Trước đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, địa bàn năm xã biên giới Phong Thổ, Sì Lở Lầu, Pa Tần, Hua Bum và Pa Ủ hiện nay thuộc bốn huyện nghèo Phong Thổ, Sìn Hồ, Nậm Nhùn và Mường Tè. Thưa Đại tá, bà con gặp khó khăn gì trong sản xuất? Bộ đội Biên phòng (BĐBP) chọn mô hình hỗ trợ hộ nghèo, hộ cận nghèo ra sao?
Địa bàn biên giới của tỉnh Lai Châu rộng, dân cư phân tán, núi cao, chia cắt mạnh, thường xuyên chịu tác động của lũ quét, sạt lở, mưa đá, rét đậm, rét hại và sương muối. Phần lớn người dân sản xuất theo phương thức truyền thống, quy mô nhỏ, thiếu vốn, kỹ thuật và điều kiện ứng dụng khoa học, công nghệ.
Do đó, sản phẩm chưa đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm, mã vùng trồng. Đầu ra chưa ổn định. Năng suất, thu nhập thấp khiến bà con khó tích lũy để tái đầu tư và thoát nghèo bền vững.
Cán bộ, chiến sĩ Biên phòng tỉnh Lai Châu đã trực tiếp xuống bản, cùng cấp ủy, chính quyền nắm nhu cầu của người dân, khảo sát đất đai, nguồn nước, khí hậu, khả năng lao động, hoàn cảnh từng hộ và nhu cầu thị trường. Trên cơ sở đó, chúng tôi lựa chọn mô hình, tổ chức thử nghiệm, đánh giá hiệu quả rồi mới mở rộng.
Nơi có đất rừng, độ cao, khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp, BĐBP phối hợp nghiên cứu phát triển sâm, cây dược liệu và các mô hình kinh tế dưới tán rừng. Nơi có đất, nguồn nước, khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp, có thể kết nối với các trường phổ thông nội trú liên cấp, chúng tôi tổ chức trồng rau, chăn nuôi hoặc nuôi cá nước lạnh.
Với hộ nghèo, hộ cận nghèo và các hộ có hoàn cảnh khó khăn, BĐBP ưu tiên hỗ trợ điều kiện ban đầu, cây giống, vật tư, kỹ thuật và huy động nguồn lực xã hội hóa. Bộ đội cùng làm, cùng hướng dẫn, cùng kiểm tra. Bà con trực tiếp góp công, chăm sóc, bảo vệ và làm chủ mô hình.
Thưa Đại tá, hai mô hình ở bản Ngài Thầu được triển khai ra sao? Bước đầu bà con có thêm nguồn thu từ đâu?
Tại bản Ngài Thầu, xã Sì Lở Lầu, Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải trực tiếp phối hợp với cấp ủy, chính quyền và người dân triển khai hai mô hình theo phương châm “lấy ngắn nuôi dài”. Cây sâm tạo sinh kế lâu dài, còn rau xanh và chăn nuôi tạo nguồn thu trước mắt để bà con ổn định cuộc sống.
Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh đã chỉ đạo 12 Đồn biên phòng có điều kiện phù hợp trồng thử nghiệm sâm, mỗi đơn vị từ 100 đến 120 m2. Sau khi đánh giá hiệu quả, chúng tôi chọn Ngài Thầu xây dựng mô hình điểm với 54 hộ, 267 nhân khẩu, đều là đồng bào dân tộc Mông. Trong số này có 27 hộ nghèo, 16 hộ cận nghèo, nhiều gia đình neo đơn hoặc có người ốm đau dài ngày. Thu nhập bình quân của người dân ở bản là 25 triệu đồng/người/năm.
BĐBP hỗ trợ đất sản xuất, nhà giàn, cây giống, vật tư và hướng dẫn kỹ thuật. Cán bộ, chiến sĩ cùng bà con làm đất, vận chuyển vật liệu, dựng nhà giàn, trồng và chăm sóc sâm. Đến nay, cán bộ, chiến sĩ đã góp 4.884 ngày công, người dân góp 4.665 ngày công. Mô hình đã xây dựng 89 nhà giàn trên 11.000 m2, đưa 9.550 m2 vào trồng thử nghiệm 55.000 cây sâm Lai Châu. Tỷ lệ cây sống và phát triển đạt 85%.
Những hộ nghèo, hộ cận nghèo trước đây thiếu điều kiện đầu tư nay được trực tiếp tham gia, học kỹ thuật, chăm sóc, bảo vệ và từng bước làm chủ mô hình.
“Cây sâm cần từ 5 đến 6 năm mới cho thu hoạch, vì vậy chúng tôi không nói sớm về kết quả thoát nghèo. Tuy nhiên, nếu phát triển đúng dự kiến, với diện tích khoảng 100m², mỗi hộ có thể đạt doanh thu từ 800 triệu đến 1,3 tỷ đồng trước chi phí chăm sóc”
Đại tá Trương Minh Đức
Mô hình trồng rau, chăn nuôi ở Ngài Thầu triển khai trên diện tích 1,4 ha, tạo việc làm và nguồn thu trước mắt cho các hộ tham gia. Từ mô hình điểm, BĐBP tỉnh đã nhân rộng tại 13 đồn Biên phòng trên địa bàn 11 xã biên giới, với diện tích khoảng 12,62 ha. Bước đầu, mô hình cung cấp 6.887 kg rau xanh cho các trường liên cấp, trị giá khoảng 140 triệu đồng.
