Nhà ở xã hội tăng giá
Một trong những điểm đáng chú ý tại dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) mới nhất là quy định về chuyển nhượng nhà ở xã hội sau 5 năm. Theo phương án được Chính phủ chỉnh lý, kể từ thời điểm thanh toán đủ tiền mua nhà, chủ sở hữu chỉ được chuyển nhượng căn hộ cho người thuộc diện được hưởng chính sách hỗ trợ nhà ở xã hội.
Điểm đáng chú ý là dự thảo không còn yêu cầu người bán phải chuyển nhượng theo giá gốc ghi trong hợp đồng mua bán ban đầu. Thay vào đó, giá bán do các bên tự thỏa thuận và người bán không phải nộp tiền sử dụng đất đối với nhà ở xã hội không phải nhà ở riêng lẻ.
Lý do được Bộ Xây dựng đưa ra là nhà ở xã hội được phát triển bằng các chính sách ưu đãi của Nhà nước, từ đất đai, thuế đến tín dụng. Vì vậy, việc cho phép chuyển nhượng tự do sau 5 năm có thể tạo cơ hội để một bộ phận người mua ban đầu hưởng lợi từ chênh lệch giá, trong khi những người có thu nhập thấp, thực sự cần nhà ở lại khó tiếp cận.
Đề xuất này được đặt ra trong bối cảnh giá nhà ở xã hội tại nhiều dự án đã tăng mạnh qua các năm. Khảo sát thị trường thứ cấp tại Hà Nội cho thấy, không ít căn hộ từng được bán với giá chỉ khoảng 13-16 triệu đồng/m2, nay được rao bán ở mức 40-50 triệu đồng/m2, thậm chí cao hơn.
Chẳng hạn, tại Ecohome 3 (phường Đông Ngạc, Hà Nội), giá mở bán năm 2019 khoảng 15,6-16,5 triệu đồng/m2, trong khi giá rao bán trên thị trường thứ cấp đã lên khoảng 47-52 triệu đồng/m2.
Tại Rice City Sông Hồng (Long Biên, Hà Nội), căn hộ từng được mở bán khoảng 13 triệu đồng/m2, nay được chào bán ở mức 40-45 triệu đồng/m2.
Như vậy, chỉ sau khoảng 5-8 năm, giá nhà ở xã hội tại một số dự án đã tăng gấp 2-3 lần. Khoản chênh lệch này cho thấy sức hấp dẫn của phân khúc nhà ở xã hội trên thị trường thứ cấp, đồng thời cũng lý giải vì sao cơ quan quản lý muốn kiểm soát chặt đối tượng được nhận chuyển nhượng.
Như vậy, nếu Luật Nhà ở sửa đổi được thông qua, người bán có thể đưa ra mức giá cao theo diễn biến thị trường, nhưng người mua vẫn phải đáp ứng đầy đủ điều kiện hưởng chính sách nhà ở xã hội. Điều này đặt ra câu hỏi liệu nhóm đối tượng thu nhập thấp có đủ khả năng mua lại những căn hộ đã tăng giá mạnh sau nhiều năm hay không.
Đề xuất trả lại ưu đãi để được bán tự do
Ở góc độ thị trường, ông Phạm Đức Toản - Tổng Giám đốc Công ty EZ Property - cho rằng, việc siết chuyển nhượng nhà ở xã hội sau 5 năm có thể không ảnh hưởng nhiều đến những người mua để ở lâu dài. Tuy nhiên, sau 5-10 năm, nhu cầu nhà ở của mỗi gia đình có thể thay đổi do chuyển nơi làm việc, gia đình tăng thêm thành viên hoặc điều kiện thu nhập được cải thiện.
Khi đó, nếu chỉ được chuyển nhượng cho người đủ điều kiện hưởng chính sách, nhóm khách hàng có thể bị thu hẹp, đặc biệt trong trường hợp giá căn hộ đã tăng cao so với thời điểm mua ban đầu.
"Nếu chỉ kiểm soát được đầu ra mà thiếu cơ chế giao dịch thuận lợi, nỗi lo thanh khoản có thể khiến sức mua nhà ở xã hội giảm mạnh", ông Toản nhận định.
Theo ông Toản, việc một căn hộ đã hết thời hạn hạn chế chuyển nhượng nhưng vẫn bị giới hạn đối tượng mua có thể khiến chủ sở hữu khó chủ động xử lý tài sản khi phát sinh nhu cầu. Trong khi đó, giá nhà tăng cao cũng khiến việc tìm được người mua vừa đáp ứng điều kiện chính sách, vừa đủ khả năng tài chính trở nên khó khăn hơn.
Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Nguyễn Anh Quê - thành viên Hiệp hội Bất động sản Việt Nam - cho rằng, người mua nhà ở xã hội hiện được hưởng nhiều chính sách ưu đãi, trong đó có miễn tiền sử dụng đất và áp dụng thuế giá trị gia tăng ở mức 5%, thấp hơn mức thuế suất thông thường 10%.
Tại một số dự án ở khu vực ngoại thành Hà Nội, phần tiền sử dụng đất được miễn ước tính tương đương khoảng 3-7 triệu đồng/m2 căn hộ. Đây là khoản ưu đãi đáng kể, góp phần giảm giá bán và tạo điều kiện cho người thu nhập thấp tiếp cận nhà ở.
Vì vậy, ông Quê cho rằng thay vì tiếp tục giới hạn đối tượng nhận chuyển nhượng sau 5 năm, có thể nghiên cứu phương án cho phép người mua bán nhà theo giá thị trường cho các đối tượng tự do nhưng phải hoàn trả phần ưu đãi tài chính đã được hưởng.
Theo ông Quê, cách làm này vừa bảo đảm quyền chủ động định đoạt tài sản của người dân, vừa hạn chế nguy cơ trục lợi chính sách và thất thoát ngân sách nhà nước. Khi người mua đã hoàn trả phần ưu đãi được hưởng, Nhà nước vẫn có thể thu hồi nguồn lực đã hỗ trợ, trong khi người dân được quyền chuyển nhượng tài sản theo nhu cầu thực tế.