Chuyên gia, khách mời tham dự tọa đàm:
- Host: Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024.
- Tiến sĩ, Bác sĩ Trần Chí Cường - Phó chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam.
- Bác sĩ CKI Nguyễn Đức Chỉnh - Trưởng khoa Nội Tổng hợp Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ.
- Bác sĩ CKII Huỳnh Quốc Sĩ - Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ.
- Bà Phạm Thị Hơn, người bệnh đã được điều trị đột quỵ và hồi phục.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Khán giả Nguyễn Thủy đặt câu hỏi: Con tôi năm nay 30 tuổi, bị động kinh và đang uống thuốc điều trị. Tôi có thể đưa con đến Bệnh viện S.I.S để khám và điều trị được không, thưa bác sĩ? Ngoài ra, khi nghi ngờ một người bị đột quỵ, có nên cho họ uống An Cung không?
TS-BS Trần Chí Cường - Phó Chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Với trường hợp bệnh nhân bị động kinh kéo dài 30 năm nhưng chưa từng chụp MRI để kiểm tra cấu trúc não và hệ thống mạch máu não, tôi khuyên gia đình nên đưa bệnh nhân đi thăm khám, đánh giá càng sớm càng tốt.
Bác sĩ cần xác định nguyên nhân gây động kinh. Nếu không phát hiện các tổn thương thực thể như u não, xơ chai hồi hải mã hoặc bất thường mạch máu não, bệnh nhân có thể tiếp tục điều trị nội khoa theo chỉ định. Trường hợp tìm thấy nguyên nhân cụ thể, bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp điều trị chuyên biệt. Một số trường hợp có thể can thiệp để kiểm soát, thậm chí điều trị khỏi động kinh.
Gia đình có thể liên hệ tổng đài 1800 1115 của Bệnh viện S.I.S để đăng ký khám với các bác sĩ chuyên khoa thần kinh.
Về câu hỏi có nên cho người nghi ngờ đột quỵ uống An Cung hay không, tôi xin nhấn mạnh: Tuyệt đối không tự ý cho người bệnh sử dụng An Cung hoặc bất kỳ loại thực phẩm chức năng nào khi đang có dấu hiệu đột quỵ.
Hiện nay, chưa có bằng chứng khoa học đủ tin cậy chứng minh An Cung có hiệu quả trong dự phòng hoặc điều trị đột quỵ. Đột quỵ có hai thể chính: nhồi máu não, chiếm khoảng 80%, và xuất huyết não, chiếm khoảng 20%. Hai thể bệnh này có hướng điều trị khác nhau. Nếu người bệnh bị xuất huyết não nhưng gia đình tự ý cho uống sản phẩm được quảng cáo có tác dụng làm tan máu đông, tình trạng có thể trở nên nguy hiểm hơn.
Thuốc tiêu sợi huyết được sử dụng trong điều trị nhồi máu não phải có chỉ định của bác sĩ sau khi người bệnh được thăm khám và chụp chiếu để xác định đúng thể đột quỵ. Đây không phải loại thuốc có thể mua về dự trữ hoặc tự sử dụng tại nhà.
Điều người thân cần làm là ghi nhớ số điện thoại của bệnh viện gần nơi sinh sống có khả năng cấp cứu đột quỵ, điều trị tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối. Khi có dấu hiệu đột quỵ, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế phù hợp, không mất thời gian tìm mua thuốc hay sử dụng các sản phẩm truyền miệng.
Đặc biệt, nếu người bệnh hôn mê, tím tái, ngưng tim hoặc ngưng thở, cần gọi cấp cứu và đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời. Không nên cố đưa bệnh nhân đến một bệnh viện ở quá xa khi tình trạng đang nguy kịch.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Bạn đọc Nguyễn Xuân hỏi: Thưa chuyên gia, can thiệp mạch não hay dùng thuốc tiêu sợi huyết bằng công nghệ cao thường có chi phí rất lớn, trong khi người trẻ thường chưa có nhiều tích lũy. Thực tế hiện nay, Bảo hiểm y tế chi trả ra sao cho các kỹ thuật cấp cứu đột quỵ chuyên sâu này, và người trẻ cần chuẩn bị gì để không rơi vào cảnh 'khánh kiệt' nếu chẳng may gặp biến cố?
TS.BS Trần Chí Cường - Phó chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Chi phí điều trị đột quỵ thực sự rất cao, nhưng điều may mắn đối với người dân Việt Nam là bảo hiểm y tế chi trả khá tốt. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ rằng cứ bị đột quỵ thì bác sĩ điều trị tốt, 90% bệnh nhân phục hồi nên không cần quá lo lắng và cứ thoải mái ăn chơi, sinh hoạt thiếu kiểm soát. Đây là một quan điểm rất sai lầm.
Thực tế, rất nhiều bệnh nhân sau đột quỵ bị tàn phế, phải ngồi xe lăn, không thể trở lại làm việc bình thường, thậm chí mất hết sự nghiệp. Do đó, đối với người trẻ, điều đầu tiên là cần quan tâm nhiều hơn, chủ động tìm hiểu kiến thức và dự phòng bệnh từ xa. Thứ hai là tầm soát sớm. Thứ ba là thường xuyên chú ý đến những dấu hiệu bất thường của đột quỵ để được điều trị kịp thời.
Điều quan trọng nhất khi đột quỵ xảy ra là thời gian tiếp cận điều trị. Đối với thuốc tiêu sợi huyết, gần như bảo hiểm y tế chi trả toàn bộ. Một lọ thuốc có giá khoảng 10-12 triệu đồng, nhưng người bệnh có bảo hiểm y tế gần như được chi trả hết. Đối với phương pháp lấy huyết khối, chi phí trung bình khoảng trên dưới 100 triệu đồng và bảo hiểm y tế cũng chi trả phần lớn.
Tuy nhiên, vấn đề còn lại là bệnh nhân có phục hồi hoàn toàn hay không, hay phải chịu những di chứng tàn phế nặng nề. Đây mới là điều vô cùng quan trọng.
Chúng ta không nên chỉ trách chi phí điều trị đột quỵ cao, mà hãy nhìn lại xem mỗi năm mình tiêu tốn bao nhiêu tiền cho rượu bia, thuốc lá. Nếu một năm chúng ta không tiêu đồng nào cho rượu bia, thuốc lá thì hãy nói đến chuyện chi phí điều trị đột quỵ quá cao. Tôi chắc rằng rất ít người trẻ có thể nói rằng một năm mình không tiêu tốn dưới 10 triệu đồng cho rượu bia và thuốc lá.
Nếu đã sử dụng những thứ đó thì chúng ta đừng quá so đo về giá. Đây cũng là một cách nói vui, nhưng cái giá phải trả thực sự là sức khỏe. Muốn giảm chi phí điều trị, cách tốt nhất là đừng để bệnh xảy ra.
Điều cuối cùng tôi mong muốn là tất cả mọi người hãy quan tâm đến thẻ bảo hiểm y tế. Tôi cho rằng đây là một trong những vấn đề quan trọng nhất trong hành trình chăm sóc sức khỏe của mỗi người. Việt Nam là một trong những quốc gia có chính sách chi trả bảo hiểm y tế tốt trong khu vực Đông Nam Á.
Cách đây hai năm, khi có dịp chia sẻ tại New York (Mỹ), tôi cũng đã nói về vấn đề này. Các nước phát triển cũng ghi nhận một thành công lớn của ngành y tế Việt Nam là người dân có thể tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện và bảo hiểm y tế chi trả rất tốt.
Ở một số nước, họ thường nói về việc bảo hiểm được chi trả bằng ngân sách nhà nước, nhưng rất khó để trả lời rằng mọi bệnh nhân khi đến phòng cấp cứu đều được chi trả như thế nào. Trong khi đó, tại Việt Nam, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đã đạt trên 90%, thậm chí khoảng 90-95%. Những người tham gia bảo hiểm y tế liên tục, có thẻ bảo hiểm y tế thì được chi trả rất tốt.
Do đó, người dân và cộng đồng có thể yên tâm hơn về chi phí điều trị. So với các nước, chi phí điều trị tại Việt Nam thực sự thấp hơn rất nhiều, chỉ bằng khoảng 1/6. Nếu so với Mỹ, chi phí lấy huyết khối ở Việt Nam có thể chưa tới 1/10, thậm chí chỉ bằng khoảng 1/30. Có nghĩa là một ca lấy huyết khối ở Việt Nam tốn khoảng 100 triệu đồng thì ở Mỹ có thể lên đến vài tỷ đồng.
Vì vậy, chi phí điều trị tại Việt Nam không phải là quá khó chấp nhận. Điều quan trọng nhất vẫn là chúng ta chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị đột quỵ kịp thời để tránh những hậu quả đáng tiếc.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Bạn đọc ẩn danh gửi câu hỏi: Nếu tài xế có dấu hiệu đột quỵ khi đang lái xe, người đi cùng cần xử trí thế nào?
BS CKII Huỳnh Quốc Sĩ - Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Nếu đi cùng tài xế và tài xế có dấu hiệu đột quỵ, hãy xử trí như một trường hợp đột quỵ thông thường: nhận biết đột quỵ, thời gian là não, tìm cách đến trung tâm đột quỵ nhanh nhất có thể.
Trước hết, phải làm sao để tài xế không tiếp tục điều khiển xe, tránh gây nguy hiểm, tai nạn. Sau đó, để người bệnh nghi ngờ đột quỵ nằm thẳng, gọi tổng đài cấp cứu gần nhất và la lớn nhờ người xung quanh hỗ trợ để giải quyết tình huống khẩn cấp.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Bạn đọc Nguyễn Xuân đặt câu hỏi: Thưa bác sĩ, các kỹ thuật điều trị đột quỵ chuyên sâu như can thiệp mạch não hay sử dụng thuốc tiêu sợi huyết thường có chi phí khá cao, trong khi người trẻ chưa có nhiều tích lũy tài chính. Hiện nay, Bảo hiểm y tế chi trả như thế nào cho những phương pháp cấp cứu này? Người trẻ cần chuẩn bị gì để tránh rơi vào cảnh khó khăn tài chính nếu chẳng may gặp biến cố?
TS-BS Trần Chí Cường - Phó Chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Cảm ơn bạn đã đặt một câu hỏi rất hay. Đúng là chi phí điều trị đột quỵ có thể rất cao. Tuy nhiên, điều may mắn đối với người dân Việt Nam là chính sách Bảo hiểm y tế hiện nay đã hỗ trợ khá tốt cho nhiều kỹ thuật điều trị chuyên sâu.
Với thuốc tiêu sợi huyết, chi phí thuốc có thể khoảng 10-12 triệu đồng và phần lớn được Bảo hiểm y tế chi trả theo phạm vi, mức hưởng của người bệnh. Đối với phương pháp can thiệp lấy huyết khối, chi phí trung bình có thể trên 100 triệu đồng, trong đó Bảo hiểm y tế cũng hỗ trợ phần lớn chi phí theo quy định.
Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng chúng ta không nên vì có Bảo hiểm y tế và có những phương pháp điều trị hiện đại mà chủ quan với sức khỏe. Đừng nghĩ rằng đột quỵ đã có bác sĩ điều trị tốt, tỷ lệ hồi phục cao thì mình vẫn có thể thoải mái hút thuốc, uống rượu bia và duy trì lối sống thiếu lành mạnh.
Thực tế, nhiều bệnh nhân sau đột quỵ phải chịu di chứng nặng nề, có người phải ngồi xe lăn, mất khả năng lao động, thậm chí mất đi sự nghiệp và phải phụ thuộc hoàn toàn vào người thân. Vì vậy, với người trẻ, điều quan trọng nhất vẫn là chủ động tìm hiểu kiến thức, phòng ngừa từ sớm, tầm soát các yếu tố nguy cơ và chú ý những dấu hiệu bất thường của cơ thể để được điều trị kịp thời.
Khi đột quỵ xảy ra, thời gian tiếp cận điều trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đừng để việc chậm trễ khiến bệnh nhân mất đi cơ hội được điều trị trong thời gian vàng.
Tôi cũng muốn chia sẻ một góc nhìn khác về chi phí. Chúng ta thường lo ngại chi phí điều trị đột quỵ quá cao, nhưng hãy thử nhìn lại mỗi năm mình đã chi bao nhiêu tiền cho thuốc lá và rượu bia. Tôi nghĩ rằng với nhiều người trẻ, khoản chi này có thể lên đến hàng chục triệu đồng mỗi năm. Nếu chúng ta sẵn sàng chi tiền cho những thói quen có hại thì cũng nên quan tâm đến việc đầu tư cho sức khỏe. Tất nhiên, đây là cách nói vui của tôi, nhưng điều cần nhấn mạnh là cái giá phải trả cho đột quỵ không chỉ nằm ở tiền viện phí mà còn là sức khỏe, khả năng lao động và chất lượng cuộc sống.
Một điều cuối cùng tôi đặc biệt mong muốn là mọi người hãy quan tâm đến tấm thẻ Bảo hiểm y tế. Đây là sự chuẩn bị rất cần thiết để bảo vệ bản thân trước những rủi ro sức khỏe. Theo số liệu tôi được biết, tỷ lệ bao phủ Bảo hiểm y tế tại Việt Nam đã đạt trên 90%, có thời điểm khoảng 95%. Người tham gia cần duy trì thẻ và tìm hiểu rõ quyền lợi, mức hưởng của mình để được hỗ trợ khi cần điều trị.
Tôi từng chia sẻ tại một hội nghị ở New York (Mỹ) về chính sách Bảo hiểm y tế của Việt Nam. So với nhiều quốc gia phát triển, chi phí điều trị tại Việt Nam thấp hơn đáng kể. Chẳng hạn, một ca can thiệp lấy huyết khối có chi phí khoảng 100 triệu đồng tại Việt Nam, nhưng tại một số quốc gia như Mỹ, con số này có thể cao gấp nhiều lần, thậm chí hàng chục lần.
Vì vậy, người dân cần tận dụng tốt chính sách Bảo hiểm y tế, nhưng quan trọng hơn hết vẫn là chủ động phòng bệnh. Đừng chờ đến khi đột quỵ xảy ra mới nghĩ đến chuyện chuẩn bị tài chính. Cách tốt nhất để giảm gánh nặng chi phí điều trị là hạn chế tối đa nguy cơ mắc bệnh ngay từ đầu.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Bạn đọc Thanh Vũ gửi câu hỏi từ fanpage báo Tiền Phong: Trong thực tế, nhiều bệnh nhân ở TPHCM chuyển về Cần Thơ điều trị và hồi phục tốt. Trường hợp bản thân tôi hoặc người thân bị đột quỵ có thể đi thẳng xuống Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ để chữa trị không? Việc này có ảnh hưởng đến thời gian vàng điều trị hay không?
BS CKII Huỳnh Quốc Sĩ - Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Nếu đang ở TPHCM, nơi đã có các trung tâm đột quỵ lớn, bạn nên điều trị tại đây. Tốt nhất là đến trung tâm gần nhất để được điều trị, đừng di chuyển quãng đường quá xa, tránh lãng phí giờ vàng.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Bạn đọc Liên Pham gửi câu hỏi đến Fanpage Báo Tiền Phong: "Thưa bác sĩ, với lượng lớn bệnh nhân từ TPHCM và các tỉnh, thành tìm đến Cần Thơ điều trị, bệnh viện có thể chia sẻ thêm về tỷ lệ điều trị thành công cũng như những kết quả phục hồi đáng chú ý để người dân yên tâm khi lựa chọn trung tâm điều trị đột quỵ chuyên sâu?".
TS-BS Trần Chí Cường - Phó Chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ là một trung tâm cấp cứu và điều trị đột quỵ được ghi nhận trên bản đồ y tế thế giới, đáp ứng nhiều tiêu chuẩn của các tổ chức chuyên ngành về đột quỵ. Cách đây vài tháng, bệnh viện cũng được Hội Can thiệp thần kinh Mỹ ghi nhận là một trong những trung tâm lấy huyết khối xuất sắc trên toàn cầu.
Hiện nay, bệnh viện còn tham gia đào tạo bác sĩ về can thiệp mạch, lấy huyết khối và điều trị đột quỵ cho nhiều quốc gia. Các bác sĩ từ Malaysia, Indonesia, Thái Lan và một số nước Đông Nam Á đã đến Cần Thơ học tập, trao đổi kinh nghiệm.
Đây cũng là tín hiệu đáng mừng cho ngành y tế Việt Nam. Mạng lưới cấp cứu và điều trị đột quỵ trong nước đang phát triển, với nhiều trung tâm tại TPHCM, Cần Thơ, Hà Nội, Đà Nẵng và các địa phương khác có khả năng tiếp nhận, điều trị bệnh nhân trong nước và quốc tế.
Riêng tại Bệnh viện S.I.S Cần Thơ, mỗi ngày chúng tôi tiếp nhận trung bình khoảng 100 bệnh nhân, những ngày cao điểm có thể gần 150 trường hợp, phần lớn liên quan đến đột quỵ não và các bệnh lý tim mạch. Theo thống kê của bệnh viện, tỷ lệ điều trị thành công chung đạt trên 90%. Đây là kết quả rất đáng khích lệ.
Cách đây không lâu, khi tham gia giảng dạy và trao đổi chuyên môn với các đồng nghiệp quốc tế, trong đó có các bác sĩ tại Ấn Độ, tôi đã chia sẻ những kinh nghiệm lâm sàng và phương pháp điều trị mới. Các đồng nghiệp quốc tế khá ấn tượng với những kết quả mà chúng tôi đạt được.
Vậy điều gì giúp bệnh viện có được kết quả này? Theo tôi, có ba yếu tố đáng chú ý. Thứ nhất là đội ngũ y bác sĩ có chuyên môn và kinh nghiệm. Thứ hai là hệ thống trang thiết bị, công nghệ đáp ứng yêu cầu chẩn đoán và điều trị. Thứ ba, cũng là yếu tố tôi muốn nhấn mạnh nhất, chính là khả năng tiếp cận cấp cứu trong thời gian vàng.
Đối với người dân khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, Bệnh viện S.I.S Cần Thơ giúp rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển đến một trung tâm điều trị đột quỵ chuyên sâu. Người dân từ Cà Mau, Châu Đốc và nhiều địa phương khác có thêm cơ hội tiếp cận điều trị kịp thời ngay tại khu vực miền Tây, thay vì phải di chuyển đến các bệnh viện ở trung tâm TP.HCM.
Theo số liệu chúng tôi ghi nhận, tỷ lệ bệnh nhân được tiếp cận điều trị trong thời gian vàng tại bệnh viện đạt khoảng 25%, cao hơn mức 20% mà nhiều hệ thống y tế trên thế giới vẫn đang nỗ lực đạt được.
Tôi cho rằng đây là một trong những yếu tố quyết định kết quả điều trị. Bởi trong đột quỵ, mỗi phút trôi qua đều có thể khiến khoảng 2 triệu tế bào não bị tổn thương. Nếu bệnh nhân phải di chuyển thêm một, hai giờ từ cửa ngõ thành phố đến các bệnh viện ở khu vực trung tâm, cơ hội điều trị có thể bị ảnh hưởng rất lớn.
Chính vì vậy, việc phát triển các trung tâm điều trị đột quỵ tại địa phương, giúp người bệnh tiếp cận cấp cứu gần hơn và nhanh hơn, là hướng đi cần thiết. Kết quả điều trị tốt không chỉ đến từ máy móc hiện đại hay đội ngũ bác sĩ giỏi, mà còn phụ thuộc rất lớn vào việc bệnh nhân có được đưa đến bệnh viện đúng thời điểm hay không.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Đặt câu hỏi qua Fanpage Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, anh Phước hỏi: Tôi 38 tuổi xin chi phí tầm soát đột quỵ khoảng bao nhiêu ạ?
TS.BS Trần Chí Cường - Phó chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Trước khi trả lời vấn đề về chi phí, tôi muốn bổ sung thêm nội dung: Người trẻ chúng ta có nên thực hiện những gói tầm soát tốn tiền hay không? Đây là vấn đề rất khó trả lời, ngay cả cá nhân tôi cũng không biết nên nói như thế nào cho phù hợp. Tuy nhiên, tôi cho rằng việc tầm soát là cần thiết trong một số trường hợp.
Ví dụ, nếu chúng ta có những triệu chứng hoặc thuộc nhóm nguy cơ như thừa cân, béo phì, tăng huyết áp khi còn trẻ, thường xuyên có những cơn đau đầu, chóng mặt không rõ nguyên nhân, hoặc có những cơn méo mặt, yếu liệt tay chân, nói khó, nói đớ... thì đó có thể là những cơn thiếu máu não thoáng qua. Đây là những dấu hiệu cần được quan tâm.
Đặc biệt, ở người trẻ, thậm chí trẻ em từ 5-10 tuổi, nếu có những cơn động kinh thì cần phải được tầm soát nguyên nhân. Trước đây, nhiều bệnh nhân động kinh thường được xếp vào nhóm bệnh lý tâm thần kinh và điều trị bằng thuốc chống động kinh. Tuy nhiên, người ta ghi nhận trong số bệnh nhân động kinh có khoảng 5% trường hợp liên quan đến dị dạng mạch máu não.
