Gen Z tác nghiệp cùng AI

TP - Thạc sĩ Nguyễn Phi Vân (Chuyên gia nhượng quyền, doanh nhân, tác giả sách Go global - Cẩm nang sống, làm việc & tỏa sáng toàn cầu) nhận định rằng, AI trong năm 2026 không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ tác nghiệp mà đang dần trở thành cộng sự đồng sáng tạo với các nhà báo trẻ.

“Giờ đây, các bạn không còn bị hạn chế bởi việc truy cập các nguồn thông tin mà trước đây phải dựa vào cả một mạng lưới quan hệ mới có được. Điều này giúp người trẻ dễ dàng xây dựng đề tài hay, khả năng phân tích sâu dựa vào nguồn dữ liệu và thông tin có sẵn để thực sự thăng hoa trong cách thể hiện quan điểm, luận cứ và cảm xúc của người viết báo. Đây là cơ hội chưa từng có để nhà báo trẻ nhanh chóng thể hiện và khẳng định năng lực bản thân”, ThS Nguyễn Phi Vân chia sẻ.

Thế hệ nhà báo mới còn trở thành người huấn luyện, cung cấp cho chatbot kho học liệu bổ trợ. Đây vừa là thách thức thích ứng, vừa là cơ hội để mở rộng biên độ nghề nghiệp vượt ra ngoài những vai trò báo chí truyền thống.

Xu hướng này chứng minh các công cụ AI tạo sinh không đơn thuần thay thế con người mà đang dịch chuyển trọng tâm công việc của nhà báo sang các năng lực có giá trị cao hơn: quản trị hệ thống, phát triển sản phẩm, thiết kế trải nghiệm người dùng và giám sát đạo đức công nghệ.

Dù là công cụ giúp tăng tốc độ tác nghiệp, AI đặt ra không ít thách thức đối với các ký giả trẻ. Nguy hại nhất là việc đưa vào tác phẩm báo chí những sự kiện, số liệu hoặc trích dẫn không có thật do “hiện tượng ảo giác” AI bịa đặt ra. Nếu thiếu bộ lọc của người làm báo chuyên nghiệp, sự thiếu hụt nhãn quan báo chí của AI còn mang thiên kiến khi câu trả lời nghiêng về một nhóm hay bối cảnh cụ thể mà bỏ sót các góc nhìn khách quan khác.

“Nhà báo Gen Z cần tự trang bị bộ quy chuẩn khai thác dữ liệu nền, nhận diện sai lệch, chống thông tin giả, bảo vệ sự thật và hệ thống kiểm chứng chặt chẽ đối với số liệu, văn bản, quyết định, chức danh. Bởi công nghệ hỗ trợ tổng hợp thông tin nhưng việc xác minh, chịu trách nhiệm trước công chúng vẫn thuộc về nhà báo”. Nhà báo trẻ Hoàng Hồng Nhung

Những rủi ro này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc định hình lại năng lực tác nghiệp, đòi hỏi một bộ kỹ năng mới của người cầm bút. Nếu trước đây, các nhà báo cạnh tranh bằng tốc độ đưa tin và khả năng độc quyền nguồn tin, thì ngày nay, thước đo năng lực còn xét trên bộ kỹ năng mới.

a1-3864.jpg
ThS Nguyễn Phi Vân cho rằng AI đang trở thành cộng sự quan trọng của nhà báo

Bạn Huỳnh Hiền Trang (Sinh viên Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG TPHCM) đánh giá kỹ năng viết câu lệnh là quan trọng nhất: “Kỹ năng viết câu lệnh có nhiều điểm tương đồng với kỹ năng phỏng vấn trong báo chí. Một câu hỏi hay hoặc thú vị sẽ quyết định chất lượng câu trả lời nhận được. Khi làm việc với AI, bạn không chỉ học cách đặt câu hỏi rõ ràng hơn mà còn học cách tư duy có hệ thống: mình muốn tìm điều gì, đang thiếu thông tin gì và cần khai thác vấn đề ở góc độ nào”. Việc luyện viết prompt giúp Hiền Trang cải thiện khả năng đặt câu hỏi với nhân vật ngoài đời thực khi đảm nhiệm vai trò MC trong chương trình truyền hình Nét đẹp dân gian (VTV1) và Nét ẩm thực Việt (VTV3).

