có nên tiêm ngay không, hay cần chờ được bác sĩ đánh giá?

Ths. BS nội trú Lưu Hồng Ngọc Phương - Bệnh viện Nhân dân Gia Định: Khi đang mắc sốt xuất huyết, không nên đi tiêm vắc-xin ngay. Việc ưu tiên lúc này là điều trị, theo dõi các dấu hiệu cảnh báo và hồi phục hoàn toàn.

Người vừa khỏi bệnh cũng không nên tự quyết định tiêm ngay trong những ngày đầu sau sốt; cần được nhân viên y tế khám sàng lọc và tư vấn thời điểm phù hợp.

Tại Việt Nam hiện có vắc-xin Qdenga được cấp phép cho người từ 4 tuổi trở lên, với lịch hai mũi cách nhau 3 tháng.

Với người đã mắc sốt xuất huyết được xác định, hướng dẫn tư vấn tiêm chủng hiện nay thường khuyến nghị chờ khoảng 6 tháng sau khi khỏi bệnh trước khi tiêm. Dù đã từng mắc bệnh vẫn có thể mắc lại, vì vi rút Dengue có bốn týp khác nhau.

Và dù đã tiêm vắc-xin, người dân vẫn phải diệt lăng quăng, loại bỏ nước đọng, ngủ mùng kể cả ban ngày và phòng muỗi đốt để phòng bệnh.

ThS.BS. Đỗ Cao Vân Anh - Chuyên gia Ban Cố vấn cấp cao, Hệ thống nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu: Việc chỉ định tiêm vắc-xin sốt xuất huyết cần tuân thủ đúng hướng dẫn y khoa và khuyến cáo của nhà sản xuất để đảm bảo tính an toàn, hiệu quả cao nhất.

Vắc-xin được chỉ định cho trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, không giới hạn độ tuổi tối đa theo hướng dẫn sử dụng vắc-xin Qdenga. Cả người chưa từng mắc và người đã từng mắc sốt xuất huyết đều có thể tiêm, không bắt buộc phải xét nghiệm máu trước khi tiêm. Lịch tiêm gồm 2 mũi, cách nhau 3 tháng.

Tuy nhiên, có một số trường hợp chống chỉ định tiêm vắc-xin. Cụ thể, người bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải, như nhiễm HIV giai đoạn tiến triển, đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch liều cao hoặc điều trị hóa trị, xạ trị; phụ nữ đang mang thai hoặc cho con bú; người có tiền sử dị ứng nặng, sốc phản vệ với bất kỳ thành phần nào của vắc-xin.

Ngoài ra, một số trường hợp cần hoãn tiêm hoặc thận trọng khi tiêm. Người đang sốt cao hoặc mắc các bệnh lý cấp tính cần hoãn tiêm cho đến khi sức khỏe ổn định. Người vừa mắc sốt xuất huyết nên hoãn tiêm tối thiểu 3 tháng kể từ thời điểm khỏi bệnh.

Đối với phụ nữ có kế hoạch mang thai, khuyến cáo nên hoàn thành mũi tiêm vắc-xin sốt xuất huyết tối thiểu 1 tháng trước khi mang thai.

MC: Sốt xuất huyết có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi nhưng trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền thường khiến gia đình đặc biệt lo lắng. Dưới góc độ y tế, những nhóm này cần được bảo vệ như thế nào? Khi xuất hiện sốt, họ có cần được đánh giá y tế sớm hơn hay không?

BSCKI Đinh Văn Thới: Sốt xuất huyết Dengue là bệnh gặp ở cả trẻ em và người lớn, bệnh có thể nặng cần điều trị tích cực ở bất kỳ lứa tuổi nào. Rất nhiều trường hợp bệnh nhẹ chỉ cần theo dõi. Tuy nhiên bệnh cần được theo dõi kỹ và được xử trí kịp thời khi có biểu hiện cảnh báo nặng vì biểu hiện lâm sàng của bệnh đa dạng, có thể diễn tiến nhanh chóng từ nhẹ sang nặng.

Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ nhũ nhi (dưới 1 tuổi), các dấu hiệu ban đầu của sốt xuất huyết dễ nhầm với các bệnh do vi rút khác. Khi trẻ sốt, bú kém, chán ăn hoặc đau bụng, cha mẹ và người chăm sóc cần theo dõi sát và đưa trẻ đi khám để sớm phát hiện sốt xuất huyết hoặc các bệnh truyền nhiễm khác đang lưu hành trong cộng đồng. Việc phát hiện sớm giúp trẻ được điều trị kịp thời.

Ở phụ nữ mang thai, tình trạng ra máu âm đạo do sốt xuất huyết có thể nhầm với dấu hiệu của một số bệnh lý sản khoa. Nếu bị sốt kèm ra máu âm đạo, thai phụ cần đi khám ngay để xác định nguyên nhân. Sốt xuất huyết có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi, làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non hoặc sinh con nhẹ cân.

Người cao tuổi và người có bệnh nền cũng cần được theo dõi sát để phát hiện và điều trị sốt xuất huyết kịp thời. Ở người cao tuổi, tình trạng chảy máu có thể nghiêm trọng và kéo dài hơn. Với người có bệnh nền, sốt xuất huyết còn có thể khiến bệnh sẵn có trở nặng.

MC: Vì sao người bệnh có thể trở nặng đúng lúc gia đình nghĩ rằng họ đang hồi phục?

- Ths. BS nội trú Lưu Hồng Ngọc Phương - Bệnh viện Nhân dân Gia Định: Đây là đặc điểm rất dễ gây hiểu lầm của sốt xuất huyết. Thông thường khi mắc bệnh, người nhà thấy bệnh nhân hạ sốt sẽ nghĩ là thuốc đã có tác dụng hoặc người bệnh sắp khỏi. Nhưng đối với sốt xuất huyết Dengue, thời điểm hạ sốt, thường từ ngày thứ 3 đến thứ 7, lại là giai đoạn nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết.

Ở giai đoạn này, thành mạch máu có thể trở nên “rò rỉ”, làm dịch trong lòng mạch thất thoát ra ngoài gây cô đặc máu, dẫn đến tụt huyết áp và sốc, giai đoạn này thường diễn tiến và xấu đi rất nhanh.

Do đó, khi theo dõi bệnh, đặc biệt là bệnh sốt xuất huyết, đừng chỉ quan tâm “Bệnh nhân còn sốt không” mà hãy quan sát “người bệnh có thực sự khỏe lên không”, nghĩa là bệnh nhân tỉnh táo, ăn uống được, tiểu được, tay chân ấm. Người bệnh sốt xuất huyết cần phải đi tái khám mỗi ngày và nếu theo dõi tại nhà, chỉ cần có một trong các dấu hiệu cảnh báo như: đau bụng, nôn ói, hết sốt mà bứt rứt, lừ đừ, tay chân lạnh là phải đi khám ngay ở cơ sở y tế gần nhất. MC: Sự chủ quan và chậm trễ trong điều trị có thể khiến người mắc sốt xuất huyết đối mặt với những biến chứng nguy hiểm nào?

- Ths. BS nội trú Lưu Hồng Ngọc Phương - Bệnh viện Nhân dân Gia Định:

Sự chậm trễ nguy hiểm của sốt xuất huyết là bỏ sót các dấu hiệu cảnh báo ở giai đoạn bệnh chuyển nặng.

Sốt xuất huyết có thể gây ba nhóm biến chứng nghiêm trọng:

- Thứ nhất là thất thoát dịch khỏi lòng mạch gây cô đặc máu, dẫn đến sốc với các biểu hiện như lừ đừ, bứt rứt mạch nhanh nhẹ, tay chân lạnh, tiểu ít, tụt huyết áp; nếu không xử trí kịp thời có thể đe dọa tính mạng.