Do đó, khi bệnh nhân có triệu chứng thì chúng ta cần khám và tầm soát ngay lúc đó, chứ không phải căn cứ vào tuổi. Nếu một cháu bé bị động kinh mà chúng ta chỉ đơn thuần cho uống thuốc chống động kinh rồi để mặc bệnh diễn tiến thì giống như quan niệm của y khoa cách đây vài chục năm. Trong khi đó, nếu dị dạng mạch máu phát triển lớn hơn, bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng xuất huyết não. Hiện nay, trong rất nhiều trường hợp, dị dạng mạch máu não có thể được điều trị khỏi hoàn toàn.
Vì vậy, nếu trong gia đình có trẻ bị động kinh, có những cơn mất ý thức thoáng qua, hoặc đôi khi đang cầm đồ chơi mà bị rớt một bên, yếu liệt một bên mà cha mẹ phát hiện được thì cần đưa trẻ đi tầm soát sớm.
Hiện nay, với máy cộng hưởng từ 3 Tesla, nhiều bệnh viện đã có trang thiết bị này. Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ hiện có 5 máy. Trẻ em có thể chụp cộng hưởng từ 3 Tesla để chẩn đoán dị tật, dị dạng hệ thống mạch máu não mà không gây tai biến hay biến chứng, bởi phương pháp này sử dụng từ trường, không sử dụng tia X và cũng không cần tiêm thuốc. Chỉ khoảng 15 phút là chúng ta có thể chẩn đoán chính xác trẻ có dị tật, dị dạng mạch máu não hay không.
Máy này an toàn đối với cả trẻ em và phụ nữ mang thai. Tuy nhiên, trong trường hợp bệnh nhân có nhiều kim loại trong người hoặc đặt máy tạo nhịp thì chúng ta cần thận trọng khi chụp cộng hưởng từ.
Vấn đề thứ hai là đối với người trẻ hút thuốc lá nhiều, chẳng hạn hút một gói mỗi ngày trong khoảng 20 năm, thì khi bước vào tuổi 39-40 có thể bắt đầu xuất hiện những vấn đề sức khỏe. Đây là nhóm đối tượng cần đi tầm soát sớm.
Đặc biệt, nếu xuất hiện những cơn khó thở khi gắng sức, chẳng hạn bạn bè cùng trang lứa chạy được 2 km nhưng mình mới vận động một chút đã ngộp thở, hoặc trước đây có thể đi lên xuống nhà ba tầng hai lần bình thường nhưng hiện nay mới lên tầng một đã phải đứng lại thở, thì cần đi tầm soát sớm, bất kể tuổi tác.
Tầm soát không nhất thiết phải thực hiện bằng chụp CT. Nhiều khi chúng ta chỉ cần đo điện tim, siêu âm tim, hoặc sử dụng những loại đồng hồ thông minh để theo dõi nhịp tim, huyết áp. Nếu có những bất thường như nhịp tim tăng giảm bất thường, huyết áp tăng bất thường hoặc xuất hiện những cơn đau ngực thì cũng cần được tầm soát sớm.
Còn về chi phí, chúng ta tốn bao nhiêu tiền tùy thuộc vào những xét nghiệm được thực hiện, chứ không phải cứ có một gói tầm soát là phải tốn 10 triệu hay 20 triệu đồng. Điều quan trọng là chúng ta làm những gì trong gói đó.
Tôi lấy ví dụ tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, bệnh viện có hai gói tầm soát đầy đủ. Đối với tầm soát đột quỵ ở người trẻ, chi phí trung bình khoảng trên dưới 10 triệu đồng, bao gồm chụp MRI, xét nghiệm máu và lưu trữ hồ sơ để theo dõi, đối chiếu. Chúng tôi đã lưu trữ hồ sơ của rất nhiều bệnh nhân từ năm 2019 đến nay, khoảng 6 năm, để sau những khoảng thời gian theo dõi có thể đối chiếu và ghi nhận những biến đổi trong cơ thể người bệnh.
Đối với nhóm tầm soát tim mạch, chi phí cũng khoảng trên dưới 10 triệu đồng. Tôi nghĩ đây không phải là khoản tiền quá lớn để chúng ta thực hiện một gói tầm soát bao gồm chụp mạch vành, siêu âm tim, đo điện tim và được bác sĩ khám, đánh giá toàn bộ các yếu tố nguy cơ.
Ngoài ra, nếu chúng ta thực hiện thêm các dịch vụ khác như tầm soát ung thư, tầm soát u toàn thân thì chi phí sẽ cao hơn. Còn đối với những dịch vụ đơn giản, nếu bệnh nhân nghèo không có điều kiện, thậm chí tôi cũng có thể thực hiện miễn phí, từ thiện cho bệnh nhân, chứ không quan tâm đến chuyện chi phí khi bệnh nhân thực sự cần.
Riêng về chụp MRI não và mạch máu não, tôi nhấn mạnh rằng nếu chúng ta muốn quan sát mạch máu não, tìm kiếm dị tật, dị dạng thì mức từ trường tốt nhất là 3 Tesla. Tôi khẳng định rằng với máy cộng hưởng từ 3 Tesla trở lên, chúng ta có thể không cần tiêm thuốc tương phản mà vẫn trả lời được cho bệnh nhân có túi phình mạch máu não hay có dị dạng mạch máu hay không.
Do đó, nhân đây tôi cũng muốn mở rộng vấn đề. Những ai muốn thực hiện gói tầm soát đột quỵ thì cần đầu tư cho đầy đủ và phải lưu trữ hình ảnh để theo dõi bệnh nhân theo thời gian. Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ, chúng tôi cam kết cố gắng lưu trữ hồ sơ cho bệnh nhân đến năm 99 tuổi, sau đó tiến hành lưu kho và nén dữ liệu để phục vụ việc hồi cứu, nghiên cứu sau này.
Tôi nghĩ việc tầm soát cần tùy thuộc vào triệu chứng và nguy cơ của từng người, chứ không có một công thức chung nào. Nhiều khi người trẻ có triệu chứng thì phải tầm soát sớm. Còn đối với tầm soát đại trà, nam giới từ trên 50 tuổi và nữ giới từ trên 60 tuổi nên quan tâm, ít nhất một lần trong đời, để đánh giá tổng thể và xác định những nguy cơ tiềm ẩn mà chúng ta không nhìn thấy trong não.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Bạn đọc Dương Ngọc Lan muốn hỏi về tổng đài 18001115. Đây là số cấp cứu dành riêng cho Bệnh viện S.I.S Cần Thơ hay có thể kết nối cấp cứu cho các bệnh viện tại những tỉnh, thành khác, thưa bác sĩ?
TS-BS Trần Chí Cường - Phó Chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Tôi nghĩ trước hết, mỗi người nên chủ động tìm hiểu và lưu lại số điện thoại cấp cứu của những bệnh viện có khả năng điều trị đột quỵ gần nơi mình sinh sống. Chẳng hạn, nếu đang ở TPHCM thì chúng ta cần biết bệnh viện nào trong khu vực có khả năng cấp cứu đột quỵ tốt, tổng đài cấp cứu của bệnh viện đó là số nào.
Điều quan trọng là phải xác định được trong bán kính khoảng 1-2 giờ di chuyển, bệnh viện nào có đủ điều kiện tiếp nhận và điều trị đột quỵ. Chúng ta không nên chỉ quan tâm đến bệnh viện ở Cần Thơ hay Hà Giang khi bản thân đang ở TP.HCM.
Hiện nay, người dân có thể gọi tổng đài cấp cứu 115 trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, thực tế vẫn có những trường hợp gặp khó khăn khi liên hệ, đặc biệt vào ban đêm, khoảng 1-2 giờ sáng. Vì vậy, tôi khuyến khích mọi người lưu thêm số điện thoại cấp cứu trực tiếp của các bệnh viện gần nơi mình sinh sống để có thể liên hệ nhanh khi cần thiết.
Theo thông tin tôi được biết, Bộ Y tế cùng các cơ quan liên quan cũng đang triển khai việc kết nối, hoàn thiện hệ thống đường dây cấp cứu để hoạt động thông suốt và hiệu quả hơn trong thời gian tới.
Riêng Bệnh viện S.I.S Cần Thơ có tổng đài tư vấn và cấp cứu đột quỵ miễn phí với số 18001115. Người dân có thể gọi đến đây để hỏi bất kỳ vấn đề nào liên quan đến đột quỵ, không nhất thiết phải chờ đến khi có người bệnh mới gọi. Tổng đài viên có thể tư vấn, kết nối với bác sĩ để giải đáp thắc mắc hoặc hướng dẫn người bệnh đến cơ sở y tế phù hợp nếu chưa biết nên đi đâu.
Tại khu vực miền Tây, bệnh viện còn có xe cấp cứu, máy thở và các phương tiện hỗ trợ cấp cứu ngoại viện. Bệnh viện cũng đã đạt chứng nhận Kim cương trong cấp cứu ngoại viện.
Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng tổng đài 18001115 là kênh hỗ trợ của Bệnh viện S.I.S Cần Thơ, không thay thế tổng đài 115 hay số cấp cứu của các bệnh viện gần nơi người bệnh sinh sống.
Tôi muốn hỏi tất cả quý vị đang theo dõi chương trình: Đã bao giờ chúng ta nghĩ đến việc lưu sẵn số điện thoại cấp cứu của bệnh viện gần nhà trong danh bạ điện thoại chưa? Tôi nghĩ rằng rất ít người có thói quen này.
Đây là việc đơn giản nhưng rất cần thiết. Chúng ta nên chủ động tìm hiểu, lưu lại số điện thoại cấp cứu ngay từ hôm nay. Khi xảy ra tình huống khẩn cấp, việc có sẵn số liên hệ sẽ giúp tiết kiệm thời gian và tăng cơ hội để người bệnh được cấp cứu kịp thời.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Chị Lê Diệp có đặt câu hỏi qua Fanpage Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ: Người trẻ khám sức khỏe tổng quát hằng năm là đủ chưa, hay cần khám thêm chuyên sâu?
BS CKII Huỳnh Quốc Sĩ - Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Khám sức khỏe hằng năm đã đủ hay chưa còn tùy vào tình trạng sức khỏe của mỗi người. Nếu bản thân có yếu tố nguy cơ như rối loạn lipid máu, yếu tố xã hội, yếu tố gia đình… hoặc kết quả khám có bất thường, thì thời gian kiểm tra cần được thực hiện theo chỉ định, kèm các xét nghiệm chuyên sâu.
Còn nếu các yếu tố nguy cơ đã được kiểm soát tốt thì khám sức khỏe mỗi năm một lần là đủ. Khi sức khỏe có vấn đề, lúc đó mới cần khám thêm những yếu tố chuyên sâu.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Một trường hợp hồi phục tốt sau đột quỵ có thể mang lại nhiều hy vọng. Tuy nhiên, bác sĩ muốn giải thích thêm những yếu tố nào quyết định khả năng hồi phục, để bạn đọc hiểu đúng giới hạn của kết quả này và không xem đây là sự bảo đảm cho tất cả người bệnh?
