Theo danh mục khảo sát các di tích xuống cấp trong khu phố cổ năm 2026 của Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An, tình trạng hư hỏng xuất hiện tại nhiều tuyến đường như Nguyễn Thái Học, Bạch Đằng, Phan Châu Trinh, Nguyễn Huệ, Tiểu La, Lê Lợi, Trần Quý Cáp và Trần Phú.
Các hư hỏng phổ biến gồm mái ngói âm dương thấm dột, cấu kiện gỗ bị mối mọt xâm hại, đòn tay và rui lách mục, tường nứt hoặc nghiêng. Một số vị trí diềm mái, bờ nóc, bờ chảy mất liên kết, thậm chí đã tụt, rơi xuống đất, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.
Nguy cơ mất an toàn
Tại số 20 đường Nguyễn Thái Học, hệ khung gỗ, trính đà, rầm và ván sàn bị mối mọt xâm hại, nhiều vị trí lan can đã mục, mái ngói thấm dột. Công trình được đánh giá có nguy cơ sụp đổ, cần chống đỡ, gia cố các vị trí đầu đòn tay, đà sàn và hệ mái.
Ở số 41 đường Nguyễn Thái Học, khung gỗ bị mối mọt, mái ngói hư hỏng, dột nhiều nơi; mái hiên phía trước có dấu hiệu nghiêng ra đường, tiềm ẩn nguy cơ ngói rơi. Trong khi đó, tại số 52 cùng tuyến đường, diềm mái và bờ chảy phía trước đã tụt, rơi xuống đất, tường bên trong nhà bị nghiêng.
Tình trạng xuống cấp nghiêm trọng cũng được ghi nhận tại số 71/4 đường Phan Châu Trinh, nơi bức tường phía Đông bị nghiêng khoảng 0,2 m, có nguy cơ sụp đổ. Gia đình không có điều kiện sửa chữa, tu bổ di tích. Tại số 98 đường này, các kết cấu gỗ bên trong hư hỏng, một hệ kèo đã rơi, công trình có nguy cơ sụp đổ.
Ngoài ra, theo khảo sát, không ít di tích hiện không còn người sinh sống, chỉ sử dụng để kinh doanh hoặc phục vụ một số hoạt động khác. Một số công trình đã được chống đỡ qua nhiều năm nhưng tiếp tục xuống cấp, không còn khả năng chống đỡ an toàn.
Theo thống kê trong danh mục khảo sát, trong tổng số 28 di tích xuống cấp, có 5 di tích xuống cấp nhẹ, 13 di tích xuống cấp nặng và 10 di tích xuống cấp nghiêm trọng. Trung tâm đề xuất 18 trường hợp để chủ di tích tự tổ chức chống đỡ, sửa chữa, một trường hợp cần Trung tâm hỗ trợ chống đỡ và 9 trường hợp không còn khả năng chống đỡ, được đề xuất hạ giải.
Vướng mắc trong bảo tồn nhà cổ thuộc sở hữu tư nhân
Ông Phạm Phú Ngọc - Giám đốc Trung tâm bảo tồn di sản văn hóa thế giới Hội An - cho biết công tác khảo sát, kiểm tra hiện trạng các di tích trong khu phố cổ Hội An được thực hiện định kỳ, khoảng 6 tháng một lần, nhằm đánh giá mức độ xuống cấp và đề xuất biện pháp bảo vệ phù hợp.
"Qua các đợt kiểm tra, nhiều di tích xuống cấp đã được chống đỡ, gia cố để bảo đảm an toàn. Tuy nhiên, vẫn còn một số công trình cần tiếp tục xử lý, đặc biệt là những di tích có nhiều người cùng sở hữu hoặc thuộc sở hữu tập thể nhưng chưa xác định được người đại diện chịu trách nhiệm cụ thể", ông Ngọc cho biết.
Bên cạnh đó, một số nhà cổ, di tích thờ tự dù đã được đưa vào diện xem xét hỗ trợ tu bổ nhưng chủ sở hữu không đủ kinh phí đối ứng để triển khai. Những trường hợp nhà do cha mẹ để lại cho nhiều người thừa kế cũng gây khó khăn trong việc thống nhất phương án sửa chữa, bảo tồn.
Đối với các di tích xuống cấp, cơ quan chuyên môn phân loại theo mức độ nhẹ, trung bình và nặng để áp dụng biện pháp xử lý tương ứng. Các công trình xuống cấp nhẹ được gia cố, theo dõi. Trường hợp xuống cấp trung bình tiếp tục được chống đỡ, bảo vệ. Với những di tích hư hỏng nghiêm trọng, có nguy cơ mất an toàn, nhất là khi mưa lớn, bão lũ kéo dài sẽ phối hợp với chính quyền triển khai biện pháp khẩn cấp, lập biên bản hiện trạng và di dời người dân ra khỏi công trình khi cần thiết.
Trước tình trạng xuống cấp của di tích, Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa thế giới đã lên phương án di dời. Cụ thể, 15 trường hợp được đề xuất di dời cục bộ trong phạm vi di tích nhằm tránh vị trí nguy hiểm, 12 trường hợp được đề xuất di dời đến nơi khác và một trường hợp không đề xuất di dời.
