Ngày 21/10 văn phòng UBND tỉnh Quảng Ngãi thông tin, UBND tỉnh Quảng Ngãi vừa ban hành Quyết định số 2536/QĐ-UBND, phê duyệt bổ sung Danh mục kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn tỉnh với tổng số 47 di sản, gồm 7 di sản bổ sung mới và 40 di sản được cập nhật.
Trong 7 di sản bổ sung mới có nhiều giá trị văn hóa đặc sắc gắn với đời sống, phong tục và tri thức dân gian của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Tiêu biểu là tri thức trồng và chế biến quế của người Co tại các xã Tây Trà, Tây Trà Bồng, Thanh Bồng, Trà Bồng và Cà Đam; nghệ thuật Hát Hố và lễ hội miếu Bà Ngũ Hành tại xã An Phú; tri thức nghề trồng rau tại các xã An Phú, Long Phụng; nghệ thuật Hát ru của người Kinh tại đặc khu Lý Sơn.
Danh mục mới còn có tri thức dân gian về đẽo thuyền độc mộc của người Ba Na - nhóm Rơ Ngao tại các xã Đăk Tô, Đăk Hà, Đăk Pxi, Sa Bình và nghệ thuật chế tác, trình diễn Sáo đất (Tà Vỗ/Tà Vố) của người Hrê tại các xã Sơn Linh, Ba Dinh.
Đáng chú ý, hiện trạng của một số di sản cho thấy nguy cơ mai một rõ rệt. Nghệ thuật Hát Hố và nghệ thuật Hát ru của người Kinh tại Lý Sơn được xác định đang có nguy cơ mai một; tri thức dân gian về đẽo thuyền độc mộc của người Ba Na - nhóm Rơ Ngao đã mai một.
Đối với 40 di sản được cập nhật, phần lớn là các giá trị văn hóa của cộng đồng Ba Na - nhóm Rơ Ngao tại các xã Đăk Tô, Đăk Hà, Đăk Pxi và Sa Bình. Các di sản trải rộng ở nhiều loại hình, từ biểu đạt và truyền thống truyền khẩu, nghệ thuật trình diễn dân gian, lễ hội truyền thống, tập quán xã hội, tín ngưỡng dân gian đến nghề thủ công và tri thức dân gian.
Nhiều giá trị vẫn gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng như tiếng nói, hát đối đáp, dân ca Hơ Nhôm, H’ri, hát ru Lung con, sử thi Hơ Mon, cồng chiêng Ching goong, múa xoang, đàn Tơ Rưng, Đinh Pút, đàn Brok dung và trống Hơ gơr.
Các nghi lễ, tập quán truyền thống được cập nhật gồm lễ trỉa lúa, lễ mừng lúa lên, lễ mừng lúa mới, lễ lấy lúa kho, lễ thổi tai, lễ cầu an, lễ bỏ mả, lễ kết nghĩa, mừng nước giọt và mừng nhà rông mới.
Bên cạnh đó là những nghề thủ công, tri thức dân gian như đan lát, dệt thủ công, làm rượu cần, nghề rèn, cách làm men rượu, các bài thuốc dân gian, nghệ thuật làm và trang trí cây nêu, kỹ thuật làm nhà rông, nhà sàn truyền thống.
Danh mục cũng cập nhật, bổ sung địa bàn đối với nghề làm bánh tráng, nghề trồng hoa, kỹ thuật làm nhà sàn truyền thống của người Hrê và nghệ thuật chế biến don Quảng Ngãi.
Theo nội dung quyết định, nhiều di sản vẫn được cộng đồng duy trì, gìn giữ và phát huy. Tuy nhiên, không ít giá trị đang đứng trước nguy cơ mai một, thậm chí thiếu người kế cận.
Sử thi Hơ Mon của người Ba Na - nhóm Rơ Ngao được xác định vừa mai một, vừa có nguy cơ không còn người kế cận; tri thức về dụng cụ giữ rẫy có nguy cơ mất hẳn do người dân không còn canh tác rẫy. Một số nghi lễ, tập quán như lễ mừng lúa mới, lễ bỏ mả, lễ cầu an và các loại hình nhạc cụ truyền thống cũng đang dần mai một.
Việc bổ sung, cập nhật danh mục kiểm kê giúp nhận diện đầy đủ hơn các giá trị di sản văn hóa phi vật thể, chủ thể văn hóa và địa bàn lưu giữ di sản trên địa bàn tỉnh. Đây cũng là cơ sở để phục vụ công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản, nhất là với những loại hình đang đứng trước nguy cơ mai một.