TS-BS Trần Chí Cường - Phó Chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Đây là một câu hỏi khá khó, bởi khả năng hồi phục sau đột quỵ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, không phải trường hợp nào cũng giống nhau.
Thứ nhất là nguyên nhân gây đột quỵ. Nếu bệnh nhân bị xuất huyết não, mức độ tổn thương não có thể nghiêm trọng và khả năng hồi phục thường khó khăn hơn so với một số trường hợp nhồi máu não. Tuy nhiên, tiên lượng cụ thể còn phụ thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương.
Thứ hai là bệnh nhân có được xử lý nguyên nhân và kiểm soát các yếu tố nguy cơ hay không. Chẳng hạn, người bệnh có phình mạch não, dị dạng mạch máu não nhưng chưa được điều trị, hoặc bị tăng huyết áp mà không kiểm soát tốt thì nguy cơ tái phát, xuất huyết trở lại vẫn rất cao.
Thứ ba là thời gian bệnh nhân được đưa đến bệnh viện. Chúng ta đã nói nhiều về thuốc tiêu sợi huyết và các phương pháp can thiệp lấy huyết khối. Đây là những phương pháp điều trị có hiệu quả nhưng phải được thực hiện đúng chỉ định và trong khoảng thời gian phù hợp. Nếu bệnh nhân đến quá muộn, cơ hội can thiệp và phục hồi sẽ giảm đáng kể.
Đây cũng là rào cản lớn giữa cộng đồng và ngành y tế. Bệnh viện có thể trang bị đầy đủ máy móc, phương tiện điều trị, đội ngũ bác sĩ và hệ thống phục hồi chức năng, nhưng điều đáng tiếc là người bệnh không đến viện kịp thời để tận dụng thời gian vàng.
Một yếu tố quan trọng khác là quá trình phục hồi chức năng sau điều trị. Ngay cả khi bệnh nhân được cấp cứu thành công, lấy huyết khối hoặc can thiệp mạch máu thuận lợi, họ vẫn cần được tiếp cận vật lý trị liệu và phục hồi chức năng đúng thời điểm, đúng phương pháp. Sự kiên trì và hợp tác của người bệnh cũng quyết định rất lớn đến kết quả.
Bên cạnh tổn thương thể chất, chúng ta không thể bỏ qua sức khỏe tinh thần. Sau đột quỵ, một số bệnh nhân rơi vào trạng thái trầm cảm, rối loạn tâm lý, ngại tiếp xúc xã hội hoặc không chấp nhận tình trạng sức khỏe của mình. Những vấn đề này có thể cản trở quá trình phục hồi và tái hòa nhập cộng đồng.
Ngoài ra, sự chăm sóc của gia đình cũng rất quan trọng. Một người bệnh có người thân đồng hành, hỗ trợ tập luyện và chăm sóc hằng ngày thường có nhiều điều kiện thuận lợi hơn trong quá trình hồi phục. Ngược lại, những bệnh nhân sống đơn độc, thiếu người chăm sóc hoặc gặp khó khăn về kinh tế, tâm lý và xã hội sẽ phải đối mặt với nhiều trở ngại hơn.
Vì vậy, khi đánh giá khả năng hồi phục sau đột quỵ, chúng ta phải xem xét tổng thể từ nguyên nhân gây bệnh, mức độ tổn thương, thời gian cấp cứu, phương pháp điều trị, kiểm soát nguy cơ tái phát đến phục hồi chức năng và hỗ trợ tâm lý, xã hội.
Host Hà Trúc Linh:
Với người trẻ từng bị đột quỵ và đã phục hồi gần như bình thường, cần làm gì để ngăn ngừa tái phát? Việc tìm nguyên nhân, dùng thuốc theo chỉ định, kiểm soát huyết áp và tái khám có vai trò như thế nào, thưa bác sĩ?
BS.CKI Nguyễn Đức Chỉnh - Trưởng khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Một người trẻ không may bị đột quỵ nhưng có thể trở lại cuộc sống gần như bình thường là điều rất đáng mừng. Tuy nhiên, lúc này, dự phòng đột quỵ tái phát là vấn đề đặc biệt quan trọng. Những yếu tố Trúc Linh vừa đề cập đều cần được chú ý.
Trước hết, phải xác định nguyên nhân gây đột quỵ để có kế hoạch điều trị dự phòng phù hợp. Chẳng hạn, nếu người bệnh có dị dạng mạch máu não thì cần điều trị dị dạng. Nếu nguyên nhân liên quan đến túi phình mạch máu não thì cần xử lý túi phình. Với một số trường hợp hẹp mạch máu não, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật hoặc can thiệp tùy tình trạng cụ thể.
Về lâu dài, người bệnh cần dùng thuốc theo chỉ định, đồng thời kiểm soát tốt các bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường.
Bên cạnh đó là duy trì lối sống lành mạnh, từ ăn uống, sinh hoạt đến tập luyện phù hợp. Việc uống thuốc đều đặn và tái khám định kỳ cũng cần được thực hiện xuyên suốt. Tất cả những yếu tố này góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và hạn chế nguy cơ đột quỵ tái phát.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Khi nào người bệnh có thể trở lại công việc, tập thể thao hoặc lái xe? Gia đình và nơi làm việc nên hỗ trợ thế nào để người bệnh không bị thúc ép, nhưng cũng không mất động lực hồi phục?
BS CKII Huỳnh Quốc Sĩ - Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Không có một mốc thời gian cố định để tất cả người bệnh sau đột quỵ có thể đi làm, tập thể thao hay lái xe. Đi lại bình thường chưa có nghĩa là đã hồi phục hoàn toàn, bởi một số người vẫn còn mệt, giảm tập trung, phản xạ chậm hoặc gặp vấn đề về thị lực.
Vì vậy, người bệnh cần được đánh giá thần kinh, vận động, nhận thức và mức độ an toàn đối với từng hoạt động. Riêng việc lái xe còn phải đáp ứng các yêu cầu an toàn và quy định liên quan.
Người bệnh có thể trở lại công việc từng bước, bắt đầu với nhiệm vụ nhẹ và thời gian ngắn hơn, rồi tăng dần. Gia đình và nơi làm việc nên hỗ trợ, không thúc ép nhưng cũng không làm người bệnh mất tự tin. Lưu ý, không có mốc chung, đánh giá chức năng, trở lại từng bước. Sau đột quỵ, trở lại cuộc sống là mục tiêu; trở lại an toàn mới là thành công.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Sau khi qua giai đoạn nguy hiểm, vì sao phục hồi chức năng cần được quan tâm sớm khi tình trạng cho phép? Việc phục hồi vận động, ngôn ngữ, nuốt và nhận thức được lựa chọn theo từng người ra sao?
BS CKII Huỳnh Quốc Sĩ - Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Việc điều trị ở giai đoạn cấp giúp người bệnh giữ được tính mạng, bảo đảm tái lập dòng tuần hoàn máu não. Cứu được tính mạng mới là bước đầu. Sau giai đoạn này, điều quan trọng tiếp theo là giúp người bệnh hồi phục, hòa nhập cuộc sống, giao tiếp, tham gia hoạt động xã hội, công việc, trở lại cuộc sống bình thường và độc lập nhất có thể.
Phần quan trọng nhất chính là tập luyện, nhất là với những trường hợp yếu liệt hoặc nói khó. Trong đó, vật lý trị liệu và phục hồi chức năng đóng vai trò then chốt. Phục hồi chức năng cần được đánh giá và triển khai sớm khi tình trạng y khoa cho phép, không nhất thiết đợi đến lúc xuất viện.
Mức độ tập luyện tùy vào từng bệnh cảnh, mỗi tình trạng có bài tập riêng. Tùy tổn thương, người bệnh có thể cần tập vận động, sử dụng bàn tay, tập nói, đánh giá và tập nuốt an toàn, hoặc phục hồi trí nhớ và khả năng tập trung.
Lúc nào cũng phải tập vừa sức. Phục hồi sớm không có nghĩa là tập thật nhiều hay vận động cường độ cao ngay trong những giờ đầu; tập quá khắc nghiệt có thể khiến quá trình hồi phục không tốt. Muốn biết tập như thế nào, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám. Mỗi người cần một kế hoạch riêng, có sự phối hợp giữa bác sĩ, chuyên viên phục hồi chức năng và gia đình.
Nhớ 3 ý: Cứu sống, phục hồi, độc lập. Cấp cứu giúp giữ lại sự sống; phục hồi chức năng giúp người bệnh từng bước lấy lại cuộc sống.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Thưa bà Phạm Thị Hơn, trong quá trình điều trị và hồi phục sau đột quỵ, điều gì khiến bà gặp nhiều khó khăn nhất? Sự chăm sóc, hỗ trợ từ đội ngũ y bác sĩ và người thân đã giúp bà vượt qua giai đoạn đó như thế nào?
Khách mời Phạm Thị Hơn:
Trong quá trình điều trị, tôi được các bác sĩ tận tình thăm khám, chăm sóc và theo dõi sức khỏe rất chu đáo. Người nhà cũng luôn ở bên cạnh, chăm lo từng bữa ăn, giấc ngủ và nhắc nhở tôi uống thuốc đúng giờ, đúng liều. Nhờ sự chăm sóc đó, tôi hồi phục khá nhanh.
Tôi điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ trong khoảng 3 tuần. Sau khi xuất viện về nhà, khoảng một tháng sau, sức khỏe của tôi đã trở lại bình thường.
Tôi cảm thấy mình rất may mắn vì bị đột quỵ não nhưng không để lại di chứng. Sau một tháng hồi phục tại nhà, tôi đã có thể sinh hoạt và làm việc bình thường như trước.
Tôi thực sự biết ơn Bệnh viện S.I.S Cần Thơ, bác sĩ Trần Chí Cường cùng toàn thể đội ngũ y bác sĩ đã tận tình cứu chữa, chăm sóc và giúp tôi có được sức khỏe như ngày hôm nay.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024: Đến hôm nay, sau khi trải qua biến cố đột quỵ, bà đã thay đổi những gì trong cách chăm sóc sức khỏe? Nếu gửi một lời nhắn đến những người trẻ đang nghĩ rằng đột quỵ là căn bệnh còn rất xa với mình, bà muốn chia sẻ điều gì?
Khách mời Phạm Thị Hơn: Tôi mong mọi người, từ các cô chú, anh chị đến các bạn trẻ, khi cảm thấy sức khỏe có dấu hiệu bất thường thì nên đi khám và kiểm tra sức khỏe định kỳ hằng năm. Việc tầm soát sớm giúp chúng ta phát hiện bệnh kịp thời để có hướng điều trị phù hợp, tránh để bệnh tiến triển nặng rồi mới phát hiện.
