Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Đỗ Tuấn Khoa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Bắc Ninh chia sẻ về định hướng đưa văn hóa trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, góp phần giảm nghèo bền vững.
Thành phố Bắc Ninh có nhiều di sản văn hóa, cảnh quan thiên nhiên và làng nghề truyền thống. Theo ông, những lợi thế này có thể đóng góp như thế nào vào công tác giảm nghèo thông qua phát triển du lịch cộng đồng?
Ông Đỗ Tuấn Khoa: Sau hợp nhất, không gian phát triển du lịch của thành phố được mở rộng, hội tụ nhiều loại hình tài nguyên, từ văn hóa Quan họ, di sản Phật giáo, di tích lịch sử, làng nghề truyền thống đến du lịch sinh thái, nông nghiệp, nông thôn và du lịch cộng đồng vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo thống kê, năm 2025, Bắc Ninh đón khoảng 6,3 triệu lượt khách, tổng thu du lịch đạt khoảng 5.500 tỷ đồng. Trong 9 tháng đầu năm 2026, lượng khách đạt 5,8 triệu lượt, tổng doanh thu ước đạt 5.236 tỷ đồng.
Đối với mục tiêu giảm nghèo bền vững, điều quan trọng không chỉ là tăng lượng khách hay doanh thu mà phải giúp người dân tại các địa phương có tiềm năng du lịch trực tiếp tham gia và hưởng lợi.
Chúng tôi xác định phát triển du lịch cộng đồng phải gắn với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, lấy người dân làm chủ thể. Khi nhà cổ, dân ca, nghề thủ công, ẩm thực và phong tục tập quán trở thành sản phẩm du lịch, người dân có thêm cơ hội phát triển dịch vụ lưu trú, ăn uống, hướng dẫn trải nghiệm và bán sản phẩm địa phương.
Qua đó, những giá trị văn hóa trong đời sống hằng ngày có thể trở thành nguồn lực tạo sinh kế, giúp người dân tăng thu nhập, từng bước thoát nghèo và vươn lên làm giàu.
Ông có thể chia sẻ những mô hình, địa bàn tiêu biểu đang có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa?
Ông Đỗ Tuấn Khoa: Nổi bật trong thời gian qua là Bản Meo xã Nam Dương lọt vào tốp 35 điểm du lịch cộng đồng toàn quốc về bình chọn điểm đến du lịch nông thôn hấp dẫn.
Một trong những địa bàn có tiềm năng nổi bật là xã Tân Sơn với điểm du lịch cộng đồng Bắc Hoa. Nơi đây có những ngôi nhà trình tường, kiến trúc nhà cổ, cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc Nùng.
Những làn điệu dân ca sloong hao, nghề dệt thổ cẩm, trang phục truyền thống, ẩm thực và nếp sinh hoạt của người dân tạo nên trải nghiệm riêng biệt cho du khách. Nếu được tổ chức bài bản, người dân có thể tham gia nhiều khâu dịch vụ, từ đón khách, giới thiệu văn hóa, phục vụ ẩm thực đến kinh doanh sản phẩm thủ công.
Một địa bàn khác là xã Tây Yên Tử với bản Mậu, nơi có những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Dao. Việc kết nối bản làng với các di tích, danh thắng và tuyến du lịch tâm linh Tây Yên Tử mở ra cơ hội hình thành những hành trình trải nghiệm đa dạng.
Ngoài ra, thành phố Bắc Ninh còn có tiềm năng phát triển du lịch làng nghề, nông nghiệp, nông thôn và sinh thái gắn với văn hóa bản địa. Mỗi địa phương cần căn cứ lợi thế riêng để lựa chọn hướng phát triển phù hợp, tránh xây dựng sản phẩm trùng lặp.
Để du lịch cộng đồng thực sự trở thành sinh kế, giúp hộ nghèo, hộ cận nghèo cải thiện đời sống, ngành có những giải pháp gì để hỗ trợ người dân?
Ông Đỗ Tuấn Khoa: Chúng tôi xác định cần triển khai đồng bộ một số giải pháp. Trước hết là bảo tồn, phục hồi và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Đây là nền tảng tạo nên sức hấp dẫn của mỗi điểm đến. Ngành sẽ phối hợp với địa phương quan tâm bảo tồn kiến trúc truyền thống, lễ hội, dân ca, nghề thủ công và phong tục tốt đẹp; đồng thời tổ chức truyền dạy để thế hệ trẻ tiếp tục gìn giữ.
Trong giai đoạn 2027- 2030, thành phố Bắc Ninh đã ban hành hàng loạt đề án, kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết 26 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Đồng chí Bí thư Thành ủy Bắc Ninh đã trực tiếp làm việc về phát triển du lịch đưa vào nhiệm vụ quan trọng trong lãnh chỉ đạo của đảng ủy các địa phương.
Năm 2027, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Bắc Ninh được giao nhiệm vụ tham mưu HĐND thành phố ban hành nghị quyết về hỗ trợ phát triển du lịch trên địa bàn giai đoạn 2027- 2030.
Thứ hai là nâng cao năng lực cho cộng đồng. Người dân cần được hướng dẫn kỹ năng đón tiếp, phục vụ khách, chế biến ẩm thực, thuyết minh, tổ chức hoạt động trải nghiệm và quảng bá sản phẩm. Đặc biệt, hộ nghèo, hộ cận nghèo cần được hỗ trợ tiếp cận kiến thức, kỹ năng phù hợp để có thể tham gia những công việc vừa sức, không nhất thiết phải đầu tư lớn.
