Hơn một thập kỷ qua, hàng chục hộ dân ở xóm Khê Nam (thôn Trương Định, xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi) luôn phải sống trong cảnh thấp thỏm, lo âu khi bờ sông Trà Khúc liên tục xuất hiện những “hàm ếch” sạt lở. Mỗi mùa mưa bão đi qua, dòng nước lại khoét sâu vào bờ nuốt chửng đất sản xuất, đe dọa nhà cửa và nguồn sinh kế của người dân.
Đoạn sạt lở bờ sông Trà Khúc qua xóm Khê Nam (xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi) kéo dài khoảng 1km, bắt đầu từ chân cầu Cổ Lũy hướng về phía cửa sông đổ ra biển. Tình trạng này đã diễn ra âm ỉ hơn 10 năm qua, nhưng nghiêm trọng nhất là sau mùa mưa bão năm 2025. Dòng lũ từ thượng nguồn đổ về kết hợp triều cường ở cửa biển tạo thành sức công phá khủng khiếp, liên tục xé toạc bờ sông. Từng mảng đất lớn cùng đất sản xuất, cây cối, bờ tre liên tục bị dòng nước kéo tuột xuống lòng sông.
Ông Phan Thu (63 tuổi) lặng người nhìn phần đất còn sót lại của gia đình. Nơi từng là khu vườn rộng rãi giờ chỉ còn một khoảng nhỏ nằm sát mép vực. “Trước đây đất rộng lắm. Mỗi năm nước sông lại “ăn” mất vài mét. Đến giờ gia đình tôi đã mất hơn 500 m² đất đai sản xuất. Nếu cứ tiếp diễn thế này thì chẳng bao lâu nữa sẽ đến lượt nhà cửa bị cuốn đi”, ông Thu ngậm ngùi.
Không riêng gia đình ông Thu, nhiều hộ dân trong xóm Khê Nam cũng bất lực nhìn tài sản tích góp bao năm bị dòng nước cuốn trôi. Những bụi tre từng được trồng ken dày để giữ đất lần lượt bật gốc, trôi theo dòng lũ. Các bờ tường xây kiên cố cũng không chống chọi nổi trước sức nước.
Ông Trần Cho dẫn chúng tôi đến vị trí bức tường rào vừa đổ sập sau trận mưa bão năm ngoái. Mép sạt lở giờ chỉ còn cách khuôn viên nhà vài bước chân. “Công trình xây chắc chắn như vậy mà còn bị đánh sập thì người dân sao không lo. Đến mùa mưa, các hộ sống sát bờ sông đều phải chủ động di dời vào nhà người thân phía trong để tránh nguy hiểm”, ông Cho nói.
Điều khiến người dân nơi đây thêm xót xa là không chỉ mất đất vì sạt lở, nhiều diện tích còn bị cát biển bồi lấp, bỏ hoang nhiều năm. Gia đình ông Trương Cọt (58 tuổi) đã mất hơn 500 m² đất sản xuất do sông lấn. Phần diện tích còn lại cũng không thể canh tác khi mỗi mùa biển động, triều cường lại mang cát biển phủ dày lên ruộng. “Mùa mưa bão năm ngoái, gần một sào đất bị cát lấp sâu gần nửa mét. Muốn trồng cây cũng không được, vì đã nhiễm mặn nên đành bỏ hoang”, ông Cọt chua chát.
Theo người dân địa phương, xóm Khê Nam nằm ngay khu vực cửa sông nên hằng năm phải hứng chịu “gọng kìm” của thiên tai. Một bên là nước lũ từ thượng nguồn đổ về, bên kia là sóng và triều cường từ biển đánh ngược vào. Hai dòng nước gặp nhau khiến tốc độ xói lở diễn ra nhanh hơn nhiều so với các khu vực khác.
Qua thống kê, khoảng 15.000 m² đất sản xuất của người dân đã bị sạt lở hoặc bồi lấp. Mỗi năm trôi qua, ranh giới giữa dòng sông và khu dân cư lại bị kéo gần thêm vài mét.
Ông Nguyễn Hoài Thanh - Phó Chủ tịch UBND xã Tịnh Khê (tỉnh Quảng Ngãi) cho biết, trên địa bàn hiện có hai điểm sạt lở trọng điểm là xóm Khê Nam (thôn Trương Định) với khoảng 50 hộ dân bị ảnh hưởng và xóm Gò Đá (thôn Phú Vinh) với khoảng 20 hộ chịu tác động trực tiếp.
Trước mắt, địa phương đã cắm biển cảnh báo, thường xuyên theo dõi diễn biến sạt lở và xây dựng phương án sơ tán người dân khi có mưa lớn hoặc xuất hiện dấu hiệu mất an toàn. Tuy nhiên, đây chỉ là những giải pháp tạm thời giúp giảm thiểu rủi ro trước mắt. Điều người dân mong mỏi nhất vẫn là một tuyến kè kiên cố dọc bờ sông để ngăn dòng nước tiếp tục khoét sâu vào khu dân cư.
“Địa phương đã kiến nghị tỉnh quan tâm bố trí nguồn vốn đầu tư xây dựng hệ thống kè bảo vệ bờ sông Trà Khúc. Đây là giải pháp căn cơ để bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân và giúp bà con yên tâm ổn định cuộc sống lâu dài”, ông Thanh cho biết.