- Thứ hai là xuất huyết nặng như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, xuất huyết tiêu hóa hoặc chảy máu nội tạng.

- Thứ ba là tổn thương các cơ quan như gan, thận, tim, não, hoặc dịch tích tụ gây khó thở và suy hô hấp.

Các biến chứng này có thể xuất hiện vào ngày 3 – 7 của bệnh, ngay khi bệnh nhân tưởng rằng đã giảm bệnh vì cơn sốt vừa chấm dứt.

Không phải ai bị sốt xuất huyết cũng sẽ bị biến chứng. Phần lớn người bệnh có thể được điều trị ngoại trú nếu được bác sĩ đánh giá là phù hợp và gia đình theo dõi đúng. Điều quan trọng là tái khám mỗi ngày đúng hẹn và đến bệnh viện ngay khi có dấu hiệu cảnh báo như đã trình bày. Tuyệt đối không tự ý truyền dịch, dùng Ibuprofen tại nhà vì sẽ làm tăng nguy cơ bệnh trở nặng.

ThS.BS. Đỗ Cao Vân Anh - Chuyên gia Ban Cố vấn cấp cao, Hệ thống nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu cho hay, thực tế, sự có mặt của vắc-xin ngừa sốt xuất huyết Dengue (Qdenga) tại Việt Nam là một bước tiến quan trọng, đóng góp thêm một phương thức phòng bệnh chủ động và hiệu quả.

Tuy nhiên, sốt xuất huyết Dengue vẫn còn là mối quan ngại lớn của cộng đồng bởi một số lý do. Trước hết, vi-rút Dengue có 4 týp huyết thanh (DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4). Một người mắc một týp vi-rút Dengue trong lần bệnh này vẫn có thể mắc lại với các týp khác. Đáng chú ý, lần tái nhiễm sau thường có nguy cơ diễn tiến nặng hơn do cơ chế tăng cường phụ thuộc kháng thể (ADE).

Bên cạnh đó, tỷ lệ bao phủ vắc-xin hiện chưa cao. Vắc-xin mới được triển khai gần đây, chưa đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng nên tỷ lệ người dân được tiêm phòng trong cộng đồng vẫn còn khiêm tốn, chưa đủ tạo nên miễn dịch cộng đồng trên diện rộng.

Một điều cần lưu ý là mỗi biện pháp phòng bệnh đều có vai trò riêng. Vắc-xin giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh, nhập viện và biến chứng nặng. Tuy nhiên, vắc-xin không thay thế hoàn toàn các biện pháp diệt muỗi truyền bệnh, diệt lăng quăng và vệ sinh môi trường.

Về các nhóm đối tượng nên chủ động tìm hiểu và tiêm vắc-xin, khuyến cáo trẻ em từ 4 tuổi trở lên và người lớn, đặc biệt là những người sinh sống hoặc làm việc tại các vùng có dịch tễ sốt xuất huyết cao.

Người đã từng mắc sốt xuất huyết cũng cần tiêm phòng để bảo vệ bản thân trước các týp vi-rút còn lại mà mình chưa từng nhiễm. Ngoài ra, người dư cân và người có bệnh lý nền như tiểu đường, bệnh tim mạch, bệnh gan, thận mạn tính cũng cần đặc biệt chú ý, bởi đây là những đối tượng khi mắc sốt xuất huyết rất dễ gặp biến chứng nặng, nguy hiểm đến tính mạng.

MC: Thưa bác sĩ, trong thực tế, khi một người bị sốt, đau đầu, đau nhức cơ thể hoặc mệt mỏi, rất khó để chỉ dựa vào cảm giác mà xác định nguyên nhân. Sốt xuất huyết và sốt thông thường khác nhau ở đâu và khi nào người bệnh cần đi khám?”