Các đơn vị xây dựng khoảng 5.000 m2 chuồng trại, tổ chức nuôi 150 con bò, 3.000 con gà, 2.000 con vịt và 200 con lợn. Tại Ngài Thầu, mô hình nuôi cá hồi, cá tầm trên diện tích khoảng 17.000 m² được mở rộng từ 10 lên 13 bể, với khoảng 600 m² mặt nước và hệ thống cấp, thoát nước độc lập.
Nguồn thu từ rau và chăn nuôi được quản lý công khai. Một phần dùng để bù chi phí, duy trì sản xuất, phần còn lại chia theo ngày công và mức đóng góp của từng hộ. Có nguồn thu trước mắt, bà con có thêm điều kiện chăm sóc cây sâm. Hiệu quả giảm nghèo phải được đánh giá qua thu nhập thực tế sau khi trừ chi phí, theo từng chu kỳ sản xuất.
BĐBP giúp bà con tiếp cận kỹ thuật, chính sách và tìm đầu ra cho sản phẩm như thế nào?
Với cây sâm, chúng tôi phối hợp với doanh nghiệp, cơ quan chuyên môn hướng dẫn bà con kỹ thuật trồng, chăm sóc, bảo vệ, phổ biến chính sách phát triển sâm và xây dựng trung tâm giống để chủ động nguồn cây giống. BĐBP đã huy động khoảng 6,5 tỷ đồng từ nguồn xã hội hóa hợp pháp và hỗ trợ của doanh nghiệp để đầu tư trực tiếp cho người dân. Trong đó, 4 tỷ đồng dùng xây 89 nhà giàn, 2,5 tỷ đồng mua cây giống. Khoản đầu tư này không thu lại. Người dân trực tiếp chăm sóc, bảo vệ và làm chủ diện tích sâm.
Với rau xanh, chăn nuôi, trước khi tổ chức sản xuất, chúng tôi làm việc với các trường nội trú, bán trú để nắm nhu cầu về sản lượng, chất lượng và phương thức cung ứng.
“Với khoảng 26.000 học sinh, cán bộ, giáo viên, nhân viên tại các trường khu vực biên giới, nhu cầu rau xanh, củ quả khoảng 6-7 tấn/ngày, đây là đầu ra thường xuyên, tương đối ổn định cho người dân”
Đại tá Trương Minh Đức
BĐBP hỗ trợ thành lập 13 hợp tác xã nông nghiệp quân dân với gần 300 thành viên, hướng dẫn sản xuất an toàn, đăng ký mã vùng trồng và truy xuất nguồn gốc để sản phẩm đủ điều kiện vào trường học và ra thị trường. Qua hợp tác xã, bà con cùng sản xuất, cùng hưởng lợi và từng bước tự duy trì sinh kế.
Làm sao để bà con duy trì sinh kế khi hỗ trợ giảm dần? Cần tháo gỡ những vướng mắc gì để nhân rộng các mô hình?
Bài học quan trọng nhất là hỗ trợ phải giúp người dân tự đứng vững. Ngay từ đầu, bà con phải được tham gia bàn bạc, góp đất, góp công, trực tiếp sản xuất, chăm sóc và quản lý mô hình. BĐBP hỗ trợ điều kiện ban đầu, hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức sản xuất và kết nối đầu ra. Khi thấy rõ quyền lợi gắn với trách nhiệm của mình, bà con mới có thể duy trì mô hình khi nguồn hỗ trợ giảm dần.
Việc nhân rộng phải căn cứ vào điều kiện từng địa bàn. Với cây sâm, cần có đất rừng, khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp, nguồn giống chất lượng, kỹ thuật và vốn đầu tư ban đầu, đồng thời gắn trồng sâm dưới tán rừng với bảo vệ rừng. Với rau xanh, chăn nuôi, cần bảo đảm đất, nước, quy trình sản xuất an toàn, có hợp tác xã và đầu ra ổn định từ trường học, thị trường địa phương.
Thời gian tới, cần tiếp tục tháo gỡ vướng mắc về đất sản xuất, vốn, giống, hạ tầng, mã vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ. BĐBP sẽ tiếp tục kết nối chính quyền, doanh nghiệp, nhà khoa học, hợp tác xã và người dân, tổ chức thí điểm, đánh giá hiệu quả rồi mới mở rộng. Mục tiêu cuối cùng là để mỗi hộ dân có sinh kế ổn định, yên tâm bám đất, bám bản, cùng Bộ đội Biên phòng giữ rừng, giữ đất và giữ vững biên cương.
Cảm ơn Đại tá!