Khi một biểu cảm trở thành thước đo nhân cách
Chung kết Đường lên đỉnh Olympia 26 khép lại với chiến thắng của Quán quân Đoàn Lê Anh Đức (trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam). Với tổng điểm 240, nam sinh trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam đã đánh bại 3 nhà leo núi khác để giành vòng nguyệt quế.
Điều đáng nói, sau chung kết, bên cạnh kết quả chung cuộc, cách Anh Đức và một số thí sinh thể hiện cảm xúc trong những phần thi quyết định trở thành chủ đề tranh luận trên mạng xã hội.
“Olympia nên là cuộc thi trí tuệ giữa những người cư xử lịch thiệp”, “Phần khởi động của bạn Anh Đức và Thái Dương khiến tôi thấy bất ngờ. Thái Dương trả lời mà như hét vào mặt khán giả”, “Thực sự thất vọng phong cách, thái độ thi của các em năm nay”, “Bạn thì hú hét, bạn thì khóc lóc ỉ ôi, thậm chí MC đã nhắc khéo là các bạn như đang hét vào mặt chúng tôi mà về sau vẫn thế”... là những nhận xét của khán giả dành cho thí sinh sau trận Chung kết Đường lên đỉnh Olympia 26.
Ở chiều ngược lại, nhiều khán giả yêu mến Á quân Nguyễn Huy Quang Minh (THPT chuyên Thái Bình, Hưng Yên) bởi cách em đối diện với áp lực. Từng có lúc chỉ đạt 10 điểm, kém người dẫn đầu 75 điểm, nam sinh vẫn giữ bình tĩnh, kiên trì tận dụng từng cơ hội. Từ vị trí cuối bảng, Quang Minh vươn lên giành ngôi Á quân với 180 điểm. Nụ cười, sự tự tin và hành động tinh tế dành cho Quán quân cũng giúp em ghi điểm với khán giả.
Sự đối lập trong cách khán giả nhìn nhận các thí sinh cho thấy người trẻ, đặc biệt là thí sinh Olympia, đang phải đối diện với những chuẩn mực vô hình: Học giỏi phải đi cùng điềm đạm, bình tĩnh và không được bộc lộ cảm xúc quá mức. Thậm chí, trên mạng xã hội, mỗi biểu cảm, hành động đều có thể trở thành căn cứ để đánh giá tính cách, bản lĩnh.
"Không ai là hoàn hảo, nhất là ở tuổi 17"
Nhìn từ trải nghiệm từng tham gia Olympia năm thứ 17, chàng trai "siêu trí tuệ" Hà Việt Hoàng cho rằng những kỳ vọng này không phải áp lực xa lạ với thí sinh. Cựu thí sinh Olympia cho rằng những bạn trẻ bước ra từ chương trình luôn được mong đợi thông minh, điềm tĩnh, tự tin và có cách ứng xử chuẩn mực. Tuy nhiên, không nên lấy những tiêu chuẩn đó để đánh giá toàn diện một người trẻ chỉ qua vài phút xuất hiện trên truyền hình.
“Không ai hoàn hảo cả, nhất là ở tuổi 17, khi cảm xúc vẫn còn rất chân thật, mãnh liệt, đôi khi có chút bồng bột. Tôi nghĩ sẽ hơi khắt khe nếu chỉ qua vài phút trên truyền hình mà đánh giá cả một con người. Chúng ta có thể kỳ vọng những người trẻ trở thành hình mẫu trong tương lai, nhưng đừng vì kỳ vọng ấy mà tước đi quyền được non nớt của họ ở hiện tại”, Hà Việt Hoàng chia sẻ với PV Tiền Phong.
Theo Hà Việt Hoàng, Gen Z có ý thức khá rõ về cái tôi và bản sắc cá nhân nên mỗi người vẫn có cách thể hiện con người thật, tùy tính cách và hoàn cảnh. Vì vậy, cựu thí sinh Olympia cho rằng trưởng thành không có nghĩa là che giấu cảm xúc, mà là biết cách thể hiện phù hợp với từng hoàn cảnh.