a3.jpg
Hồng Nhung tác nghiệp trong phòng thu

Làm chủ AI

Một tác phẩm báo chí có chiều sâu, yếu tố quyết định vẫn nằm ở khả năng kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và sự hiện diện của các cây viết trẻ tại hiện trường. Quá trình thực hiện đề tài Lá chắn trẻ trước luồng tin độc đã đưa Hoàng Hồng Nhung (Sinh năm 2003, Tác giả đoạt giải C - Cuộc thi Chính luận về Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ Năm, năm 2025) đến bản làng vùng cao của huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Hồng Nhung mang theo thiết bị ghi hình đến từng điểm trường để tìm hiểu cách các luồng thông tin trên mạng xã hội tác động đến thanh thiếu niên vùng cao. Nữ tác giả không chỉ thu thập thêm dữ liệu cho tác phẩm mà còn trực tiếp kiểm chứng những thông tin đang được lan truyền trên không gian mạng bằng những quan sát và trải nghiệm thực tế tại địa phương.

5 kỹ năng mới nhà báo cần trang bị trong kỷ nguyên AI:

1. Hiểu cách vận hành của AI (AI literacy)

2. Kỹ thuật viết câu lệnh (Prompt engineering)

3. Tư duy phản biện (Analytical thinking)

4. Kiểm chứng thông tin AI

(AI validation)

5. Phân tích dữ liệu lớn

(Big data analytics)

Giữ “phần hồn” cho tác phẩm báo chí

Dù AI có thông minh đến đâu, ranh giới giữa con người và máy móc vẫn luôn tồn tại. Theo ThS Nguyễn Phi Vân: “AI giỏi tổng hợp những thông tin bề mặt và mang tính dữ liệu nhưng không bao giờ khai thác được những điều chưa được nói, những ánh mắt thất thần, những tổn thương lặng thầm, những góc khuất tâm hồn và cả những cảm xúc không tên”.

a2.jpg
Hiền Trang dẫn chương trình Nét đẹp ẩm thực Việt trên sóng VTV3

Câu chuyện của Đậu Thị Thuần (cựu sinh viên Báo Truyền hình K41, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) với hành trình thực hiện phóng sự Đuốc đỏ trên bản Lô Lô đoạt giải “Tác phẩm xuất sắc của tác giả trẻ tuổi” tại Giải Báo chí Toàn quốc về Xây dựng Đảng - Giải Búa liềm vàng lần thứ IX, là một ví dụ.

Theo hãng thông tấn AP, làn sóng ứng dụng AI đang thúc đẩy sự ra đời của nhiều vị trí nghề nghiệp mới trong các cơ quan báo chí hiện đại. Nhiều tòa soạn đã hình thành các vai trò chuyên môn chuyên biệt như: chuyên gia thiết kế câu lệnh (prompt specialist), chuyên viên kiểm chứng thông tin (fact checker), kỹ sư tự động hóa AI (AI automation engineer) và chuyên viên đảm bảo chất lượng thuật toán (quality assurance).

Nhóm sinh viên đã mất nhiều ngày để tiếp cận nhân vật anh Hoàng Văn Phúng - Bí thư Chi bộ kiêm trưởng xóm Cà Đổng, xã Cốc Pàng, vùng biên giới Cao Bằng. Nếu chỉ nhìn từ những báo cáo hay số liệu, câu chuyện sẽ dừng lại ở kết quả giảm tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết trong cộng đồng người Lô Lô. Nhưng khi theo chân anh Phúng, nhóm tác giả mới chứng kiến những buổi vận động kéo dài sau giờ lên rẫy làm nương, những lần gõ cửa từng hộ dân trong hành trình thay đổi nhận thức của bà con, cả những nụ cười hồn nhiên của những đứa trẻ đang đứng trước nguy cơ bỏ lỡ tuổi thơ vì hủ tục, những giọt mồ hôi lẫn nước mắt của các bậc cha mẹ khi đứng giữa ranh giới của tập quán và khát vọng đổi thay.

Chính những ngày bám bản đã giúp ê-kíp nhìn thấy phía sau các con số là những phận người cụ thể với lựa chọn và cảm xúc riêng tư.

Cùng chuyên mục

Người phụng sự trầm hương, bền bỉ chắp cánh tài năng trẻ Việt Nam

Người phụng sự trầm hương, bền bỉ chắp cánh tài năng trẻ Việt Nam

TPO - Từ khát vọng đưa trầm hương Việt Nam trở thành niềm tự hào và thương hiệu quốc gia đến hành trình nhiều năm đồng hành cùng Quỹ Hỗ trợ Tài năng trẻ Việt Nam, ông Nguyễn Văn Tưởng - Chủ tịch Công ty Trầm hương Khánh Hòa, lựa chọn một cách đóng góp riêng: Phụng sự những giá trị tinh túy của đất nước và chung tay tạo cơ hội cho thế hệ trẻ vươn lên.