- Ths. BS nội trú Lưu Hồng Ngọc Phương - Bệnh viện Nhân dân Gia Định: Sốt xuất huyết Dengue thường gây sốt cao liên tục, kèm đau đầu, đau nhức cơ khớp hoặc có thể có phát ban. Tuy nhiên, ở những ngày đầu, biểu hiện có thể rất giống một đợt sốt do vi rút thông thường. Do đó, không phải cứ sốt cao mới là sốt xuất huyết, và cũng không thể chỉ nhìn triệu chứng để phân biệt chắc chắn sốt xuất huyết với những bệnh gây sốt khác.

Vì vậy, nếu trong gia đình hoặc xung quanh có người bị SXH hoặc bị sốt thì nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, nhất là khi sốt cao kéo dài hoặc không rõ nguyên nhân. Bác sĩ sẽ thăm khám và cân nhắc làm các xét nghiệm phù hợp theo ngày bệnh. Và kể cả xét nghiệm ban đầu bình thường cũng chưa loại trừ hoàn toàn SXH và cũng không loại trừ bệnh sẽ diễn tiến nặng. Do đó, cần được tái khám và theo dõi

Đặc biệt, từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 tính từ lúc bắt đầu sốt là giai đoạn nguy hiểm cảu bệnh, nếu xuất hiện các triệu chứng như: đau bụng, nôn ói nhiều, lừ đừ, hết sốt mà tay chân lạnh, chảy máu răng, chảy máu mũi hoặc tiểu ít, phải đi khám ngay tại cơ sở y tế gần nhất, bất kể ban đêm.

Thông điệp cần nhớ ở đây là: Sốt xuất huyết nguy hiểm không chỉ khi sốt cao mà còn khi người bệnh bắt đầu hạ sốt.

Nếu người bệnh vẫn ăn uống được, vẫn đi lại bình thường và chưa xuất hiện xuất huyết dưới da thì có thể loại trừ sốt xuất huyết hay không, thưa bác sĩ?

Ths. BS nội trú Lưu Hồng Ngọc Phương- Bệnh viện Nhân dân Gia Định: Đối với trường hợp trên, vẫn không thể hoàn toàn loại trừ sốt xuất huyết. Tên gọi “sốt xuất huyết” dễ khiến chúng ta nghĩ rằng phải có chấm xuất huyết trên da hoặc chảy máu thì mới mắc bệnh. Thực tế thì không phải vậy, nhiều người bị sốt xuất huyết ở giai đoạn đầu của bệnh chỉ có biểu hiện sốt, đau nhức người mà không có chấm xuất huyết, kể cả ăn uống và đi lại bình thường, thậm chí số lượng tiểu cầu ở giai đoạn này vẫn có thể bình thường.

Điều đáng lưu ý là mức độ nguy hiểm của bệnh không chỉ nằm ở tình trạng chảy máu mà còn ở hiện tượng dịch trong lòng mạch thoát ra ngoài, khiến máu lưu thông đến các cơ quan bị giảm và gây sốc.

Vì vậy, khi bị sốt, đặc biệt ở nhà có người bị sốt xuất huyết thì nên đi khám, xét nghiệm theo chỉ định và theo dõi diễn tiến mỗi ngày khi cần, đặc biệt trong giai đoạn ngày thứ 3 đến thứ 7. Nếu đã được cho theo dõi tại nhà, gia đình phải biết những dấu hiệu cảnh báo để quay lại bệnh viện ngay, không chờ đến khi có chảy máu mới đi khám.