Cùng nhìn nhận từ góc độ người từng dự thi, Đặng Hoài Bảo - thí sinh Đường lên đỉnh Olympia 23 cho rằng cần đặt mình vào vị trí của các thí sinh để hiểu áp lực tại trường quay. Theo anh, chung kết năm không chỉ là cuộc cạnh tranh kiến thức mà còn là thời điểm mỗi học sinh đại diện cho trường lớp, quê hương trước hàng nghìn ánh mắt dõi theo.
“Có thể sẽ có những bạn kiểm soát cảm xúc tốt hơn nhưng không đồng nghĩa ai cũng như vậy. Các em cũng chỉ mới 17-18 tuổi, lứa tuổi có nhiều biến đổi về tâm sinh lý. Vì vậy, việc hét lên, ăn mừng hay bật khóc đôi khi cũng là cách để các em bộc lộ cảm xúc và giải tỏa tâm lý căng thẳng”, Hoài Bảo phân tích.
Anh không phủ nhận một số cách ăn mừng có thể chưa phù hợp và các thí sinh cần rút kinh nghiệm khi xuất hiện tại những sự kiện lớn. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa các em đáng phải nhận những lời chỉ trích nặng nề.
Những chuẩn mực vô hình bủa vây người trẻ
Dưới góc độ tâm lý, ThS. Vũ Thu Hà - Viện Nghiên cứu, Đào tạo và Can thiệp Tâm lý Việt Nam cho rằng cần đặt những biểu hiện cảm xúc mạnh của thí sinh trong bối cảnh lứa tuổi 17-18, khi cảm xúc thường mãnh liệt nhưng khả năng kiểm soát hành vi và điều tiết cảm xúc vẫn đang hoàn thiện.
“Ở lứa tuổi các bạn còn đang phát triển về não bộ, những phản ứng cảm xúc thường rất mạnh. Vì vậy, những hành động ăn mừng hay cách thể hiện cảm xúc đặc biệt đôi khi đơn giản chỉ là biểu hiện của sự vui vẻ, phấn khích. Các bạn cũng chưa thể có ngay sự chín chắn hay khả năng kiểm soát cảm xúc. Khả năng kiểm soát cảm xúc và xác định bản thân cũng cần thời gian để hoàn thiện. Quá trình phát triển não bộ và những năng lực liên quan vẫn tiếp tục đến khoảng 25 tuổi", chuyên gia tâm lý Vũ Thu Hà cho biết.
Chuyên gia cũng cho rằng những kỳ vọng của công chúng dành cho thí sinh Đường lên đỉnh Olympia phần nào xuất phát từ hình ảnh học sinh giỏi, xuất sắc mà cuộc thi xây dựng trong nhiều năm.
“Xã hội luôn có những quy tắc chung trong cách mỗi người thể hiện bản thân trước cộng đồng. Dù ở lứa tuổi nào, khi tham gia vào không gian chung, mỗi người đều cần tôn trọng những nguyên tắc nhất định. Tuy nhiên, bên cạnh những chuẩn mực chung, cuộc sống còn cần sự thấu hiểu và bao dung. Không ai có thể hoàn hảo, cũng không phải tất cả thí sinh đều có cách thể hiện giống nhau”, chuyên gia Vũ Thu Hà nói.
Chuyên gia tâm lý Vũ Thu Hà cho rằng cần nhìn nhận sự khác biệt trong cách thể hiện cảm xúc của thí sinh với thái độ thấu hiểu, bao dung, thay vì đánh giá khắt khe hay coi đó là hành vi làm ảnh hưởng đến chuẩn mực cộng đồng.
"Trong cuộc sống, chúng ta cũng cần hiểu rằng mỗi người có thể có hệ thống não bộ và cách phản ứng cảm xúc, hành vi khác nhau. Có những người vẫn rất tốt nhưng cách thể hiện cảm xúc lại không giống số đông. Khi họ có những biểu hiện chưa phù hợp với chuẩn mực chung, chúng ta cần có sự bao dung nhiều hơn", chuyên gia Vũ Thu Hà nêu.