Tôi cũng muốn nhắn nhủ mọi người không nên thức khuya, cần chú ý giữ gìn sức khỏe và quan tâm đến những thay đổi của cơ thể. Đừng nghĩ mình còn trẻ, còn khỏe thì sẽ không mắc bệnh. Qua chính trải nghiệm của bản thân, tôi nhận ra sức khỏe rất quan trọng và việc chủ động phòng bệnh cần được thực hiện từ sớm.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Xin TS.BS Trần Chí Cường giải thích “thời gian vàng” trong cấp cứu đột quỵ. Cơ hội dùng thuốc hoặc can thiệp được quyết định dựa trên những gì? Vì sao người đến muộn hoặc thức dậy mới phát hiện triệu chứng vẫn phải đi cấp cứu ngay?
TS.BS Trần Chí Cường - Phó chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Khi nói đến “thời gian vàng” trong đột quỵ, tôi xin nhấn mạnh rằng thời gian này có giá trị hơn “vàng”, bởi đó chính là sinh mạng của bệnh nhân. Tại các hội nghị khoa học trên toàn thế giới hiện nay, “thời gian vàng” vẫn được nhấn mạnh là điều kiện quan trọng nhất để cứu sống bệnh nhân và quyết định khả năng phục hồi sau này. Đây là điều nghe có vẻ rất đơn giản nhưng lại vô cùng quan trọng, bởi không có gì có thể mua lại được thời gian.
Điều quan trọng là khi nhận biết một bệnh nhân có dấu hiệu đột quỵ thông qua những biểu hiện đơn giản như méo mặt, yếu liệt tay chân, nói khó hoặc có các triệu chứng như đau ngực, khó thở, tức ngực, co giật, động kinh, hôn mê… chúng ta cần đưa bệnh nhân đến bệnh viện ngay. Nếu bệnh nhân còn có thể tiếp xúc được, hãy tranh thủ đưa đến bệnh viện điều trị đột quỵ gần nhất.
Việc tìm kiếm bệnh viện hiện nay cũng rất đơn giản, chúng ta có thể lên mạng để tìm. Tại khu vực TPHCM có nhiều bệnh viện như Bệnh viện 115, Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện Đại học Y Dược, Bệnh viện Nhân dân Gia Định... Còn ở khu vực miền Tây, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ hiện là một trong những trung tâm điều trị đột quỵ hàng đầu.
Chúng ta có thể gọi tổng đài 115 hoặc ở khu vực miền Tây có thể gọi 18001115. Tuy nhiên, chỉ nên gọi trong trường hợp bệnh nhân quá nặng, không thể tự đưa đến bệnh viện. Nếu bệnh nhân mới nói đớ, vẫn có thể ngồi ô tô, thậm chí ngồi xe máy thì hoàn toàn có thể đưa bệnh nhân đến bệnh viện bằng những phương tiện đó.
Bởi vì mỗi phút trôi qua, bệnh nhân đột quỵ sẽ mất đi khoảng 2 triệu tế bào não. Điều này cũng tương tự như bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp. Khi mỗi phút trôi qua sẽ làm tổn thương thêm cơ tim và có thể diễn tiến tử vong trong vòng vài phút. Thậm chí, đột quỵ não còn nguy hiểm hơn nếu chúng ta không xử trí kịp thời.
“Thời gian vàng” trong điều trị đột quỵ não được xác định là 4,5 giờ đồng hồ đầu. Đây là khoảng thời gian quý giá nhất để bác sĩ có thể sử dụng liệu pháp thuốc tiêu sợi huyết, hay thuốc làm tan cục máu đông, nhằm tái thông mạch máu cho bệnh nhân. Đây là điều kiện quan trọng nhất về thời gian. Nếu cùng một bệnh nhân nhưng chỉ cần đến bệnh viện trễ một, hai giờ, bệnh nhân có thể mất đi cơ hội điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết.
Cửa sổ thời gian vàng thứ hai là 6 giờ đầu sau đột quỵ. Đây là khoảng thời gian tốt nhất để bệnh nhân đột quỵ tắc nghẽn mạch máu lớn được lấy huyết khối, với khả năng thành công cao. Sau 6 giờ, bệnh nhân vẫn có thể còn cơ hội được lấy huyết khối. Hiện nay, chúng ta có các phần mềm, công nghệ và trí tuệ nhân tạo hỗ trợ trong việc lựa chọn bệnh nhân điều trị.
Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh một điều: bệnh nhân đến bệnh viện càng sớm thì điều trị càng tốt và khả năng phục hồi càng cao. Chúng ta không nên hiểu lầm rằng vì một bệnh viện nào đó có phần mềm hiện đại thì có thể kéo dài thời gian vàng. Tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ có phần mềm RAPID từ năm 2019, nhưng tôi không bao giờ đề cập đến RAPID theo hướng khiến người dân ngộ nhận rằng có thể kéo dài thời gian điều trị. Điều trị đột quỵ vẫn phải càng sớm càng tốt.
Việc kéo dài cửa sổ thời gian vàng chỉ mang ý nghĩa cứu vãn trong những hoàn cảnh chúng ta không thể đến bệnh viện sớm hơn, chẳng hạn như ở ngoài đảo, trong rừng, không có phương tiện vận chuyển bệnh nhân, hoặc những tình huống nửa đêm gọi xe cấp cứu nhưng không có người tiếp nhận.
Do đó, mỗi người cần chủ động tìm hiểu những kiến thức này khi mình còn khỏe mạnh. Tôi cho rằng một trong những sai lầm lớn nhất, có thể dẫn đến hậu quả chết người, là xử trí sai trong sơ cấp cứu đột quỵ. Đây là vấn đề cần được lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng.
Mỗi phút trôi qua, bệnh nhân đột quỵ mất đi khoảng 2 triệu tế bào não, cũng như hơn 2 triệu tế bào cơ tim trong trường hợp nhồi máu cơ tim. Những tổn thương này không thể hồi phục được.
Host Hà Trúc Linh:
Thưa bác sĩ, những nguyên nhân nào có thể dẫn đến đột tử do tim, đặc biệt ở người trẻ và làm thế nào để phòng ngừa?
BS.CKI Nguyễn Đức Chỉnh - Trưởng khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Đột tử là hậu quả đặc biệt nghiêm trọng của một số bệnh lý tim mạch. Có những người trước đó trông khỏe mạnh nhưng vẫn có thể mang bệnh lý tiềm ẩn, chưa được phát hiện.
Nguyên nhân có thể khác nhau theo lứa tuổi. Ở người trên 60 tuổi, nguyên nhân thường gặp là bệnh lý tim mạch do xơ vữa, trong đó có nhồi máu cơ tim do tắc động mạch vành. Với nhóm từ 40 đến 60 tuổi, nguy cơ có thể đến từ bệnh lý mạch máu do xơ vữa hoặc những bất thường có từ trước, diễn tiến kéo dài và gây biến cố.
Ở người dưới 40 tuổi, cần chú ý tìm những bệnh lý tim bẩm sinh, di truyền. Trước hết là các rối loạn nhịp có yếu tố gia đình. Khi người bệnh gắng sức hoặc chịu căng thẳng, cơ thể tăng tiết hormone catecholamine, có thể khởi phát những rối loạn nhịp nguy hiểm.
Một nhóm khác là bệnh cơ tim, chẳng hạn cơ tim phì đại. Cơ tim dày lên bất thường có thể cản trở dòng máu ra khỏi tim, làm tăng nguy cơ xảy ra biến cố khi gắng sức. Ngoài ra, một số người có bất thường về vị trí xuất phát hoặc đường đi của động mạch vành. Khi vận động mạnh, mạch máu có thể bị chèn ép, khiến tim không được cung cấp đủ máu, dẫn đến ngất hoặc biến cố nghiêm trọng.
Việc phòng ngừa phải dựa vào nguyên nhân cụ thể. Có trường hợp cần phẫu thuật để điều chỉnh bất thường động mạch vành. Với một số trường hợp có cầu cơ động mạch vành, bác sĩ có thể chỉ định điều chỉnh mức độ gắng sức, dùng thuốc làm chậm nhịp tim và giảm sức co bóp của tim.
Khai thác tiền sử gia đình cũng rất quan trọng, đặc biệt khi có người thân từng đột tử hoặc mắc bệnh tim di truyền. Trong những trường hợp phù hợp, xét nghiệm gen có thể hỗ trợ tìm các biến thể liên quan đến rối loạn nhịp, cơ tim phì đại hoặc nguy cơ mắc bệnh tim mạch do xơ vữa. Từ đó, bác sĩ có cơ sở tư vấn theo dõi, điều trị và phòng tránh các yếu tố khởi phát.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Trong thực tế, gia đình nên phối hợp với hệ thống cấp cứu và chọn cơ sở tiếp nhận ra sao để giảm thời gian chậm trễ? Cần chuẩn bị những thông tin gì về bệnh nền, thuốc đang dùng và thời điểm khởi phát?
BS CKII Huỳnh Quốc Sĩ - Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Gia đình cần phối hợp chặt chẽ với cơ sở y tế để đưa người bệnh đến nơi điều trị đột quỵ nhanh nhất, tranh thủ “giờ vàng”.
Đặc biệt lưu ý các bệnh lý nền của người bệnh. Gia đình nên chuẩn bị sẵn giấy tờ, thuốc men, mang theo hồ sơ bệnh án và các loại thuốc người bệnh đang dùng để bác sĩ xem xét, quyết định hướng điều trị. Những việc làm đơn giản này của gia đình có thể góp phần giảm tỷ lệ tử vong cho người bệnh.
Host - Hoa hậu Hà Trúc Linh:
Thưa bác sĩ, một người trẻ như em muốn kiểm tra sức khỏe thì nên bắt đầu từ đâu, cần khám và xét nghiệm những gì? Có cần kiểm tra định kỳ mỗi năm hay tùy vào nguy cơ của từng người?
BS.CKI Nguyễn Đức Chỉnh - Trưởng khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Chúng tôi từng tiếp nhận bệnh nhân nữ bị nhồi máu cơ tim khi mới khoảng 50 tuổi. Khi tìm các yếu tố nguy cơ, chúng tôi phát hiện cholesterol máu của bệnh nhân rất cao, gợi ý tình trạng tăng cholesterol máu gia đình.
Kiểm tra lipid máu cho các con của bệnh nhân, chúng tôi phát hiện hai trường hợp có cholesterol cao. Trong đó, một người con gái mới khoảng 19-20 tuổi đã có chỉ định điều trị.
