Một trọng trách đến bất ngờ, một nhiệm kỳ nhiều dấu ấn
Đọc tin nguyên Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Lê Ngọc Hoàn tạ thế ngày 10/10, dẫu biết thời gian gần đây sức khỏe của ông đã yếu đi nhiều, lòng tôi vẫn thắt lại với niềm tiếc thương vô hạn.
Ký ức về những năm tháng từng được làm việc dưới quyền ông bỗng ùa về, vẹn nguyên.
Năm 1996, ông Lê Ngọc Hoàn là Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải, kiêm Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ Khối cơ quan kinh tế Trung ương. Khi ấy, dù chưa đến tuổi nghỉ hưu, ông đã chủ động không tham gia ứng cử vào Ban Chấp hành khóa mới để chuẩn bị tinh thần nhận quyết định nghỉ chế độ. Năm đó, ông 59 tuổi.
Nhưng cuộc đời dường như vẫn muốn đặt trọng trách lên đôi vai người thủ trưởng ấy. Cuối năm 1996, Chính phủ bất ngờ có quyết định bổ nhiệm ông làm Quyền Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải.
Khi đó, ông đang công tác tại Nhật Bản. Nhận được điện từ Chính phủ, tôi với vai Phó Chánh văn phòng Bộ vội thông báo cho Vụ Hợp tác quốc tế để liên hệ, mời ông về gấp nhận nhiệm vụ. Chắc hẳn, thông tin này cũng là bất ngờ lớn với ông.
Năm 1997, ông chính thức nhậm chức Bộ trưởng và đảm nhiệm cương vị này đến hết nhiệm kỳ năm 2003. Những năm ấy, ông là Đại biểu Quốc hội khóa X nhưng không phải là Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng. Sáu năm làm Bộ trưởng ghi dấu những đóng góp quan trọng của ông đối với sự nghiệp phát triển kết cấu hạ tầng giao thông của đất nước. Ông luôn trăn trở tìm cơ chế để nâng cấp những tuyến đường hư hỏng, mở đường, làm sân bay, xây cầu mới… Khi ấy việc vay vốn nước ngoài đầu tư hạ tầng còn rất mới mẻ.
Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ, sự quyết liệt của ông và lãnh đạo Bộ Giao thông vận tải, nhiều công trình trọng điểm được triển khai bằng các khoản vay ODA, vốn vay nước ngoài. Quốc lộ 1A được mở rộng, nâng cấp phần nào đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế của đất nước. Đường Hồ Chí Minh chính thức được khởi công. Những cây cầu lớn nối nhịp bờ vui như cầu Sông Gianh, cầu Mỹ Thuận lần lượt hình thành.
Cùng với đó, các sân bay quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất, cảng Hải Phòng, cảng Cái Lân được cải tạo, nâng cấp. Hàng loạt chiến lược, quy hoạch và văn bản quy phạm pháp luật cũng ra đời, tạo nền móng để ngành giao thông vận tải củng cố tổ chức, phát triển hạ tầng và từng bước vươn xa.
Đó là những dấu ấn có thể nhìn thấy qua từng công trình, từng nhà máy, từng chuyến tàu xe.
Nhưng với riêng tôi, những thành tựu ấy mới chỉ là một phần trong chân dung người Bộ trưởng mà tôi kính trọng. Điều đọng lại sâu đậm nhất trong ký ức của tôi là hình ảnh một con người vô cùng nhân hậu, giản dị và nghĩa tình.
Gói mì chính, mảnh vải phin hoa và nghĩa tình của một người thủ trưởng
Tôi vẫn nhớ lần đầu gặp ông vào năm 1984, khi ông đang là Tổng Giám đốc Liên hiệp các Xí nghiệp Xây dựng Giao thông 8, tiền thân của Tổng Công ty Xây dựng công trình 8 sau này.
Khi ấy, tôi là chuyên viên của Ban Tuyên truyền báo chí thuộc Bộ Giao thông vận tải, được phân công viết bài về Liên hiệp nhân kỷ niệm 20 năm Ngày thành lập Ban Xây dựng 64. Công việc đưa tôi đến gặp Tổng giám đốc Lê Ngọc Hoàn để tìm hiểu, thu thập tư liệu.
