Thiếu trầm trọng doanh nghiệp đầu tàu
Nhận định được đưa ra tại Hội nghị gặp gỡ doanh nghiệp (DN) đầu ngành vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), chiều 16/10, tại Cần Thơ.
Ông Nguyễn Phương Lam - Giám đốc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh ĐBSCL - cho biết dù Nhà nước luôn đánh giá cao vai trò chiến lược của khoa học và công nghệ trong thay đổi mô hình phát triển kinh tế, nhưng thực tế tại khu vực ĐBSCL đang đối mặt những rào cản lớn.
Ông Lam dẫn chứng, kinh tế vùng ĐBSCL dựa chủ yếu sản phẩm nông sản, nhưng các sản phẩm này chưa đạt mức độ tạo ra giá trị gia tăng cao, do thiếu hàm lượng công nghệ. Đa phần DN trong vùng thiếu năng lực để triển khai khoa học công nghệ tiên tiến. Trong khi các lĩnh vực tạo đột phá lớn như công nghệ cao, dược phẩm, hay các lĩnh vực tạo sức bật khác chưa có sự hiện diện mạnh mẽ.
Theo ông Lam, tại ĐBSCL tỷ lệ DN siêu nhỏ phát triển thành DN nhỏ đạt khoảng 70%, trong khi từ DN nhỏ lên DN vừa chưa đến 10% mỗi năm. Vùng thiếu vắng trầm trọng khối DN vừa và lớn đủ sức dẫn dắt chuỗi giá trị. Thống kê qua nhiều năm cho thấy số lượng DN lớn rất ít, làm giảm khả năng tạo ra bứt phá mang tính hệ thống cho toàn vùng.
Phân tích thêm, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI - cho biết số lượng DN đăng ký mới ở ĐBSCL tăng trưởng rất tốt, năm 2025 tăng 66%, trong khi cả nước tăng 24%. Tuy nhiên, quy mô vốn trung bình của DN mới thành lập tại ĐBSCL chỉ đạt 5,8 tỷ đồng/DN, chưa bằng một nửa mức bình quân cả nước (12,6 tỷ đồng/DN).
Theo ông Tuấn, số lượng lao động đăng ký mới tại các DN trong vùng giảm khoảng 16% so với năm 2025, phản ánh sự thu hẹp quy mô tuyển dụng hoặc khó khăn trong việc mở rộng sản xuất.
Ông Phạm Thái Bình - Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nông nghiệp công nghệ cao Trung An - cho hay, nhìn lại thực trạng của cộng đồng DN tại ĐBSCL, đặc biệt là trong lĩnh vực lúa gạo, có thể thấy rõ những biến động sâu sắc về quy mô. Có DN lớn trước đây nay mất cân đối tài chính hàng nghìn tỷ đồng, có DN nợ xấu… Nếu xu hướng này tiếp tục, vùng sẽ không còn DN lớn, chỉ có DN xấu.
Theo ông Bình, hệ thống văn bản pháp luật, nghị quyết, quyết định của Trung ương đã ban hành rất nhiều. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu thực thi, nhiều chủ trương, chính sách chưa đi vào cuộc sống hoặc chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng, chưa tháo gỡ kịp thời các khó khăn thực tế cho DN và người dân.
Ông Bình dẫn chứng Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao phát thải thấp, quá trình triển khai còn khó khăn, chưa có một dự án cụ thể nào được triển khai trên thực tế.
Áp lực tăng trưởng
Theo ông Đậu Anh Tuấn, vùng ĐBSCL có chỉ số xuất siêu vượt trội, đóng góp đáng kể vào cân đối thương mại quốc gia. Tuy nhiên, tỷ trọng xuất khẩu giảm dần qua các năm gần đây. Điều này cho thấy còn những điểm nghẽn chiến lược, như nông sản chủ yếu ở mức độ thô hoặc sơ chế, tỷ lệ chế biến sâu thấp; hàm lượng giá trị gia tăng trong sản phẩm xuất khẩu chưa cao...
Ông Đậu Anh Tuấn cho biết các tỉnh/thành phố ĐBSCL đối mặt với áp lực tăng trưởng rất lớn trong quý 4/2026, phải đạt từ 10,4% đến 17,3% mới đạt chỉ tiêu cả năm. Trong khi kinh tế của vùng phụ thuộc lớn vào nông nghiệp, dư địa tăng trưởng đột biến trong ngắn hạn rất khó.
Để vượt qua thách thức, thúc đẩy phát triển và hình thành DN dẫn dắt, các ý kiến tại hội nghị đều cho rằng cần chuyển dịch sang chế biến sâu; hỗ trợ chính sách cho DN phát triển, đặc biệt về vốn, lao động và hạ tầng logistics.
Các địa phương cũng được khuyến nghị tạo cơ chế, điều kiện để thu hút đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao, dược phẩm, năng lượng để tạo ra những sức bật mới.