Với người được xác định tăng cholesterol máu gia đình, cần tư vấn cả nguy cơ cho thế hệ tiếp theo. Khi họ sinh con, các cháu cần được kiểm tra lipid máu sớm, từ khoảng 2 tuổi theo hướng dẫn dành cho nhóm nguy cơ này. Điều đó cho thấy việc đánh giá sức khỏe phải phù hợp với từng người, từng gia đình.
Việc khám sức khỏe không nhất thiết phải chờ đến tuổi 18 hay 40. Mỗi nhóm đối tượng sẽ có nội dung khám, đánh giá phù hợp.
Trước tiên, bác sĩ cần hỏi về tiền sử bản thân, gia đình, chẳng hạn bố mẹ, anh chị em có ai mắc bệnh tim mạch sớm không. Đồng thời, cần tìm hiểu công việc, thói quen sinh hoạt và những hành vi có thể làm tăng nguy cơ như thường xuyên thức khuya.
Kết hợp những thông tin đó với thăm khám, xét nghiệm đánh giá tình trạng chuyển hóa, bác sĩ sẽ xác định nguy cơ và hướng dẫn theo dõi.
Với người từ 18 đến 40 tuổi đã được khám, đánh giá hoàn toàn khỏe mạnh, các xét nghiệm cơ bản có thể kiểm tra lại sau khoảng 3-5 năm, tùy trường hợp. Riêng huyết áp và các yếu tố liên quan đến lối sống nên được rà soát hằng năm.
Nếu phát hiện bất thường, người bệnh cần được đánh giá lại ít nhất mỗi năm một lần, có thể sau 3-6 tháng tùy tình trạng, để kiểm tra mức độ kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Vì vậy, lịch khám và xét nghiệm cần dựa trên kết quả đánh giá của từng người.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Khi nghi ngờ đồng nghiệp hoặc người thân đột quỵ, người có mặt cần làm gì trong những phút đầu? Xin hướng dẫn cách gọi cấp cứu 115, ghi lại thời điểm xuất hiện triệu chứng hoặc lần cuối còn bình thường, và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
BS CKII Huỳnh Quốc Sĩ - Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Việc đầu tiên là phải xác định xem đó có phải đột quỵ hay không. Tùy mức độ nặng hay nhẹ mà biểu hiện khác nhau. Trường hợp nặng thì người bệnh đã hôn mê, bắt buộc phải gọi cấp cứu. Trường hợp nhẹ, người bệnh còn tỉnh táo, rất dễ bị bỏ sót, nên cần căn cứ vào các dấu hiệu nhận biết đột quỵ. Đặc biệt, phải nhận biết cho đúng.
Khi đã nghi ngờ đột quỵ, điều đầu tiên là gọi cấp cứu 115 ngay, không chờ xem người bệnh có tự hết yếu tay chân hay nói khó hay không. Khi gọi, nên hỏi luôn tổng đài cách sơ cứu tại chỗ: nới rộng quần áo, để người bệnh nằm thoải mái, nhờ người xung quanh hỗ trợ. Nếu phải di chuyển bằng ô tô, cũng cần để người bệnh nằm được.
Tiếp theo, hãy ghi nhận giờ bắt đầu triệu chứng hoặc lần cuối người bệnh còn hoàn toàn bình thường. Thông tin này rất quan trọng khi bác sĩ lựa chọn hướng điều trị.
Với trường hợp hôn mê, co giật, hãy đặt đầu bệnh nhân cao lên một chút và nghiêng đầu sang một bên. Trong khi chờ cấp cứu, theo dõi ý thức và nhịp thở, làm theo hướng dẫn của tổng đài. Nếu người bệnh bất tỉnh và không thở bình thường, cần báo ngay để được hướng dẫn hồi sinh tim phổi.
Nếu không có chuyên môn về điều trị, không nên cho người bệnh ăn uống, không tự cho dùng thuốc, không dùng biện pháp dân gian như cạo gió hay châm chích đầu ngón tay, vì không có hiệu quả mà còn làm mất thời gian vàng của người bệnh.
Cốt lõi là thời gian chính là não. Cần nhanh chóng đưa người bệnh đến trung tâm cấp cứu có khả năng điều trị đột quỵ, đừng đưa đi lòng vòng.
Nhớ 4 bước: Nhận diện, gọi 115, nhớ thời điểm và không tự chữa bằng cách chích ngón tay, cạo gió.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Thưa TS-BS Trần Chí Cường, bác sĩ có thể hướng dẫn bạn đọc nhận biết các dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc B.E.F.A.S.T. một cách dễ nhớ? Ngoài méo miệng, yếu tay chân, nói khó, những thay đổi đột ngột về thăng bằng hoặc thị lực nào cũng cần đặc biệt lưu ý?
TS-BS Trần Chí Cường - Phó Chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Trước đây, khi nói đến dấu hiệu nhận biết đột quỵ, chúng ta thường nhắc đến ba biểu hiện chính: méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân và nói khó. Nếu những dấu hiệu này xuất hiện đột ngột ở một người trước đó hoàn toàn bình thường, cần nghĩ ngay đến nguy cơ đột quỵ, không nên nhầm lẫn với trúng gió hay những tình trạng thông thường khác. Khi phát hiện các biểu hiện này, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng điều trị đột quỵ.
Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng không phải bệnh viện nào cũng có đủ trang thiết bị và đội ngũ chuyên môn để xử trí đột quỵ. Vì vậy, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế có khả năng điều trị phù hợp, dù có thể xa hơn một chút, nhằm tránh mất thời gian vàng.
Hiện nay, ngoài quy tắc FAST với các dấu hiệu méo miệng, yếu tay chân và nói khó, thế giới còn khuyến cáo bổ sung hai dấu hiệu là B và E, hình thành quy tắc B.E.F.A.S.T.
Chữ B là Balance, tức mất thăng bằng. Người bệnh có thể đột ngột chóng mặt, đi đứng loạng choạng, mất khả năng phối hợp vận động hoặc xuất hiện những cơn chóng mặt dữ dội, kéo dài. Đặc biệt, ở người lớn tuổi, nếu chóng mặt kèm theo nói đớ, nuốt nghẹn hoặc không nuốt được, cần nghĩ đến nguy cơ đột quỵ.
Chữ E là Eyesight, tức thị lực. Người bệnh có thể đột ngột nhìn mờ, mất thị lực thoáng qua, tối sầm một hoặc cả hai mắt, thậm chí không nhìn thấy đường. Cách đây vài ngày, chúng tôi tiếp nhận một trường hợp bệnh nhân đến bệnh viện với biểu hiện đột ngột mất thị lực. Đây cũng có thể là dấu hiệu của tổn thương mạch máu não, ảnh hưởng đến vùng xử lý thị giác.
Ngoài ra, một dấu hiệu khác không được bỏ qua là cơn đau đầu dữ dội, đột ngột, được người bệnh mô tả là cơn đau chưa từng gặp trước đây, giống như búa bổ. Đây có thể là biểu hiện của xuất huyết dưới nhện do vỡ mạch máu não, một tình trạng rất nguy hiểm cần cấp cứu ngay.
Tôi cũng muốn lưu ý thêm, bên cạnh đột quỵ não, chúng ta không nên bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tim mạch. Những biểu hiện như đau ngực, tức ngực, khó thở, tim đập quá nhanh hoặc quá chậm, đột ngột mất ý thức, tím tái, thậm chí ngất rồi tự hồi phục cũng cần được kiểm tra khẩn cấp.
Hiện nay, nhiều người tập trung nhận biết đột quỵ não mà chưa quan tâm đúng mức đến những biến cố tim mạch nguy hiểm. Vì vậy, chúng ta cần trang bị kiến thức để nhận diện cả hai nhóm dấu hiệu, không chủ quan khi cơ thể xuất hiện những thay đổi bất thường. Điều quan trọng nhất là phát hiện sớm và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu, tuyệt đối không tự ý điều trị tại nhà hoặc chờ triệu chứng tự hết.
Host - Hoa hậu Hà Trúc Linh:
Thưa bác sĩ, những nhóm người trẻ nào cần được đánh giá sớm nguy cơ tim mạch, đột quỵ? Khi muốn kiểm tra sức khỏe, người dân nên bắt đầu từ đâu và khi nào cần khám chuyên sâu, thay vì tự mua các gói xét nghiệm trên mạng?
BS.CKI Nguyễn Đức Chỉnh - Trưởng khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Trước đây, bệnh nhân đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim phần lớn là người trên 60 tuổi. Hiện nay, chúng ta đã gặp những người có nguy cơ tim mạch ở độ tuổi sớm hơn. Vì vậy, việc chủ động đánh giá nguy cơ cần được quan tâm, đặc biệt với người có tiền sử gia đình hoặc đã mắc các bệnh nền.
Một nhóm cần chú ý là người có bố mẹ, anh chị em ruột mắc bệnh tim mạch sớm, cụ thể trước 55 tuổi ở nam và trước 65 tuổi ở nữ. Với những trường hợp này, việc đánh giá nguy cơ nên bắt đầu sớm, ngay từ tuổi 18, tại cơ sở y tế có chuyên khoa phù hợp.
Đối với người đã có tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu, chúng ta không chỉ dừng ở kiểm tra sức khỏe thông thường mà cần được thăm khám, đánh giá cụ thể. Bác sĩ sẽ xem xét tình trạng bệnh, các yếu tố nguy cơ đi kèm và chỉ định khảo sát thêm khi cần, nhằm phát hiện những vấn đề có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, đột quỵ trong tương lai.
Với người không có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch sớm, có lối sống lành mạnh và chưa ghi nhận bệnh nền, mốc 40 tuổi là thời điểm cần chú ý đến việc đánh giá sức khỏe toàn diện, trong đó có nguy cơ tim mạch.
Khi đi khám, những thông tin ban đầu rất quan trọng gồm tuổi, giới tính, tiền sử hút thuốc lá, tình trạng huyết áp và các chỉ số lipid máu. Bên cạnh đó, bác sĩ có thể xem xét cân nặng, vòng eo, đường huyết và những yếu tố liên quan. Từ các thông tin này, chúng ta mới xác định người đó thuộc nhóm nguy cơ nào, cần điều chỉnh lối sống, theo dõi hay thực hiện thêm xét nghiệm.
Trước đây, việc đánh giá thường tập trung vào nguy cơ xảy ra biến cố tim mạch trong 10 năm tiếp theo. Tuy nhiên, với người trẻ, chỉ nhìn vào khoảng thời gian 10 năm có thể chưa phản ánh đầy đủ gánh nặng lâu dài. Nguy cơ trước mắt có thể thấp, nhưng họ còn nhiều thập niên sống cùng những tác động từ môi trường, thói quen sinh hoạt và các rối loạn chuyển hóa.
