Chỉ đạo được Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đưa ra tại Hội nghị khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực phía Nam. Hội nghị do Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) phối hợp với Bộ Công an (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương) tổ chức ngày 2/11, tại Cần Thơ.
'Hết cửa' tăng trưởng qua diện tích, sản lượng
Khu vực phía Nam giữ vai trò quan trọng trong phát triển nông nghiệp hàng hóa, xuất khẩu và bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Trong đó, riêng ngành tôm và cá tra đạt kim ngạch xuất khẩu hơn 6,8 tỷ USD, chiếm hơn 60% tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản. Tuy nhiên, một số chuỗi sản phẩm còn hạn chế về năng suất, chất lượng, quy mô liên kết, năng lực chế biến sâu, bảo quản và truy xuất nguồn gốc.
Ông Nguyễn Hoàng Hiệp - Thứ trưởng Bộ NN&MT - cho rằng, với nông sản, hiện cạnh tranh quốc tế, biến đổi khí hậu, các yêu cầu cao hơn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường, giảm phát thải. Tăng trưởng của ngành không thể tiếp tục dựa vào mở rộng diện tích, tăng sản lượng, hoặc lợi thế về lao động và tài nguyên. Ngành nông nghiệp phải chuyển mạnh sang tăng trưởng dựa trên năng suất, chất lượng, công nghệ, chế biến sâu và giá trị gia tăng.
Theo ông Hiệp, việc triển khai ứng dụng KHCN trong ngành nông nghiệp hiện chưa thực sự gắn với yêu cầu tăng trưởng và thị trường. Tổ chức sản xuất nông nghiệp còn phân tán, liên kết chuỗi giá trị chưa bền vững. Hạ tầng bảo quản, kho lạnh, logistics, chế biến sâu chưa đáp ứng yêu cầu...
Ông Trần Chí Hùng - Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ - nêu ra vấn đề, sản xuất nông nghiệp còn chịu tác động của thời tiết bất lợi, biến động giá vật tư và chi phí đầu vào cao, cơ giới hóa chưa đồng bộ. Một bộ phận nông hộ, hợp tác xã và cơ sở sản xuất còn hạn chế về vốn, nhân lực và khả năng tiếp cận công nghệ. Trong khi liên kết sản xuất, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và mở rộng thị trường còn khó khăn.
Với ngành cá tra, lãnh đạo UBND tỉnh Đồng Tháp cho biết, dù có sản lượng cá tra nuôi đứng đầu cả vùng, nhưng chất lượng con giống chưa đồng đều, dịch bệnh và tỷ lệ hao hụt vẫn là những rủi ro lớn. Chi phí sản xuất cao, nhiều hộ nuôi, hợp tác xã hạn chế vốn, khả năng tiếp cận công nghệ. Diện tích nuôi đạt các chứng nhận chất lượng còn hạn chế.
Đối với ngành tôm, ông Lê Văn Sử - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau - nêu thực tế, nguồn tôm bố mẹ và một phần giống chất lượng cao còn phụ thuộc bên ngoài, sản xuất phân tán, liên kết chưa bền vững. Trong khi đó, dịch bệnh, kiểm soát nguồn nước đặt ra yêu cầu về quan trắc, xét nghiệm.
Ông Phạm Quốc Liêm - Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam - cho rằng không thiếu doanh nghiệp Việt có năng lực, sẵn sàng chuyển giao công nghệ, liên kết sản xuất - bao tiêu... Vấn đề nằm ở chuyển hóa thành chuỗi liên kết.
Theo ông Liêm, để vượt mốc 10 tỷ USD xuất khẩu nông sản, cần phát triển thêm những ngành hàng xuất khẩu tỷ USD, có năng lực cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế. Trong đó, KHCN và chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ cần trở thành hai động lực phát triển chủ yếu.
Cần làm chủ giống, thuốc, phân bón
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng, ngành nông nghiệp còn nhiều điểm nghẽn về công nghệ, nguyên liệu đầu vào, chế biến sâu, logistics và liên kết thị trường. Trong khi dư địa mở rộng diện tích ngày càng hạn chế, do đó tăng trưởng phải dựa nhiều hơn vào năng suất, chất lượng và ứng dụng KHCN.
Phó Thủ tướng giao Bộ NN&MT chủ trì rà soát hoạt động nghiên cứu, ứng dụng KHCN, xác định những nhiệm vụ ưu tiên. Trong đó, tập trung vào làm chủ công nghệ giống, thức ăn chăn nuôi, vaccine, thuốc bảo vệ thực vật, cơ giới hóa, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc. Mỗi nhiệm vụ nghiên cứu cần có địa chỉ ứng dụng, khả năng thương mại hóa và nhân rộng, tránh đầu tư dàn trải, nghiên cứu không gắn với thị trường.
Bộ NN&MT cũng được giao hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc xuyên suốt chuỗi cung ứng. Nghiên cứu xây dựng sàn giao dịch nông sản quốc gia. Đổi mới liên kết giữa Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân.
Phó Thủ tướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ tháo gỡ vướng mắc về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, lựa chọn những kết quả nghiên cứu có khả năng thương mại hóa để tiếp tục hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm.
Phó Thủ tướng yêu cầu, từ nay đến hết tháng 11, mỗi tỉnh thành phải lựa chọn 3-5 bài toán lớn, cấp thiết, gắn với lợi thế sản xuất và khả năng cạnh tranh của địa phương. Các viện, trường và DN đăng ký nhiệm vụ, giải pháp công nghệ giải quyết bài toán thực tiễn, gửi Bộ NN&MT trước ngày 15/12/2026, để tổng hợp, báo cáo Thủ tướng.
