Ca can thiệp do GS.TS. Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch – Bệnh viện 19-8, trực tiếp làm trưởng ê-kíp.
Trước can thiệp, van động mạch chủ của bệnh nhân hở mức 4/4, trong khi chức năng co bóp của tim suy giảm rõ rệt. Ngay sau khi van mới được đặt đúng vị trí, hình ảnh chụp kiểm tra cho thấy tình trạng hở van gần như không còn. Các thông số huyết động và tình trạng lâm sàng của người bệnh ổn định. Hiện bệnh nhân tiếp tục được theo dõi sát tại bệnh viện.
Từ cấp cứu phù phổi đến quyết định thay van
Theo thông tin từ bệnh viện, trước khi nhập viện, người bệnh vẫn khá khỏe mạnh và minh mẫn. Tuy nhiên, gần một tháng trước, ông đột ngột xuất hiện tình trạng khó thở dữ dội, phải nhập cấp cứu tại Bệnh viện 19-8 trong tình trạng phù phổi cấp.
Đây là biểu hiện nặng của suy tim, xảy ra khi dịch tích tụ nhanh trong phổi, gây cản trở hô hấp và đòi hỏi phải xử trí khẩn cấp.
Kết quả siêu âm tim và chụp động mạch chủ trước can thiệp xác định bệnh nhân bị hở van động mạch chủ nặng mức 4/4, không kèm hẹp van. Thất trái – buồng tim đảm nhiệm chức năng bơm máu đi nuôi cơ thể – đã giãn và suy giảm khả năng co bóp. Phân suất tống máu thất trái (EF) chỉ còn 30%, trong khi mức bình thường trên 50%.
Ngoài ra, các bác sĩ còn phát hiện bệnh nhân bị hẹp động mạch vành, tức tình trạng thu hẹp các mạch máu có nhiệm vụ nuôi dưỡng cơ tim.
Trước tình trạng phức tạp này, nhóm hội chẩn đa chuyên khoa về bệnh van tim (Heart Team) thống nhất cần thay van để xử lý nguyên nhân chính gây suy tim.
Phẫu thuật tim mở là phương pháp điều trị chuẩn đối với người bệnh hở van động mạch chủ nặng có triệu chứng và đủ điều kiện phẫu thuật. Tuy nhiên, ở trường hợp này, tuổi cao (85 tuổi), tình trạng suy tim nặng sau đợt phù phổi cấp, chức năng co bóp tim suy giảm cùng bệnh động mạch vành đi kèm khiến nguy cơ phẫu thuật được đánh giá rất cao.
Sau khi đánh giá cấu trúc vùng van và cân nhắc các phương án điều trị, nhóm chuyên gia quyết định lựa chọn phương pháp thay van động mạch chủ qua đường ống thông (TAVI).
Van động mạch chủ nằm giữa thất trái và động mạch chủ. Khi tim co bóp, van mở để máu được bơm đi nuôi cơ thể. Khi tim giãn, van đóng lại, ngăn máu chảy ngược về buồng tim.
Hẹp van động mạch chủ xảy ra khi van không mở đủ rộng, khiến tim phải tạo áp lực lớn hơn để đẩy máu đi qua. Trong khi đó, hở van động mạch chủ là tình trạng van đóng không kín, khiến một phần lượng máu vừa được bơm ra động mạch chủ trào ngược trở lại thất trái. Hở van đơn thuần là tình trạng van bị hở nhưng không kèm hẹp.
Khi tình trạng hở van nặng kéo dài, thất trái phải tiếp nhận thêm lượng máu trào ngược sau mỗi nhịp tim. Điều này khiến buồng tim giãn dần, chức năng co bóp suy giảm. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như hụt hơi khi đi lại, khó thở khi nằm, thậm chí khó thở cả lúc nghỉ khi suy tim tiến triển nặng.
GS Hùng cho biết: "Trong kỹ thuật TAVI, bác sĩ đưa một van sinh học được gấp gọn qua ống thông đến tim, sau đó mở van tại vị trí cần thay thế. Với người bệnh hẹp van động mạch chủ do vôi hóa, khung van mới thường có thể tựa vào các lá van dày, cứng và những mảng vôi xung quanh để giữ ổn định. Tuy nhiên, ở người bệnh hở van động mạch chủ đơn thuần, lá van và vòng van thường có ít hoặc không có vôi hóa. Vòng van có thể giãn rộng, đôi khi đi kèm tình trạng giãn gốc hoặc đoạn lên của động mạch chủ".
Đặc điểm giải phẫu này khiến việc cố định van mới trở nên khó khăn hơn. Nếu khung van không bám chắc, van có thể bị di lệch. Nếu khung van không áp sát đồng đều, máu vẫn có thể rò qua khe quanh van.
Do đó, ê-kíp phải phân tích kỹ hình ảnh, đo đạc cấu trúc vùng đặt van, lựa chọn kích thước van phù hợp và xác định chính xác vị trí triển khai. Mỗi trường hợp cần có kế hoạch can thiệp riêng, phù hợp với đặc điểm giải phẫu của người bệnh.
Sau khi đặt van, bác sĩ tiến hành chụp động mạch chủ để kiểm tra vị trí van mới và đánh giá lượng máu còn trào ngược. Kết quả chụp cùng các thông số huyết động giúp ê-kíp đánh giá hiệu quả thủ thuật ngay tại phòng can thiệp.Trong những ngày tiếp theo, bệnh nhân tiếp tục được theo dõi lâm sàng và đánh giá lại chức năng tim để xác định mức độ hồi phục.
Bác sĩ khám cho bệnh nhân sau thực hiện thủ thuật.
TAVI trong điều trị hẹp van động mạch chủ đã được triển khai tại nhiều trung tâm ở Việt Nam. Một số bác sĩ tim mạch can thiệp trong nước cũng đã tham gia hướng dẫn, chuyển giao kỹ thuật cho đồng nghiệp trong nước và quốc tế.
Tuy nhiên, việc thực hiện thành công TAVI cho người bệnh hở van động mạch chủ nặng đơn thuần là một dấu mốc mới, đánh dấu bước tiến của Viện Tim mạch – Bệnh viện 19-8 cũng như đội ngũ tim mạch can thiệp Việt Nam trong điều trị các bệnh lý van tim phức tạp.
Đối với những người bệnh có nguy cơ phẫu thuật tim mở quá cao, khiến các lựa chọn điều trị bị hạn chế, thành công của ca can thiệp tại Bệnh viện 19-8 mở thêm triển vọng được đánh giá và điều trị bằng phương pháp qua đường ống thông ngay tại Việt Nam.