Đó là chia sẻ củaanh Lê Mạnh Cường - Chủ tịch CLB Đầu tư và Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ Việt Nam với PV Tiền Phong, khi nói về tinh thần khởi nghiệp của thế hệ doanh nhân mới.
Khi giấy đăng ký kinh doanh không còn là thước đo của tinh thần khởi nghiệp
Thưa anh, nhìn lại hành trình khởi nghiệp của mình, anh thấy khởi nghiệp hôm nay khác gì so với khoảng 10 năm trước?
Anh Lê Mạnh Cường: Tôi nghĩ khác biệt lớn nhất nằm ở cách hiểu về khởi nghiệp. Trước đây, con đường khá tuyến tính: có ý tưởng, lập công ty, gọi vốn, làm sản phẩm rồi tìm khách hàng. Con đường ấy vẫn tồn tại và luôn rất đáng trân trọng, nhưng thực tế kinh doanh hôm nay phong phú hơn rất nhiều.
Một người trẻ có thể bắt đầu từ số 0, nhưng cũng có thể bắt đầu tiếp quản doanh nghiệp gia đình quy mô lớn đã hoạt động 20-30 năm, họ thay đổi mô hình quản trị, số hóa toàn bộ chuỗi vận hành, phát triển một ngành kinh doanh mà thế hệ trước chưa từng làm.
Hay, một người khác có thể không lập doanh nghiệp mới mà mua lại một doanh nghiệp đang có thị trường, sau đó tái cấu trúc sản phẩm, vốn, con người để tạo ra chu kỳ tăng trưởng mới. Có người lại bước vào một ngành rất truyền thống như nông nghiệp, xây dựng, logistics, bán lẻ nhưng dùng AI, dữ liệu, thương mại điện tử hay công nghệ xanh để làm theo cách hoàn toàn khác...
Có thể nói, giờ đây, tấm giấy đăng ký kinh doanh không còn là thước đo duy nhất; cốt lõi là phát hiện cơ hội, chấp nhận rủi ro và tạo ra giá trị mới.
Minh chứng là chương trình bình chọn Doanh nhân trẻ Khởi nghiệp xuất sắc 2026 do Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam tổ chức đã bỏ giới hạn doanh nghiệp hoạt động không quá 10 năm, mở cửa cho kế nghiệp, mua bán và sáp nhập (M&A), tái cấu trúc... miễn là chứng minh được dấu ấn phát triển.
Có quan điểm cho rằng người kế nghiệp doanh nghiệp gia đình thì thuận lợi hơn nhiều so với một founder tự thân từ con số 0, nên gọi đó là “khởi nghiệp” liệu có quá rộng?
Anh Lê Mạnh Cường: Ở đây, chúng ta cần phân biệt giữa “được thừa hưởng một doanh nghiệp” và “tạo ra một giai đoạn phát triển mới cho doanh nghiệp”. Một bạn trẻ được bàn giao doanh nghiệp có doanh thu, nhà máy, khách hàng, nhân sự không thể nói mình xuất phát giống một nhà sáng lập chỉ có vài trăm triệu đồng.
Thế nhưng, các bạn kế nghiệp có một loại áp lực rất riêng. Họ được thừa hưởng tài sản nhưng không mặc nhiên được thừa hưởng năng lực lãnh đạo; được thừa hưởng thương hiệu nhưng không mặc nhiên có được sự công nhận của nhân viên, đối tác hay thị trường.
Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp gia đình Việt Nam đang đứng trước bài toán chuyển giao thế hệ đúng lúc công nghệ, hành vi tiêu dùng, chuỗi cung ứng và phương thức quản trị thay đổi rất nhanh.
Nếu thế hệ F2 chỉ tiếp quản chức danh thì đó chưa phải khởi nghiệp. Tuy nhiên, nếu họ chuyên nghiệp hóa quản trị, tạo sản phẩm mới, mở thị trường mới, chuyển đổi số, đưa doanh nghiệp bước vào chuỗi giá trị cao hơn thì dấu ấn doanh nhân rất rõ.
Khởi nghiệp không nhất thiết đồng nghĩa với “không có gì trong tay”. Khởi nghiệp, sâu xa hơn, là khả năng tạo cái mới trong điều kiện bất định.
Thời đại AI, bạn trẻ khởi nghiệp thế nào?
AI, dữ liệu, thương mại điện tử đang làm giảm mạnh rào cản gia nhập thị trường. Có phải đây là thời điểm dễ khởi nghiệp hơn?
Anh Lê Mạnh Cường: Dễ bắt đầu hơn, nhưng chưa chắc dễ thành công hơn. Ngày nay, chỉ cần hai, ba người dùng AI đã có thể nghiên cứu khách hàng, dựng bản mẫu thử nghiệm, chạy quảng cáo và bán hàng với chi phí thấp hơn nhiều.
Tuy nhiên, mình nhanh thì đối thủ cũng nhanh. Khi ý tưởng dễ bị sao chép, lợi thế không còn là “nghĩ ra trước”, mà là tốc độ thực thi, dữ liệu, trải nghiệm khách hàng, hệ thống vận hành và khả năng đổi mới liên tục.
AI có thể làm bản demo rất đẹp, nhưng không chứng minh được khách hàng sẽ trả tiền. Vì vậy, khi một bạn trẻ mang dự án đến, tôi không hỏi ý tưởng có độc đáo không, mà hỏi: Ai sẽ trả tiền? Vì sao họ trả? Nếu chưa có sản phẩm của bạn, họ đang giải quyết vấn đề ấy bằng cách nào? Sau đó là những con số về chi phí để có một khách hàng, tỷ lệ quay lại, biên lợi nhuận, và nếu doanh thu giảm 30% thì tiền mặt đủ nuôi doanh nghiệp bao lâu...