Chẳng hạn, một người 18 tuổi còn khoảng 50–60 năm phía trước. Nếu các yếu tố nguy cơ xuất hiện sớm và kéo dài mà không được nhận diện, kiểm soát, ảnh hưởng sẽ tích lũy theo thời gian. Đó là lý do cần quan tâm đến nguy cơ dài hạn ở người trẻ, với việc đánh giá trong khoảng 30 năm tùy công cụ và đối tượng áp dụng, để có hướng phòng ngừa từ sớm.
Điều quan trọng là kiểm tra sức khỏe phải phù hợp với từng người. Không phải ai cũng cần làm tất cả xét nghiệm hoặc khảo sát chuyên sâu ngay từ đầu. Người dân nên bắt đầu bằng việc thăm khám để bác sĩ khai thác tiền sử, đánh giá những chỉ số cơ bản, sau đó mới quyết định cần kiểm tra thêm những gì, thay vì tự lựa chọn các gói xét nghiệm trên mạng.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Thuốc lá, thuốc lá điện tử, rượu bia, chất kích thích và ít vận động cần được nhìn nhận thế nào trong đánh giá nguy cơ? TS.BS Trần Chí Cường có thể tư vấn thay đổi từ đâu để người trẻ có thể thực hiện được?
TS.BS Trần Chí Cường - Phó chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Thừa cân, béo phì có thể dẫn đến rất nhiều bệnh lý. Một trong những vấn đề đầu tiên mà người thừa cân, béo phì thường gặp là các bệnh lý về cơ xương khớp, phần lớn là đau khớp gối, đặc biệt ở phụ nữ hoặc những người làm việc văn phòng, ít vận động.
Tình trạng này có thể dẫn đến teo cơ, gây đau và ảnh hưởng đến cuộc sống. Nếu không cải thiện tình trạng thừa cân, béo phì, nguy cơ tiếp theo là mắc bệnh tiểu đường. Khi đã mắc tiểu đường, bệnh nhân có thể tiếp tục gặp các vấn đề như xơ vữa mạch máu, tăng huyết áp, từ đó làm tăng nguy cơ đột quỵ.
Đây là một quá trình diễn tiến liên tiếp, chứ không phải cứ mới thừa cân, béo phì một chút, mới tăng vài ký trong một - hai tháng đã lo lắng về nguy cơ đột quỵ. Con đường dẫn đến đột quỵ từ tình trạng thừa cân, béo phì còn khá dài.
Vậy làm thế nào để cải thiện tình trạng này?
Thứ nhất, trong chế độ ăn uống, chúng ta cần hạn chế chất ngọt, đặc biệt là khi bước vào độ tuổi trên 30. Hiện nay, tôi thấy nhiều bạn trẻ chơi game xuyên đêm, thức đến sáng. Về vấn đề mất ngủ, tôi kịch liệt lên án những bạn trẻ cứ đổ lỗi rằng mình không ngủ được, trong khi tối ngày cầm điện thoại đến thâu đêm suốt sáng, không chịu buông xuống, hoặc chơi game online đến quá khuya rồi hôm sau lại nói với bác sĩ rằng không ngủ được. Đó là điều rất phi lý.
Chúng ta phải chủ động tắt điện thoại, tắt máy tính để dành thời gian ngủ đủ giấc, ít nhất là 6 giờ. Vì khi thức đêm nhiều, chúng ta thường có xu hướng ăn, mà ăn ban đêm là một trong những nguyên nhân rất dễ khiến tăng cân.
Trong chế độ ăn, điều đầu tiên là giảm chất ngọt, thứ hai là giảm chất béo, không nên ăn quá nhiều dầu mỡ vì cũng có thể ảnh hưởng đến cân nặng.
Điều quan trọng hơn nữa là phải tăng cường vận động, tập thể dục mỗi ngày. Trung bình, chúng ta nên vận động khoảng 30-45 phút mỗi ngày, nếu được một tiếng đồng hồ thì càng tốt. Nên vận động ngoài trời, tiếp xúc với ánh nắng để giảm nguy cơ loãng xương.
Đặc biệt, phụ nữ Việt Nam hiện nay thường che chắn rất kín khi ra đường, khiến ánh nắng mặt trời ít tiếp xúc với da, trong khi có những người ở các nước châu Âu phải bỏ ra hàng ngàn đô la để đến Việt Nam nghỉ hè, nằm ngoài biển phơi nắng. Chúng ta có một nguồn tài nguyên rất lớn là ánh nắng mặt trời nhưng gần như không tận dụng. Tập thể dục cũng là một liệu pháp rất tốt để kiểm soát cân nặng.
Bên cạnh đó, chúng ta cần biết cách tính chỉ số BMI bằng cách lấy cân nặng chia cho chiều cao nhân với chiều cao. Nếu tra cứu chỉ số này, chúng ta có thể biết mình đang ở ngưỡng nào. Nếu BMI trên 30, chúng ta nên đi tư vấn về chế độ dinh dưỡng, gặp bác sĩ dinh dưỡng và bác sĩ điều trị giảm cân. Đây là điều rất nên làm. Đừng để tình trạng thừa cân, béo phì kéo dài rồi dẫn đến tăng nguy cơ đột quỵ, bởi hiện nay khoa học hoàn toàn có thể giúp chúng ta kiểm soát vấn đề này.
Một vấn đề nữa tôi cũng muốn nhắc nhở người trẻ là việc sử dụng nước tăng lực. Cách đây vài tuần, có một công bố nghiên cứu mới cho thấy người trẻ uống quá nhiều nước tăng lực có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ và đột tử. Cá nhân tôi cũng từng gặp một tài xế trẻ, mỗi ngày uống hai lon nước tăng lực và sau đó bị đột quỵ.
Do đó, việc sử dụng nước tăng lực trong thời gian dài để kích thích sự tỉnh táo, đặc biệt là khi lái xe, cũng là vấn đề cần cảnh báo đối với giới trẻ, nhất là các bạn đang học tập và làm việc
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Thưa TS-BS Trần Chí Cường, trong chuyên môn, đột quỵ được hiểu như thế nào và có những nhóm nguyên nhân chính nào? Đặc biệt, vì sao người trẻ không thể chủ quan hoặc lấy tuổi tác làm căn cứ để loại trừ nguy cơ đột quỵ khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ?
TS-BS Trần Chí Cường - Phó Chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Đột quỵ ở người trẻ có nhiều nguyên nhân. Trong đó, các bất thường bẩm sinh như dị dạng mạch máu não chỉ chiếm dưới 10%. Phần lớn trường hợp có liên quan đến lối sống, thói quen sinh hoạt và các yếu tố nguy cơ mắc phải.
Tôi muốn nhấn mạnh hai yếu tố rất quen thuộc là thuốc lá và rượu bia. Đây là những nguy cơ đã được cảnh báo từ nhiều chục năm nay nhưng vẫn phổ biến, đặc biệt ở giới trẻ. Thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây đột quỵ. Người hút một, hai gói thuốc mỗi ngày đang tự đặt sức khỏe trước những nguy cơ nghiêm trọng.
Cách đây vài ngày, tại căn tin Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Cần Thơ, tôi hỏi một bạn trẻ vừa tròn 18 tuổi tại sao không hút thuốc. Bạn trả lời rất vô tư: "Tại vì con được 18 tuổi rồi". Câu trả lời khiến tôi bất ngờ, bởi không có quy định nào khuyến khích đủ 18 tuổi thì bắt đầu hút thuốc. Điều đó cho thấy nhận thức về tác hại của thuốc lá ở một bộ phận người trẻ vẫn còn hạn chế.
Bên cạnh thuốc lá, rượu bia, việc sử dụng chất gây nghiện, thừa cân, béo phì và lối sống ít vận động cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch và đột quỵ. Ngoài ra, bệnh lý tim mạch và những bất thường mạch máu não bẩm sinh cũng là các nguyên nhân cần lưu ý. Hiện nay, nhiều bất thường mạch máu não có thể được phát hiện thông qua các phương pháp chẩn đoán hình ảnh.
Việc phòng ngừa cần bắt đầu từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, chứ không phải đợi đến tuổi 50 mới quan tâm đến sức khỏe. Người trẻ không nên chủ quan vì nghĩ mình còn khỏe, còn nhiều thời gian. Đột quỵ không phân biệt tuổi tác, vì vậy cần chủ động loại bỏ các yếu tố nguy cơ và đi cấp cứu ngay khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Với những người có công việc đòi hỏi phải thức khuya, dậy sớm, chúng ta có thể làm gì để hạn chế nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ, thưa bác sĩ?
BS.CKI Nguyễn Đức Chỉnh - Trưởng khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế S.I.S Cần Thơ:
Trước hết, chúng ta cần biết mình có những yếu tố nguy cơ nào, mức độ ảnh hưởng ra sao để chủ động điều chỉnh và cân bằng cuộc sống.
Với tình trạng thiếu ngủ, bên cạnh thời gian ngủ, chúng ta cần chú ý duy trì nhịp sinh học. Người phải chạy KPI, chịu áp lực về tiến độ công việc nên cố gắng sắp xếp giờ làm việc và nghỉ ngơi hợp lý, hạn chế thức quá khuya, tránh để cơ thể chịu căng thẳng quá mức.
Một yếu tố khác là stress trong cuộc sống. Những tác nhân không mong muốn, chưa kiểm soát được có thể khiến chúng ta căng thẳng. Các nghiên cứu cho thấy stress là yếu tố nguy cơ đối với bệnh tim mạch và đột quỵ. Ở chiều ngược lại, tinh thần lạc quan, yêu đời và cách nhìn tích cực về cuộc sống có thể góp phần giảm nguy cơ.
Khi công việc nhiều áp lực, chúng ta cần tạo cho mình những thói quen và niềm vui để cân bằng, chẳng hạn tập luyện thể thao hoặc dành thời gian làm những điều mình yêu thích. Đó là những cách giúp giải tỏa căng thẳng, giảm bớt các yếu tố nguy cơ đối với bệnh tim mạch và đột quỵ.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Trước khi xảy ra đột quỵ cuộc sống của chị diễn ra như thế nào?
Bệnh nhân - Bà Phạm Thị Hơn (55 tuổi):
Tôi thật sự không ngờ mình lại bị đột quỵ. Trước đó, cuộc sống và sinh hoạt hằng ngày của tôi vẫn diễn ra bình thường nên tôi khá chủ quan, không nghĩ mình có thể mắc phải căn bệnh nguy hiểm này.
Đến năm 2024, tôi bắt đầu có triệu chứng đau đầu và chỉ kịp nói với con gái. Sau đó, tôi rơi vào trạng thái hôn mê và được gia đình đưa đến bệnh viện cấp cứu. May mắn là tôi được các bác sĩ cứu sống. Đến giờ, tôi vẫn rất biết ơn đội ngũ y, bác sĩ đã kịp thời điều trị và giúp tôi có cơ hội tiếp tục cuộc sống.