Thứ ba là phát triển sản phẩm du lịch tạo thu nhập trực tiếp cho người dân. Du khách đến bản làng không chỉ tham quan mà còn có thể trải nghiệm nghề truyền thống, thưởng thức ẩm thực, nghỉ tại nhà dân và mua sản phẩm thủ công.
Thứ tư là tăng cường liên kết với doanh nghiệp lữ hành, hợp tác xã để hình thành tour, tuyến ổn định. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quảng bá điểm đến, hỗ trợ người dân tiếp cận các nền tảng đặt dịch vụ và bán sản phẩm trực tuyến, qua đó mở rộng thị trường tiêu thụ.
Những khó khăn về hạ tầng, chất lượng sản phẩm và kinh nghiệm làm du lịch của người dân sẽ được tháo gỡ như thế nào?
Ông Đỗ Tuấn Khoa: Trước hết, cần rà soát, đánh giá đúng tiềm năng từng địa bàn để lựa chọn những điểm đủ điều kiện phát triển, từ đó xây dựng định hướng đầu tư hạ tầng phù hợp. Các công trình giao thông, bãi đỗ xe, nhà đón khách, nhà vệ sinh và hệ thống biển chỉ dẫn cần được quan tâm, bảo đảm hài hòa với không gian văn hóa, cảnh quan tự nhiên.
Về nguồn nhân lực, cần tổ chức tập huấn thường xuyên, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế. Người dân không chỉ cần biết cách đón khách mà còn phải được trang bị kiến thức xây dựng sản phẩm, tính toán chi phí, định giá dịch vụ và tổ chức kinh doanh.
Bên cạnh đó, cần huy động nguồn lực xã hội hóa, tạo điều kiện để hộ gia đình, hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia đầu tư, kinh doanh. Các điểm du lịch văn hóa, làng nghề, nông nghiệp và sinh thái cần được kết nối thành những hành trình có chủ đề, tăng trải nghiệm và kéo dài thời gian lưu trú của du khách.
Ngành cũng sẽ tăng cường phối hợp với các địa phương trong bảo vệ môi trường, phát triển sản phẩm OCOP, xúc tiến thương mại và quảng bá du lịch.
Làm thế nào để vừa khai thác các giá trị văn hóa phục vụ du lịch, vừa bảo tồn bản sắc truyền thống, tránh thương mại hóa hoặc làm biến dạng di sản?
Ông Đỗ Tuấn Khoa: Du lịch cộng đồng chỉ có thể phát triển bền vững khi các giá trị văn hóa được bảo tồn và tôn trọng. Chúng tôi xác định người dân phải là chủ thể trong quá trình bảo tồn, khai thác di sản. Các hoạt động du lịch cần xuất phát từ đời sống văn hóa thực tế, không áp đặt những hình thức biểu diễn, trải nghiệm xa lạ hoặc làm sai lệch phong tục, tập quán.
Việc truyền dạy dân ca, bảo tồn nghề thủ công, kiến trúc truyền thống cần có sự tham gia của nghệ nhân, người cao tuổi và những người am hiểu văn hóa địa phương. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức để mỗi người dân đều có ý thức gìn giữ, giới thiệu bản sắc quê hương.
Phát triển du lịch cũng phải gắn với bảo vệ môi trường, giữ gìn cảnh quan và xây dựng nếp sống văn minh. Không vì lợi ích kinh tế trước mắt mà đánh đổi những giá trị văn hóa vốn tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.
Giai đoạn 2026-2030, ngành đặt ra định hướng gì để du lịch cộng đồng đóng góp thiết thực hơn vào công tác giảm nghèo bền vững?
Ông Đỗ Tuấn Khoa: Thành phố Bắc Ninh định hướng phát triển du lịch theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, khai thác hiệu quả tài nguyên văn hóa, lịch sử, sinh thái và lợi thế của từng địa phương.
Theo định hướng phát triển du lịch, đến năm 2030, Bắc Ninh phấn đấu đón 10 triệu lượt khách. Bên cạnh du lịch văn hóa, di sản, tâm linh và làng nghề, thành phố chú trọng phát triển du lịch nông thôn, sinh thái, cộng đồng và các sản phẩm trải nghiệm gắn với đời sống người dân.
Ngành sẽ tiếp tục tham mưu triển khai các chương trình bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch; chú trọng đào tạo nhân lực, nâng cao chất lượng điểm đến, kết nối tour tuyến và đẩy mạnh quảng bá trên nền tảng số.
Đặc biệt, cần thúc đẩy sự tham gia của hộ gia đình, hợp tác xã và doanh nghiệp. Các sản phẩm OCOP, làng nghề, nông sản đặc trưng và ẩm thực truyền thống cần được kết nối với hoạt động du lịch để mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm những điểm đến du lịch mà phải tạo được việc làm, sinh kế ổn định và nâng cao thu nhập cho người dân, nhất là hộ nghèo, hộ cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số.
Chúng tôi kỳ vọng, khi du lịch cộng đồng phát triển đúng hướng, người dân không chỉ là người gìn giữ di sản mà còn trực tiếp khai thác, phát huy và hưởng lợi từ di sản. Khi mỗi làng bản, mỗi nghề truyền thống, mỗi giá trị văn hóa có thể tạo ra thu nhập, đó sẽ là nền tảng quan trọng để thực hiện giảm nghèo bền vững, góp phần xây dựng thành phố Bắc Ninh phát triển giàu bản sắc, hiện đại và toàn diện.
Xin cảm ơn ông!