Ngay khi cảnh báo được phát đi, các thiết bị di động đồng loạt reo vang, hệ thống loa phát thanh công cộng tại các thành phố bắt đầu hoạt động, và các phát thanh viên khẩn thiết yêu cầu người dân tìm nơi trú ẩn trước trận động đất quy mô lớn.
Thế nhưng, mặt đất vẫn hoàn toàn yên tĩnh.
Trên thực tế, một trận động đất mạnh 6,9 độ đã xảy ra ngoài khơi bán đảo Kamchatka của Nga. Tuy nhiên, tại Nhật Bản, rung chấn ghi nhận được chỉ ở cấp 1 theo thang Shindo - mức độ mà chỉ một số ít người có thể cảm nhận được. Các hình ảnh truyền trực tiếp từ miền bắc Nhật Bản cho thấy biển lặng và mọi hoạt động vẫn diễn ra bình thường, trong khi các phát thanh viên liên tục nhắc lại cảnh báo.
Đến 12h48, JMA rút lại cảnh báo, chính thức thông báo tình hình đã an toàn sau khi khiến cả Nhật Bản và thế giới lo ngại về một trận động đất được dự báo là lớn nhất trong lịch sử từng được ghi nhận.
JMA cho biết, 9,9 độ là mức cường độ cao nhất mà hệ thống của cơ quan này có thể phát đi. Trận động đất mạnh nhất trong lịch sử, xảy ra tại Biobio (Chile) vào năm 1960 đạt cường độ 9,5 độ.
Mặc dù đây không phải là lần đầu tiên hệ thống cảnh báo của Nhật Bản sớm đưa ra thông tin sai lệch, nhưng sự việc lần này đáng chú ý ở quy mô dự báo và cách thức rút lại cảnh báo. JMA hiện đang điều tra nguyên nhân dẫn đến sự cố.
Ông Ayataka Ebita, người đứng đầu bộ phận quan sát động đất và sóng thần của JMA, cho biết trong một cuộc họp báo rằng hệ thống của cơ quan này đã xác định sai tâm chấn của trận động đất, đồng thời ước tính cường độ cao hơn thực tế, dẫn đến việc phát đi cảnh báo sai. Cơ quan này cũng loại trừ khả năng xảy ra một cuộc tấn công mạng.
Trong cuộc họp báo thường kỳ chiều 16/10, Chánh Văn phòng Nội các Minoru Kihara cho biết chính phủ chưa nhận được báo cáo nào về thiệt hại liên quan đến trận động đất tại Kamchatka (Nga).
Tuy nhiên, ông khẳng định chính phủ “rất coi trọng” những lo ngại và gánh nặng đáng kể mà người dân phải trải qua khi thực hiện sơ tán hoặc các biện pháp tự bảo vệ, cũng như những bất tiện đối với những người bị gián đoạn kế hoạch đi lại hoặc hoạt động kinh doanh do cảnh báo này.
Những cảnh báo sai tương tự từng xảy ra trong quá khứ. Vào tháng 7/2020, JMA đã phát đi cảnh báo tới 15 tỉnh, thành phố - bao gồm cả Tokyo - sau khi xác định sai vị trí tâm chấn và ước tính cường độ động đất cao hơn thực tế.
Tháng 8/2013, nhiễu tín hiệu từ một thiết bị đo địa chấn dưới đáy biển đã vô tình bị gộp chung với dữ liệu của một trận động đất nhỏ, dẫn đến các cảnh báo sai trên khắp khu vực Kinki.
Theo trang web của JMA, các cảnh báo sai trong hệ thống phát hiện sớm có thể xuất phát từ nhiễu tín hiệu trên các cảm biến, chẳng hạn như do tai nạn, sét đánh hoặc lỗi thiết bị. Lãnh đạo JMA cho biết trong trường hợp ngày 16/10, khả năng sét đánh gây ra sự cố là rất thấp. Thay vào đó, lỗi có thể nằm ở khâu xử lý dữ liệu từ cảm biến.
Ngoài việc gây hoang mang, báo động giả ngày 16/10 còn ảnh hưởng đến một số mạng lưới giao thông công cộng. Theo Công ty Đường sắt Trung Nhật Bản, tuyến tàu cao tốc Tokaido Shinkansen đã phải tạm dừng hoạt động trong 15 phút sau khi hệ thống an toàn tự động được kích hoạt.
Tại Tokyo, thông báo này gây ra sự bối rối. Nhiều người đi đường dừng lại, nhìn vào điện thoại để xem liệu mặt đất có bắt đầu rung chuyển hay không, trước khi tiếp tục công việc thường nhật của mình. Những người sử dụng ứng dụng phòng chống thiên tai NERV cũng nhận được cảnh báo về một trận động đất có cường độ 9,9 độ, kèm theo đồng hồ đếm ngược đến thời điểm rung chấn. Nhưng thực tế, chẳng có trận động đất nào xảy ra.
Lola Milroy-Tompkins, một sinh viên người Anh 20 tuổi đang theo học tại Đại học Waseda ở Tokyo, cho biết cô đã vô cùng lo lắng khi chuông báo động động đất vang lên đúng lúc cô đang ăn trưa tại căng tin trong khuôn viên trường.
“Tôi chưa từng trải qua động đất bao giờ, nên tôi cứ ngỡ sẽ có một trận rung chấn dữ dội và mọi thứ xung quanh sẽ bắt đầu đổ sập xuống”, Milroy-Tompkins chia sẻ.
Cô cho biết, những sinh viên xung quanh cũng đang chờ đợi một trận động đất, ai nấy đều lo lắng, bàn tán với nhau để tìm hiểu xem chuyện gì đang xảy ra. “Thế nhưng, chẳng có gì rung chuyển cả, chẳng có trận động đất nào xảy ra hết".