Sau khi hoàn tất quá trình điều trị và trở về với cuộc sống bình thường, tôi ý thức hơn rất nhiều về việc chăm sóc sức khỏe. Tôi duy trì việc uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ, chú ý ăn uống đầy đủ, điều độ và thường xuyên tập thể dục vào buổi sáng.
Trước đây tôi khá chủ quan, nhưng sau biến cố này, tôi hiểu rằng sức khỏe là điều không thể xem nhẹ. Mình phải chủ động chăm sóc bản thân và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Thưa TS.BS Cường, từ những thông tin nhân vật vừa chia sẻ, bác sĩ muốn nhấn mạnh bài học nào về nhận diện và tiếp cận cấp cứu? Điều gì trong quá trình hồi phục cần được hiểu riêng cho từng người?
TS.BS Trần Chí Cường - Phó chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Đây là một trường hợp rất đặc biệt. Bệnh nhân bị đột quỵ xuất huyết não do vỡ phình mạch máu não và đã được các bác sĩ cấp cứu, điều trị thành công.
Qua lời kể của bệnh nhân, mọi chuyện diễn ra khá bình thường. Một buổi sáng thức dậy, bệnh nhân đột nhiên bị đau đầu. Với nữ giới, khi xuất hiện triệu chứng này, đôi khi chúng ta có xu hướng nghĩ nhiều đến các vấn đề bệnh tật. Nhưng nếu triệu chứng xảy ra ở nam giới trẻ tuổi, chẳng hạn ngày hôm trước tiệc tùng nhiều, hôm sau thức dậy bị đau đầu, thì đôi khi triệu chứng này có thể bị nhầm lẫn, khiến chúng ta không nhận biết được đó là dấu hiệu của một cơn đột quỵ đang diễn tiến.
Rất may trong trường hợp của chị Hơn, chị chỉ ghi nhận một cơn đau đầu bất thường và sau đó được gia đình đưa đến bệnh viện cấp cứu.
Tuy nhiên, câu chuyện không dừng lại ở đó. Khi nhập viện, chụp CT ghi nhận dấu hiệu xuất huyết dưới nhện, hay nói nôm na là xuất huyết não. Nhưng tại bệnh viện trước đó, các bác sĩ chưa xác định được bệnh nhân bị vỡ mạch máu ở đâu, cũng như chưa phát hiện nguyên nhân là do phình mạch máu não. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến đột quỵ xuất huyết não ở người trẻ.
Sau một thời gian, bệnh nhân rơi vào tình trạng hôn mê. Câu hỏi đặt ra là liệu bệnh nhân có bị phình mạch máu não hay không? Sau đó, bệnh nhân được chuyển từ TPHCM về Cần Thơ. Với những trang thiết bị, máy móc và công nghệ hiện đại, chúng tôi đã phát hiện chị bị vỡ phình mạch máu não và tiến hành điều trị cấp cứu. Rất may, sau điều trị, bệnh nhân có thể trở lại cuộc sống bình thường.
Như chúng ta vừa nghe bệnh nhân chia sẻ, đây là một niềm vui rất lớn. Xin chúc mừng chị Hơn và gia đình, đồng thời cảm ơn tất cả các bác sĩ trong ekip đã có một ca điều trị thành công ngoài mong đợi, giúp chị có thể trở lại cuộc sống như bình thường.
Đây cũng là một trường hợp khá hiếm. Bởi theo quan niệm chung, sau đột quỵ, một số bệnh nhân có thể để lại di chứng, gặp khó khăn trong đi đứng, vận động. Nhưng với một bệnh nhân có thể phục hồi hoàn toàn như trường hợp này thì thực sự là điều rất đáng mừng.
Chúng tôi cũng muốn chia sẻ với mọi người rằng đừng quá bi quan trong điều trị đột quỵ. Bởi vẫn có những trường hợp nếu được cấp cứu kịp thời, bệnh nhân có thể trở lại cuộc sống, sinh hoạt rất bình thường.
Host Hà Trúc Linh - Hoa hậu Việt Nam 2024:
Thưa TS-BS Trần Chí Cường, từ thực tế trực tiếp điều trị nhiều ca bệnh, điều gì khiến chúng ta cần quan tâm hơn đến tình trạng đột quỵ ở người trẻ hiện nay?
Tiến sĩ, Bác sĩ Trần Chí Cường - Phó Chủ tịch Hội Can thiệp mạch Thần kinh Việt Nam:
Trong những năm gần đây, chúng ta ghi nhận số ca mắc ở nhóm tuổi này ngày càng gia tăng. Đây không phải là tình trạng riêng của Việt Nam mà được ghi nhận tại nhiều quốc gia trên thế giới. Trước đây, bệnh nhân đột quỵ trẻ tuổi chỉ chiếm một tỷ lệ khá nhỏ, nhưng hiện nay, tỷ lệ này có thể đã vượt quá 10%.
Một vấn đề khác cũng được các nhà khoa học quan tâm là sự gia tăng nguy cơ hình thành cục máu đông ở một số người sau khi nhiễm COVID-19. Đây là những ghi nhận đã được nghiên cứu trong thời gian qua. Tuy nhiên, trong chương trình hôm nay, tôi muốn tập trung nhiều hơn vào những yếu tố nguy cơ đang ngày càng phổ biến trong đời sống hiện đại.
Đó là lối sống, thói quen sinh hoạt và những nhận thức chưa đúng về sức khỏe. Đây mới là những vấn đề chúng ta cần đặc biệt quan tâm khi nói đến đột quỵ ở người trẻ.
Trong thực tế điều trị, có rất nhiều trường hợp bệnh nhân trẻ được đưa đến phòng cấp cứu và tỏ ra vô cùng ngỡ ngàng khi bác sĩ thông báo họ bị đột quỵ. Bệnh nhân thường hỏi: "Tại sao tôi còn trẻ như vậy mà lại bị đột quỵ?". Người thân cũng không tin rằng một người đang ở độ tuổi lao động, sinh hoạt bình thường, không nghĩ mình có bệnh lý nghiêm trọng, lại có thể rơi vào tình trạng nguy hiểm như vậy.
Điều đó cho thấy nhận thức của cộng đồng về đột quỵ vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều người vẫn mặc định đây là căn bệnh của người cao tuổi, trong khi thực tế, người trẻ hoàn toàn có thể mắc bệnh.
Tôi cho rằng, nếu mỗi người dành thời gian tìm hiểu những kiến thức cơ bản về đột quỵ, nhận diện được các yếu tố nguy cơ và biết cách phòng ngừa, chúng ta có thể ngăn chặn được rất nhiều trường hợp đáng tiếc. Có những giọt nước mắt của bệnh nhân và người thân lẽ ra đã không phải rơi nếu các nguy cơ được phát hiện và kiểm soát từ sớm.
Đột quỵ là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam cũng như ở nhiều quốc gia trên thế giới. Đây là căn bệnh nguy hiểm, có thể để lại những di chứng nặng nề, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, khả năng lao động và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Vì vậy, tôi nghĩ chúng ta không nên chỉ nói rằng đột quỵ âm thầm tấn công con người. Đôi khi, chính những thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh, sự chủ quan và thiếu kiến thức về sức khỏe đã khiến chúng ta vô tình đưa các yếu tố nguy cơ vào cơ thể mình.
Đó cũng chính là lý do chúng ta cần có những chương trình như hôm nay, để cùng trao đổi, nhận diện đúng những nguy cơ và trang bị kiến thức phòng ngừa đột quỵ. Điều quan trọng nhất là mỗi người phải hiểu rằng đột quỵ không chừa một độ tuổi nào và việc bảo vệ sức khỏe cần bắt đầu từ chính những thói quen hằng ngày.
Nhà báo Lý Thành Tâm - Uỷ viên Ban biên tập - Trưởng Ban đại diện Báo Tiền Phong tại TPHCM:
Đột quỵ là một biến cố sức khỏe có thể làm thay đổi cuộc đời của một người và cả gia đình. Với người trẻ, phía sau giường bệnh còn là công việc đang theo đuổi, những đứa con cần được chăm sóc, những trách nhiệm và ước mơ chưa kịp thực hiện. Vì vậy, hiểu đúng về căn bệnh này có ý nghĩa rất thiết thực.
Điều chúng tôi mong muốn ở tọa đàm hôm nay là đưa kiến thức y khoa đến gần bạn đọc bằng những lời giải thích dễ hiểu, những tình huống sát với đời sống và những hướng dẫn có thể ghi nhớ. Một người nhận ra dấu hiệu sớm hơn, một gia đình biết gọi cấp cứu kịp thời hơn, đó đã là giá trị đáng quý của chương trình.
Trong dòng thông tin mỗi ngày, bạn đọc có thể gặp nhiều lời khuyên về phòng và chữa đột quỵ. Có thông tin đúng, nhưng cũng có những cách hiểu thiếu căn cứ, những lời quảng cáo khiến người dân nhầm lẫn. Báo chí có trách nhiệm kết nối bạn đọc với các chuyên gia, làm rõ điều gì đã có cơ sở khoa học, điều gì cần được thăm khám và quyết định bởi bác sĩ.
Sự hiện diện của ba bác sĩ và một người bệnh đã hồi phục sẽ giúp cuộc trao đổi hôm nay có cả chiều sâu chuyên môn lẫn trải nghiệm đời sống. Chúng tôi mong các chuyên gia chia sẻ thẳng thắn về nguy cơ ở người trẻ, những sai lầm trong xử trí, khả năng điều trị và hành trình phục hồi. Cũng mong câu chuyện của người bệnh giúp mỗi người thêm trân trọng sức khỏe và chủ động bảo vệ bản thân.
Đang làm việc, học tập, theo đuổi những dự định tương lai, người trẻ có thể bất ngờ đối mặt với đột quỵ. Tâm lý cho rằng đây là bệnh của người lớn tuổi có thể khiến nhiều người chủ quan trước các yếu tố nguy cơ và dấu hiệu cảnh báo.
Tại chương trình, các bác sĩ phân tích nguy cơ đột quỵ ở người trẻ, hướng dẫn nhận diện dấu hiệu và cách xử trí ban đầu. Những băn khoăn như khi nào cần kiểm tra sức khỏe, phải làm gì khi phát hiện người nghi bị đột quỵ, điều trị và phục hồi ra sao cũng sẽ được trao đổi, giải đáp.
Bên cạnh cấp cứu và điều trị, tọa đàm dành thời gian trao đổi về kiểm soát yếu tố nguy cơ, sử dụng thuốc, phục hồi chức năng và phòng ngừa tái phát, giúp bạn đọc chủ động bảo vệ sức khỏe.
Bạn đọc có thể theo dõi trực tiếp chương trình và gửi câu hỏi cho các bác sĩ qua email: tienphongdaidiensg@gmail.com.