Nhiều bạn say sưa nói về thị trường hàng tỷ USD, nhưng chưa trả lời được bán một đơn hàng thì lãi hay lỗ. Khởi nghiệp cần khát vọng, nhưng khát vọng phải đứng được trên những bảng tính tỉnh táo. Tôi thường nói với các bạn trong CLB rằng, đừng nhầm làm ra sản phẩm với xây được doanh nghiệp, và hãy học sớm bốn thứ là quản trị dòng tiền, con người, pháp lý và dữ liệu, anh Lê Mạnh Cường.
Thưa anh, M&A đang là một con đường khởi nghiệp mới, phải chăng thay vì mất nhiều năm lập công ty từ đầu, doanh nhân trẻ có thể mua doanh nghiệp để “đi tắt đón đầu”?
Anh Lê Mạnh Cường: Đi nhanh hơn thì có thể, dễ hơn thì chưa chắc. M&A cho phép một doanh nhân “mua lại thời gian”, có sẵn khách hàng, thương hiệu, giấy phép, nhân sự hoặc năng lực sản xuất.
Tuy nhiên, cùng với tài sản, bạn cũng có thể mua luôn những vấn đề chưa nhìn thấy như công nợ, thuế, tranh chấp cổ đông, hợp đồng lao động, sở hữu trí tuệ hay một cơ cấu khách hàng quá phụ thuộc.
Vì vậy, M&A không đơn giản là “mua một công ty”, mà là định giá, thẩm định và tái cấu trúc một hệ thống kinh doanh. Việt Nam có rất nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa đã có nền tảng, khách hàng, tài sản nhưng đang gặp bài toán kế nghiệp, công nghệ, vốn hoặc quản trị.
Người trẻ đủ sức tiếp quản và vực dậy những doanh nghiệp ấy là giữ lại được nguồn lực cho xã hội, thay vì để chúng đóng cửa rồi người khác lại làm từ đầu
Hình thành hệ sinh thái hỗ trợ và thúc đẩy doanh nghiệp phát triển
Trong bối cảnh, môi trường khởi nghiệp như ngày nay, CLB và chương trình Doanh nhân trẻ Khởi nghiệp xuất sắc cần thay đổi thế nào để thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp của Việt Nam, thưa anh?
Anh Lê Mạnh Cường: Hiện nay, việc bạn trẻ lập doanh nghiệp ngày càng dễ, nhưng trụ lại và lớn lên mới khó.
Dẫu vậy, Nghị quyết 68 xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đặt mục tiêu khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030; Nghị quyết 57 đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở vị trí đột phá. Đó là cơ hội lớn cho doanh nhân trẻ, nhưng cơ hội chính sách chỉ thành cơ hội kinh doanh khi doanh nghiệp đủ năng lực hấp thụ.
Về khởi nghiệp, câu hỏi bây giờ không còn là tổ chức thật nhiều cuộc thi hay sự kiện khởi nghiệp, mà là sau sự kiện, doanh nhân trẻ nhận được gì để doanh nghiệp lớn lên. Truyền cảm hứng là cần, nhưng nếu không giúp người trẻ hiểu thị trường, vốn, thuế, pháp luật, quản trị thì rất dễ tạo ra một thế hệ “thích khởi nghiệp” mà chưa đủ năng lực làm doanh nghiệp.
Sau 10 năm, CLB đã có mạng lưới tại 22 tỉnh, thành phố với hàng ngàn hội viên, và giá trị lớn nhất nằm ở chính mạng lưới ấy. Ở đó, doanh nghiệp khởi nghiệp tìm được khách hàng đầu tiên, nhà sáng lập tìm được người đi trước để hỏi chuyện tài chính, pháp lý, quản trị. Chúng tôi muốn chuyển từ “kết nối để biết nhau” sang “kết nối để tạo ra giao dịch, đầu tư và năng lực mới”.
Chương trình bình chọn Doanh nhân trẻ khởi nghiệp xuất sắc cũng đi theo hướng đó. Danh hiệu không phải đích đến mà là điểm khởi đầu: sau vinh danh phải là kết nối vốn, thị trường, công nghệ, đối tác, để vài năm nữa, chính những người được tôn vinh hôm nay quay lại dìu dắt lớp trẻ đi sau.
"Với tôi, khởi nghiệp không phải là lập thêm một pháp nhân, mà là mở ra một con đường tăng trưởng mới. Đó là khác biệt lớn nhất của thế hệ doanh nhân trẻ hôm nay" - anh Lê Mạnh Cường.
Nếu gửi một lời khuyên tới những người trẻ muốn khởi nghiệp hôm nay, anh sẽ nói gì?
Anh Lê Mạnh Cường: Đừng khởi nghiệp chỉ vì người khác đang khởi nghiệp. Hãy bắt đầu từ một vấn đề mình thật sự hiểu như: gặp khách hàng trước khi gọi vốn, bán được hàng trước khi nghĩ đến định giá, đọc được báo cáo tài chính trước khi dựng bộ máy lớn.
Hãy chuẩn bị cho những năm khó khăn, bởi doanh nghiệp tốt là doanh nghiệp vẫn đứng vững khi thị trường đổi chiều và cũng đừng nghĩ ai cũng phải bắt đầu từ con số 0.
Với tôi, khởi nghiệp không phải là lập thêm một pháp nhân, mà là mở ra một con đường tăng trưởng mới. Đó là khác biệt lớn nhất của thế hệ doanh nhân trẻ hôm nay.
Xin cảm ơn anh!
