Ngày 19/11, Tổng thống Trump cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir V. Putin tuyên bố ba quốc gia có “vị thế đặc biệt thuận lợi để thảo luận về cách giảm số lượng vũ khí hạt nhân trên thế giới”.
Tuy nhiên, sau cuộc trò chuyện kéo dài 80 phút tại biệt thự ven hồ ở thành phố Thâm Quyến, trung tâm công nghệ của Trung Quốc, vẫn chưa rõ liệu ba nhà lãnh đạo có nhất trí nối lại các cuộc đàm phán kiểm soát vũ khí như những cuộc đàm phán giữa các siêu cường suốt nhiều thập niên Chiến tranh Lạnh hay không. Đối với những vấn đề mới như AI, cả ba nhà lãnh đạo hầu như đều im lặng.
Ông Trump có vẻ rất hào hứng khi tập hợp các cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới để thảo luận về giải trừ quân bị. Tuy nhiên, ông không mang đến một kế hoạch cụ thể nào nhằm cắt giảm số lượng vũ khí hạt nhân, cũng không vạch ra lộ trình để thực hiện mục tiêu đó.
Thay vào đó, ông Trump tận hưởng điều về cơ bản là cơ hội chụp ảnh mang tính biểu tượng, với hình ảnh ba nhà lãnh đạo ngồi quanh chiếc bàn gỗ hình tròn. Đối với ông Trump, thành tựu chủ yếu dường như chỉ là cam kết chung về việc tiếp tục đối thoại vì hòa bình, mà không có bước đi thực chất nào hướng tới mục tiêu đó.
Ông Trump nói với ông Tập và ông Putin: “Quá nhiều nhà lãnh đạo trong quá khứ đã né tránh đối thoại với những quốc gia mà họ có bất đồng. Chúng tôi thì có quan điểm ngược lại. Chưa từng có nền hòa bình nào được kiến tạo bằng cách từ chối những cơ hội đối thoại và tiếp xúc”.
Sau hội nghị thượng đỉnh, ba nhà lãnh đạo công bố tuyên bố chung, cho biết họ nhất trí cải tổ Liên Hợp Quốc, gia tăng sản lượng và nguồn cung dầu mỏ, phản đối những gì họ cho là các hành vi lạm quyền của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đối với các quan chức nhà nước, đồng thời tiếp tục đối thoại về việc giảm thiểu các nguy cơ hạt nhân.
Tuyên bố chung nêu rõ: “Một cuộc chiến tranh hạt nhân không thể giành chiến thắng và tuyệt đối không bao giờ được phép xảy ra”.
Mặc dù Trung Quốc - quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân đang phát triển nhanh nhất thế giới - đã đồng ý tham gia cuộc thảo luận ba bên về vũ khí hạt nhân, các nhà lãnh đạo hầu như không công bố được điều gì cụ thể ngoài việc nhất trí tiếp tục đối thoại nhằm giảm thiểu rủi ro hạt nhân.
Từ lâu, ông Tập vẫn tỏ ra miễn cưỡng với việc tham gia các thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân, bởi kho vũ khí của Trung Quốc vẫn chỉ bằng một phần nhỏ so với kho vũ khí của Nga và Mỹ.
Phá vỡ quan hệ hai bên
Chuyến công du chóng vánh của ông Trump - diễn ra chỉ 2 tuần sau khi đảng Cộng hòa thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, và trong nước đang lo ngại về tình trạng gián đoạn hàng loạt dịch vụ trực tuyến - được nhận xét là màn thể hiện tình thân hữu hoành tráng.
Với tư cách chủ nhà của sự kiện được chuẩn bị kỹ lưỡng, ông Tập dành nhiều lời khen cho ông Trump, đồng thời tạo cơ hội để Tổng thống Mỹ đề nghị Trung Quốc hỗ trợ trong nhiều vấn đề, từ chấm dứt các cuộc xung đột trên thế giới đến việc tăng mua nông sản Mỹ.
