Dùng kháng sinh không cần thiết khiến vi khuẩn sinh sôi
Ngày 18/11, tại tọa đàm “Nhiễm trùng hô hấp cộng đồng và chiến lược dự phòng hiệu quả” do báo Sài Gòn Giải Phóng tổ chức, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, cho biết các tác nhân như virus cúm mùa, virus hợp bào hô hấp (RSV), phế cầu khuẩn thường có xu hướng gia tăng vào thời điểm giao mùa cuối năm.
Phần lớn trường hợp ho, sốt, viêm đường hô hấp trên do virus gây ra, trong khi kháng sinh không có tác dụng với virus. Tuy nhiên, tình trạng tự mua và sử dụng kháng sinh vẫn phổ biến.
"Dùng kháng sinh không cần thiết hoặc không đúng chỉ định tạo điều kiện cho vi khuẩn thích nghi, hình thành các chủng đa kháng thuốc, làm giảm lựa chọn điều trị khi người bệnh thực sự cần đến", ông Châu khuyến cáo.
Trong khi đó, PGS.TS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TPHCM, cho biết tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng ngày càng gia tăng, khiến việc lựa chọn thuốc và điều trị khó khăn hơn. Người cao tuổi, người mắc bệnh hô hấp mạn tính, tim mạch, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch là những nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng khi mắc nhiễm trùng hô hấp.
Theo ông Ngọc, bác sĩ cần xác định tác nhân gây bệnh, đánh giá mức độ nặng và các yếu tố nguy cơ để lựa chọn phác đồ phù hợp. Kháng sinh cần được sử dụng đúng chỉ định, đúng thuốc, liều lượng và thời gian, kết hợp theo dõi đáp ứng để điều chỉnh điều trị.
Nhiều bệnh nhân không nhất thiết phải dùng kháng sinh
Từ thực tế khám chữa bệnh, BS.CKI Nguyễn Dũng, Khoa Hô hấp, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, cho biết vào mùa cúm, nhiều người đến khám với triệu chứng sốt, ho, đau họng, có trường hợp ho kéo dài sau mắc cúm A. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân không có dấu hiệu nhiễm khuẩn rõ ràng nên không nhất thiết phải dùng kháng sinh.
Bác sĩ Dũng lưu ý người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, giãn phế quản hoặc các bệnh phổi mạn tính có nguy cơ diễn tiến nặng khi nhiễm trùng hô hấp. Việc xét nghiệm nhanh phát hiện cúm phù hợp có thể hỗ trợ chẩn đoán, hạn chế sử dụng kháng sinh không cần thiết.
TS.BS Lê Thị Thu Hương, Trưởng khoa Nội Hô hấp, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cảnh báo việc tự mua kháng sinh khi ho, sốt, đau họng, nhất là với bệnh do virus, không mang lại hiệu quả điều trị mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc. Do triệu chứng nhiễm virus và vi khuẩn có thể tương đồng, bác sĩ cần kết hợp thăm khám, đánh giá nguy cơ và xét nghiệm phù hợp trước khi quyết định dùng thuốc.
Theo bác sĩ Hương, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được khám sớm để đánh giá nguy cơ diễn tiến nặng, đặc biệt là biến chứng viêm phổi.
Ở góc độ quản lý, BS Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Liên Chi hội Truyền nhiễm TPHCM, cho rằng không thể chỉ đặt trách nhiệm kiểm soát kháng sinh lên người dân. Cơ quan quản lý, cơ sở khám chữa bệnh và hệ thống nhà thuốc đều cần tham gia, trong đó phải điều chỉnh thói quen kê kháng sinh chưa hợp lý, nhất là tại khu vực ngoại trú.
Bác sĩ Khanh đề nghị chú trọng đào tạo nhân viên nhà thuốc nhận diện dấu hiệu nguy cơ, tư vấn và hướng dẫn người bệnh đến cơ sở y tế khi cần thiết, thay vì tự ý bán kháng sinh. Nội dung truyền thông cũng cần phù hợp với từng nhóm tuổi, bệnh nền và mức độ nguy cơ.
Nói về những giải pháp đối với ngành y tế, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh việc phân biệt bệnh do virus hay vi khuẩn không đơn giản, ngay cả với nhân viên y tế. Vì vậy, không thể kỳ vọng người dân tự xác định nguyên nhân để quyết định dùng kháng sinh. Giải pháp quan trọng là nâng cao năng lực trạm y tế, giúp người dân dễ tiếp cận bác sĩ ngay tại nơi cư trú. Đồng thời, ngành y tế tăng cường kiểm soát kê đơn, bán thuốc thông qua đơn thuốc điện tử và liên thông dữ liệu.
Theo Sở Y tế TPHCM, đến ngày 17/11, thành phố đã cấp tài khoản liên thông cho 6.101 cơ sở bán lẻ và 754 cơ sở bán buôn thuốc.
Bên cạnh đó, thành phố tập trung giám sát, cảnh báo sớm dịch bệnh, thúc đẩy tiêm chủng theo vòng đời và truyền thông thay đổi hành vi, ưu tiên trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.
Sở Y tế TPHCM khuyến cáo người dân khi ho, sốt thông thường cần nghỉ ngơi, theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế khi cần thiết. Chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ. Không tự mua, dùng lại đơn thuốc cũ hoặc dùng chung thuốc của người khác.