“Cực lắm, khổ lắm, gia đình ly tán, mẹ mất rồi cha cũng qua đời vì bệnh nặng. Nhưng một đứa trẻ như mình có biết gì đâu”, Minh Cao nghẹn ngào nhớ đến những ngày anh trai thay cha mẹ nuôi gia đình.
Người anh ấy sau này còn dẫn các em đến với nghề làm phim, để điện ảnh trở thành công việc chung của nhiều thành viên trong nhà.
Những thước phim còn mãi
Nguyễn Vinh Sơn sinh năm 1953 tại Thừa Thiên Huế. Hai người em của ông, nhà sản xuất Nguyễn Trinh Hoan và đạo diễn Nguyễn Minh Cao cũng hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh.
Minh Cao kể với PV Tiền Phong, sau biến cố khiến gia đình ly tán, các anh đưa mẹ và đàn em về Đồng Tháp. Năm 1978, mẹ mất. Người cha sau đó cũng qua đời vì bệnh nặng. Trách nhiệm chăm sóc các em đặt lên vai Vinh Sơn.
Những công việc bán vé số, bán mía, chạy ba gác, bán bánh mì, chụp hình dạo ông đều từng làm qua để xoay xở nuôi gia đình.
Ở điện ảnh, một dấu mốc quan trọng của Nguyễn Vinh Sơn là Tuổi thơ dữ dội, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Phùng Quán. Câu chuyện những thiếu niên trong chiến tranh được ông đưa lên màn ảnh, trở thành một dấu mốc đáng nhớ trong sự nghiệp. Phim giành Bông sen bạc, ông nhận giải Đạo diễn xuất sắc tại Liên hoan phim Việt Nam năm 1990.
Năm 1997, Nguyễn Vinh Sơn tiếp tục ghi dấu với Đất phương Nam, bộ phim truyền hình 11 tập chuyển thể từ tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của Đoàn Giỏi. Hành trình lưu lạc tìm cha của cậu bé An đưa khán giả đến với những cảnh đời giữa vùng sông nước Nam Bộ.
Năm 2003, tác phẩm được phát hành tại Mỹ dưới dạng DVD có phụ đề tiếng Anh, mang tên Song of the South.
Với Hùng Thuận, người đóng vai An, cuộc gặp với đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn đã mở ra một hướng đi cho cuộc đời. Trong lời tiễn biệt đạo diễn, Hùng Thuận kể đến hôm nay anh vẫn được khán giả gọi bằng tên nhân vật là “thằng An”. Có người gặp lại còn xoa đầu, hỏi han, dành cho anh tình cảm thân thương như vừa xem bộ phim hôm qua.
Hùng Thuận nhớ sự tin tưởng, lựa chọn và dìu dắt của đạo diễn trong những ngày đầu bước chân vào nghệ thuật. Vai diễn đầu đời theo anh qua nhiều thăng trầm, giữ lại mối gắn bó với khán giả suốt nhiều năm. “Cảm ơn chú vì đã cho con được là An”, anh chia sẻ.
Đến Trăng nơi đáy giếng năm 2008, Nguyễn Vinh Sơn đưa truyện ngắn của Trần Thùy Mai lên màn ảnh. Trong không gian văn hóa Huế, câu chuyện cô giáo Hạnh đi sâu vào những rạn vỡ hôn nhân và đời sống tinh thần của người phụ nữ.
Tác phẩm giành Cánh diều bạc 2008, Bông sen bạc tại Liên hoan phim Việt Nam năm 2009. Vai Hạnh mang về cho Hồng Ánh giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất tại Liên hoan phim quốc tế Dubai năm 2008.
Người làm mới một Hồng Ánh đã cũ
Hồng Ánh gọi Trăng nơi đáy giếng là dấu son trong hành trình diễn xuất. Nhớ chuyến đi Dubai, cô nhắc lại lời cảm ơn đạo diễn vì đã trao cho mình một vai diễn tuyệt vời.
Bà xã của nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn chia sẻ với phóng viên Tiền Phong, trong một lần nhận giải Cánh diều, cô đã trực tiếp cảm ơn ông vì “đã làm mới một Hồng Ánh đã cũ”.
Với cô điều quý giá hơn những giải thưởng là được làm việc cùng ông, được sống với nhân vật mà gần hai thập niên sau vẫn còn nguyên rung cảm.
Từ Mỹ, nhà văn Trần Thùy Mai, tác giả của truyện ngắn Trăng nơi đáy giếng cho PV Tiền Phong biết lần đầu đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn đến gặp bà để bắt đầu hợp tác là vào đêm giao thừa.
Sở dĩ phải gặp nhau vào đúng thời khắc này vì lúc ấy tuy phim chưa khởi quay nhưng đạo diễn muốn thu sẵn cảnh pháo hoa trên sông Hương, nên đã băng bộ từ TPHCM ra Huế cho kịp ghi hình ngay trong đêm cuối năm.
Qua lời kể của Hồng Ánh, Nguyễn Vinh Sơn là đạo diễn luôn luôn cầu toàn. Ngay với tác phẩm đã hoàn thành từ lâu, ông vẫn nghĩ đến những chi tiết có thể trau chuốt thêm. Nhà văn Trần Thùy Mai đánh giá ông là người sáng tạo chuẩn mực và tài hoa rất hiếm gặp trong điện ảnh Việt.
Diễn viên Hạnh Thúy đánh giá Nguyễn Vinh Sơn là một trong những người làm phim cẩn trọng bậc nhất mà mình từng gặp. “Một người thầy, người anh giỏi nghề và nhiệt tâm với sinh viên đạo diễn”, nữ diễn viên viết trên trang cá nhân.
Sinh thời, Nguyễn Vinh Sơn từng nói về nghề bằng hình ảnh người nông dân sàng gạo: “Cứ một phim mới ra đời, tôi lại nghĩ đến hình ảnh người nông dân sàng gạo: những hạt lép rơi xuống, đọng lại trên sàng một ít những hạt đẹp”.
Với người làm phim, ông coi sự rung động và dấu ấn riêng là điều quan trọng, dù theo đuổi những gì mình say mê có thể mang lại cảm giác cô đơn, thiệt thòi.
Dù không có số lượng tác phẩm đồ sộ, Nguyễn Vinh Sơn vẫn xây dựng được vị trí riêng trong lịch sử điện ảnh Việt. Mỗi bộ phim của ông đều mở ra một thế giới sống động, nối dài đời sống của những tác phẩm văn học gốc, rồi neo đậu dài lâu trong ký ức của nhiều thế hệ khán giả.