Giàu có không phải giấy chứng nhận uy tín

Giàu có không phải giấy chứng nhận uy tín

TPO - Hai án tù chung thân dành cho Mr Pips và Mr Hunter không chỉ khép lại một phiên tòa với những con số thiệt hại khổng lồ. Vụ án còn đặt ra câu hỏi đáng suy ngẫm: Vì sao vẻ ngoài giàu có, những biểu tượng xa hoa và hình ảnh thành đạt trên mạng có thể khiến người ta dễ dàng đặt niềm tin, ngay cả khi chưa biết đồng tiền ấy đến từ đâu?

Nơi mặt trời trở về

Nơi mặt trời trở về

Có những câu hỏi đi qua tuổi thơ nhẹ như một cánh bướm chạm vào ô cửa. Người hỏi chẳng đợi lâu, người nghe cũng chẳng nhớ nhiều; một thoáng tò mò khép lại, ngày tháng lại tiếp tục trôi, tưởng như chẳng có gì bị bỏ quên.

Bóng hồng Bộ Tổng tham mưu khoe sắc với áo dài và quân phục đại lễ

Bóng hồng Bộ Tổng tham mưu khoe sắc với áo dài và quân phục đại lễ

TPO - Từ bộ sưu tập “Bách liên hoa” đến những thiết kế mang sắc màu thổ cẩm, màn trình diễn của các nữ quân nhân là điểm nhấn trong ngày hội văn hóa của Bộ Tổng tham mưu. Ngoài hội trường, cán bộ, chiến sĩ còn giao lưu, trải nghiệm nhiều trò chơi dân gian và nét văn hóa truyền thống.

Lan tỏa tinh thần thể thao trong tuổi trẻ học đường

Lan tỏa tinh thần thể thao trong tuổi trẻ học đường

Với 21 đội bóng, 320 học sinh tham gia và 39 trận đấu, Giải bóng đá nam học sinh Trường THCS Hoàng Mai năm 2026 mang đến sân chơi sôi động, giúp học sinh rèn luyện thể chất, nuôi dưỡng đam mê và lan tỏa tinh thần đoàn kết.

Quốc hội trẻ em lần thứ 3 dự kiến họp phiên toàn thể ngày 12/12

Quốc hội trẻ em lần thứ 3 dự kiến họp phiên toàn thể ngày 12/12

TPO - 320 đại biểu tiếp tục được tập huấn về kỹ năng điều hành và tranh luận, nhất là những em đảm nhận các vị trí lãnh đạo giả định, để chuẩn bị cho phiên toàn thể Quốc hội trẻ em lần thứ 3 - năm 2026, dự kiến diễn ra sáng 12/12 tới tại Hội trường Diên Hồng.

Cần Thơ ra quân 30 ngày làm sạch đô thị

Cần Thơ ra quân 30 ngày làm sạch đô thị

TPO - Ngày 16/11, UBND TP. Cần Thơ phát động và ra quân Chiến dịch 30 ngày đêm Sáng - Xanh - Sạch - Đẹp thành phố, nhằm giải quyết dứt điểm các điểm đen về rác thải, khơi thông cống rãnh và lập lại trật tự đô thị tại các khu vực trọng điểm.

Báo Tiền Phong vẫn luôn xứng đáng với tên gọi ‘Tiền Phong’ trên mặt trận thông tin

Báo Tiền Phong vẫn luôn xứng đáng với tên gọi ‘Tiền Phong’ trên mặt trận thông tin

TPO - Chúc mừng Báo Tiền Phong dịp kỷ niệm 73 năm ra số báo đầu tiên, anh Nguyễn Tường Lâm – Bí thư BCH Trung ương Đoàn ghi nhận suốt hơn bảy thập kỷ qua, những người làm báo Tiền Phong đã đối mặt với không ít áp lực, thử thách, song những kết quả đạt được rất đáng tự hào. Báo Tiền Phong vẫn luôn xứng đáng với tên gọi Tiền Phong trên mặt trận thông tin, đặc biệt là thông tin chính thống.

Ngày mai, tôi sẽ là tôi khác

Ngày mai, tôi sẽ là tôi khác

Tôi đã từng rất sợ tiếng động. Chỉ một tiếng thìa khẽ chạm vào thành bát cũng khiến tôi giật mình. Tiếng tivi từ phòng bên, tiếng người trò chuyện hay tiếng chuông điện thoại đều làm tôi khó chịu. Có những ngày, tôi chỉ nằm im trong phòng, đóng kín cửa, không muốn gặp gỡ hay nói chuyện với bất kỳ ai.