Cuộc gặp thượng đỉnh được coi là một thắng lợi về ngoại giao đối với Tổng thống Putin trên trường quốc tế, sau những năm bị phương Tây cô lập vì chiến dịch quân sự ở Ukraine.
Dù đưa ra những ngôn ngữ về hòa bình, không có thông báo nào về đột phá trong các vấn đề mà chính quyền Tổng thống Trump đang nỗ lực giải quyết, dù ở Ukraine hay Iran.
Trước khi hội nghị thượng đỉnh diễn ra, khi phóng viên Fox News hỏi liệu ông có tìm kiếm sự hỗ trợ từ hai nhà lãnh đạo để chấm dứt cuộc xung đột do chính mình phát động hay không, ông Trump trả lời: “Chúng tôi không cần bất kỳ sự giúp đỡ nào”.
Trả lời Fox News, ông Trump mô tả cuộc đối thoại ba bên là cách để phá vỡ mối quan hệ đối tác ngày càng phát triển mà ông Tập và ông Putin gọi là “quan hệ đối tác không giới hạn”, được hai nước xây dựng trong những năm gần đây.
Ông Trump cho biết sẽ phá vỡ sự liên kết đó và biến nó thành cuộc đối thoại ba bên, thay vì mối quan hệ tập trung vào việc đối trọng với ảnh hưởng của Mỹ.
Theo ông Trump, sự liên kết giữa Trung Quốc và Nga “đáng lẽ không bao giờ được phép hình thành”.
Tại Thâm Quyến, trung tâm của các ngành công nghiệp robot, viễn thông, bán dẫn và phần mềm Trung Quốc, ông Trump không đến thăm các doanh nghiệp công nghệ đang cạnh tranh trực tiếp với Mỹ, cũng không tận mắt chứng kiến những robot phục vụ cà phê gần khu vực trung tâm thành phố.
Dù vậy, ông vẫn tỏ ra thán phục trước màn đón tiếp nồng hậu và coi đó là bằng chứng cho mối quan hệ đang ấm lên giữa hai bên. Trả lời phỏng vấn, ông nói rằng mình đã được “một trong những vị chủ tịch vĩ đại của Trung Quốc” đón tiếp.
Ông Trump nói: “Ông ấy chưa bao giờ ra sân bay để đón bất kỳ ai”.
Theo nhận xét của bài viết đăng trên New York Times, vị tổng thống vốn dành phần lớn thời gian ở Mỹ cho những màn xuất hiện đầy khoa trương và các bài đăng gây tranh cãi trên mạng xã hội đã thể hiện thái độ hết sức chừng mực khi đứng cạnh ông Tập.
Về phần mình, ông Tập nói rằng mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ được cải thiện đáng kể trong những tháng gần đây là “con đường đúng đắn” để hai cường quốc chung sống và hợp tác.
Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo chìa khóa để duy trì sự ổn định trong quan hệ song phương “nằm ở việc thực hiện những hành động cụ thể nhằm triển khai nhận thức chung mà hai nguyên thủ quốc gia đã đạt được”.
Tại Thâm Quyến, ông Trump tiếp tục chào đón Nga trở lại hàng ngũ các cường quốc lớn.
Ông gọi ông Putin là “người bạn của tôi” và khẳng định rằng cả ba nhà lãnh đạo đều mong muốn cuộc xung đột ở Ukraine sớm kết thúc.
Tuy nhiên, sau cuộc gặp, nhà lãnh đạo Nga một lần nữa nhắc lại rằng ông sẽ không đàm phán với Ukraine.
Tại Thâm Quyến, ông Trump cũng tuyên bố muốn siết chặt việc phổ biến vũ khí hạt nhân ở các cường quốc nhỏ hơn - lý do mà ông đưa ra để biện minh cho cuộc tấn công Iran, đồng thời kiềm chế những gì ông cho là hành vi thái quá của các tổ chức “bất hảo” như Tòa án Hình sự Quốc tế.
Cùng ngày, ông Trump không trả lời câu hỏi do phóng viên Bloomberg đặt ra, rằng liệu cựu giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang có phản bội nước Mỹ hay không.