Trong khuôn khổ Hội nghị lần thứ 31 các Bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (COP31), Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và Văn phòng Dịch vụ Dự án Liên Hợp Quốc (UNOPS) tổ chức sự kiện “Thúc đẩy thị trường carbon Việt Nam: Minh bạch, Hiệu quả và Hợp tác quốc tế”.
Điểm nhấn của sự kiện là lễ ra mắt Cổng thông tin thị trường carbon. Đây là kênh cung cấp công khai các thông tin quan trọng về chính sách, quy định và hoạt động của thị trường, giúp doanh nghiệp, nhà đầu tư và các bên liên quan tiếp cận thông tin và tham gia thị trường carbon đang hình thành tại Việt Nam.
Thời gian qua, Việt Nam đã đạt được những tiến triển đáng ghi nhận trong việc thiết lập thị trường carbon trong nước, với việc khai trương Sàn giao dịch carbon vào ngày 29/6/2026.
Trong giai đoạn 2025–2026, Chính phủ đã phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải thí điểm khoảng 511 triệu tấn CO₂ tương đương, phân bổ cho 110 cơ sở thuộc các ngành nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng.
Giai đoạn thí điểm hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính (ETS) sẽ kéo dài đến hết năm 2028, hướng tới vận hành chính thức thị trường từ năm 2029.
Theo ông Bùi Đức Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, Việt Nam xác định thị trường carbon không chỉ là công cụ để quản lý phát thải mà còn cần tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đầu tư vào các giải pháp giảm phát thải.
Từ năm 2022, UNDP đã hỗ trợ Cục Biến đổi khí hậu xây dựng chính sách, khung thể chế và lộ trình triển khai thị trường carbon, đồng thời tăng cường năng lực sẵn sàng tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris.
UNDP cũng hỗ trợ xây dựng Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon (VCRS) và kết nối hệ thống này với Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam.
Cùng với Cổng thông tin mới, các hệ thống này tạo nền tảng hạ tầng số quan trọng phục vụ vận hành thị trường carbon minh bạch tại Việt Nam.
Bà Leticia Guimaraes, Trưởng bộ phận Thị trường carbon toàn cầu của UNDP cho hay, trên thế giới, ngày càng có nhiều quốc gia phát triển thị trường carbon như một công cụ quan trọng nhằm giảm phát thải một cách hiệu quả về chi phí và huy động tài chính khí hậu.
Bà Leticia Guimaraes đánh giá, Việt Nam đã đạt được những tiến triển đáng ghi nhận trong phát triển thị trường carbon, từng bước chuyển hóa Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 thành những hành động cụ thể.
Đáng kể, Hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính (ETS) thí điểm hiện bao gồm 110 cơ sở thuộc các ngành nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng, chiếm khoảng 40% tổng lượng phát thải khí nhà kính quốc gia.
Bà Leticia Guimaraes cho rằng, hai đến ba năm tới sẽ là giai đoạn mang tính quyết định khi Việt Nam chuyển từ thiết lập thị trường sang vận hành đầy đủ.
“Chúng tôi mong muốn tiếp tục tăng cường quan hệ đối tác với Cục Biến đổi khí hậu và mở rộng hợp tác giữa khu vực công và tư nhân, nhằm góp phần xây dựng một thị trường carbon vững chắc, minh bạch và hiệu quả, thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam hướng tới nền kinh tế phát thải thấp”, bà Leticia Guimaraes nói.
Ông John Robert Cotton, Giám đốc Chương trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á (ETP), UNOPS cho rằng, rất ít quốc gia có thể chuyển từ việc hình thành khung pháp lý sang vận hành một thị trường carbon bắt buộc trong khoảng thời gian như Việt Nam.
Ông cũng nhấn mạnh, thị trường carbon có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam.
Theo ông, hành trình này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn mà ngân sách nhà nước không thể tự mình đáp ứng. Việc phát triển thị trường carbon sẽ góp phần huy động nguồn lực thông qua việc đưa chi phí phát thải vào bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp, biến hoạt động giảm phát thải thành một quyết định đầu tư thay vì chỉ là yêu cầu tuân thủ quy định.
Thứ hai là từ năm 2029, khi cơ chế đấu giá hạn ngạch bắt đầu được áp dụng, thị trường sẽ tạo ra nguồn thu cho ngân sách nhà nước, có thể được tái đầu tư vào các hoạt động giảm phát thải trong công nghiệp.
Bên cạnh đó, thông qua Điều 6 của Thỏa thuận Paris, thị trường mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn quốc tế cho những dự án vốn khó có thể huy động được tài chính.
Ông cũng chia sẻ, để phát triển thị trường carbon, sự hỗ trợ của các đối tác phát triển có vai trò quan trọng. Sự hỗ trợ này góp phần cung cấp nguồn lực cho các nghiên cứu, phân tích, chia sẻ kinh nghiệm và chuyên môn từ các hệ thống khác, đồng thời hỗ trợ tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc.
“Tuy nhiên, chính quyết tâm của Chính phủ mới là yếu tố thúc đẩy tiến trình này. Những tiến triển mà chúng ta chứng kiến trong bốn năm qua là minh chứng cho tầm nhìn và cam kết của Chính phủ Việt Nam”, John Robert Cotton nói.
Tại sự kiện, nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh, sự hợp tác chặt chẽ giữa Chính phủ Việt Nam, các đối tác phát triển và doanh nghiệp sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng nhằm bảo đảm thị trường carbon. Qua đó, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, thu hút đầu tư và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam.