Host: Thưa BS CKI Đinh Văn Thới- Phó Trưởng Phòng Khám Đa Khoa- Viện Pasteur TPHCM, sốt xuất huyết không phải là căn bệnh mới, người dân cũng đã được tuyên truyền phòng bệnh trong nhiều năm. Tuy nhiên, số ca mắc và những trường hợp tử vong vẫn được ghi nhận. BS Thới có thể phân tích những yếu tố nào đang tạo điều kiện cho dịch bệnh tiếp tục gia tăng? Vai trò của muỗi truyền bệnh, thời tiết, môi trường sống và thói quen sinh hoạt của cộng đồng được thể hiện như thế nào trong diễn biến dịch hiện nay

BS CKI Đinh Văn Thới: Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính, có thể gây dịch do virus Dengue gây ra. Vi rút có 4 typ: Den 1,2,3,4 truyền từ người bệnh sang người lành do muỗi đốt( chủ yếu là muỗi Aedes aegypti ). Bệnh gặp ở cả trẻ em và người lớn. Đây là một trong những bệnh nhiệt đới phổ biến, không phải là căn bệnh mới, bệnh có thể bùng phát thành dịch làm phức tạp hóa công tác phòng ngừa và kiểm soát. Người dân cũng đã được tuyên truyền phòng bệnh trong nhiều năm, tuy nhiên, số ca mắc và những trường hợp tử vong vẫn được ghi nhận.

Có 3 yếu tố có thể góp phần làm gia tăng số ca sốt xuất huyết.

Thứ nhất là biến đổi khí hậu. Nhiệt độ thấp vào mùa đông thường hạn chế sự phát triển của muỗi. Tuy nhiên, những năm gần đây, mùa đông ở một số nơi ngắn hơn và ấm hơn trước. Những thay đổi này, cùng với ảnh hưởng của hiện tượng El Niño, có thể làm thay đổi quy luật lây truyền theo mùa, khiến bệnh lây lan trong thời gian dài hơn.

Thứ hai là mật độ dân cư cao và điều kiện vệ sinh môi trường chưa tốt. Ở các thành phố lớn và những khu vực đang đô thị hóa, nhiều người sống gần nhau nên muỗi mang vi rút dễ truyền bệnh từ người này sang người khác. Nguy cơ càng cao ở những nơi có nhiều vật dụng đọng nước, tạo điều kiện cho muỗi sinh sản.

Thứ ba là việc đi lại, du lịch. Người nhiễm vi rút Dengue có thể mang vi rút đến khu vực khác khi di chuyển. Nếu muỗi vằn tại nơi đến đốt người đang mang vi rút, muỗi có thể nhiễm vi rút rồi truyền bệnh cho người khác qua vết đốt.

Phát biểu khai mạc toạ đàm, nhà báo Trần Ngọc Lâm- Phó Trưởng Cơ quan đại diện Báo Tiền Phong tại TPHCM cho biết, sốt xuất huyết không còn là căn bệnh xa lạ, nhưng những diễn biến và hậu quả của bệnh vẫn luôn đáng lo ngại với người dân.

Theo số liệu đến hết tuần 43 năm 2026, TPHCM ghi nhận hơn 42.500 ca mắc và 11 trường hợp tử vong. Riêng tại phường Dĩ An ghi nhận 861 ca mắc và một trường hợp trẻ em tử vong. Đây là hồi chuông cảnh báo về sự chủ quan trước căn bệnh tưởng chừng quen thuộc này.

Vậy làm sao để nhận biết, xử trí đúng và chủ động phòng ngừa sốt xuất huyết?. Để giải đáp những vấn đề trên, Báo Tiền Phong cảm ơn các chuyên gia, bác sĩ đã nhận lời tham gia buổi tọa đàm trực tuyến với chủ đề “SỐT XUẤT HUYẾT: HIỂU ĐÚNG ĐỂ BẢO VỆ MÌNH” hôm nay.

- BSCKI Đinh Văn Thới - Phó trưởng Phòng khám Đa khoa, Viện Pasteur TPHCM

- Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Lưu Hồng Ngọc Phương - Bệnh viện Nhân dân Gia Định

- ThS.BS Đỗ Cao Vân Anh - Chuyên gia Ban Cố vấn cấp cao, Hệ thống nhà thuốc và tiêm chủng Long Châu.