Làm việc xong, ông ân cần hỏi thăm hoàn cảnh gia đình rồi tặng tôi một gói mì chính cùng mảnh vải phin hoa. Ngày nay, có thể đó chỉ là những món quà nhỏ nhưng trong những năm tháng của thời bao cấp, với một gia đình trẻ như chúng tôi, món quà ấy quý giá biết bao. Vợ chồng tôi nâng niu, chia gói mì chính thành từng phần nhỏ để biếu người thân. Còn mảnh vải phin hoa, chúng tôi dành để may một chiếc áo nhỏ xinh cho cô con gái đầu lòng mới lên ba tuổi. Điều khiến tôi nhớ mãi không phải chỉ là giá trị vật chất của món quà mà là sự quan tâm chân thành của người lãnh đạo dành cho cấp dưới.
Khi ông làm Bộ trưởng, lái xe riêng cho ông là anh Tự, một người có tay nghề giỏi, cẩn trọng và chu đáo. Thời gian trôi qua, tuổi tác ngày càng cao khiến anh đôi lúc gặp chứng quáng gà khi trời nhá nhem tối, dẫn đến một vài va quệt nhỏ.
Trước tình hình ấy, Văn phòng Bộ đề nghị đổi lái xe để bảo đảm an toàn. Nhưng ông kiên quyết từ chối và nói: "Cứ để cậu ấy lái xe cho đến khi tôi nghỉ".
Một câu nói ngắn gọn, nhưng chứa đựng biết bao nghĩa tình.
Niềm tin dành cho cấp dưới
Năm 2000, tôi được Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn ký quyết định bổ nhiệm làm Tổng biên tập Báo Giao thông vận tải.
Tôi được nghe kể lại, trong cuộc họp Ban cán sự, khi có ý kiến đề xuất giao tôi làm Quyền Tổng biên tập để thử thách, chính ông đã dứt khoát: "Đã tin thì phải giao làm Tổng biên tập, anh em mới có đủ điều kiện và danh nghĩa để hoàn thành tốt nhiệm vụ".
Những năm tôi công tác tại báo, cứ đến Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6, dù bận mấy, ông cũng dành thời gian xuống động viên anh chị em phóng viên. Những câu chuyện của ông luôn ấm áp, gần gũi, anh em cũng mạnh dạn chia sẻ với ông nhiều tâm sự thật. Ai cũng kính trọng và quý mến ông từ tận đáy lòng.
Tôi còn nhớ bà Mão, một cựu thanh niên xung phong bị cụt một chân nơi chiến trường, sống tại khu tập thể Bộ Giao thông vận tải trên phố Hàng Chuối.
Hằng năm, cứ đến Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn lại lặng lẽ đến tặng quà, động viên bà cùng gia đình. Ông cũng luôn duy trì việc thăm hỏi các gia đình chính sách.
Có lẽ tấm lòng ấy xuất phát từ cội nguồn của một người lính đã trải qua những năm tháng chiến đấu. Ông từng là Đội trưởng Đội Thanh niên xung phong, Chỉ huy trưởng nhiều công trình thanh niên xung phong, rồi làm Trung đoàn trưởng, Bộ Tư lệnh 559 (Bộ Tư lệnh Trường Sơn).
Đó là những năm tháng mà con người phải đối diện với nhiều gian khó, thử thách, nơi tinh thần trách nhiệm, tình đồng đội và sự sẻ chia được hun đúc qua từng công việc, từng chặng đường.
Dù nắm giữ trọng trách lớn của ngành, ông chưa bao giờ thể hiện sự quan cách hay bề trên. Ông có dáng vẻ tất tả, vội vã, như thể luôn có công việc đang chờ phía trước. Ở ông, tôi ít thấy sự thư thái của một người đã ở vị trí cao, mà thường thấy sự khẩn trương, tận tụy của người đã quen với những tháng ngày lăn lộn cùng công việc. Phong thái ấy có lẽ được hun đúc qua mấy chục năm bươn chải trên những công trường nắng gió, từ Điện Biên, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Quảng Bình cho đến nước bạn Lào xa xôi.
Những năm tháng ấy không chỉ cho ông kinh nghiệm nghề nghiệp, mà còn giúp ông thấu hiểu những nhọc nhằn của người lao động, hiểu giá trị của từng giọt mồ hôi và những hy sinh thầm lặng phía sau mỗi công trình.
Giờ đây, người thủ trưởng kính yêu ấy đã đi xa.
Những dòng chữ này, với tôi, không chỉ là lời tiễn biệt một vị Bộ trưởng từng gắn bó với bao thế hệ cán bộ ngành giao thông vận tải. Đó còn là nén tâm nhang thành kính, là lời tri ân sâu nặng và nỗi niềm khôn nguôi.
Xin nghiêng mình tiễn biệt ông, nguyên Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải Lê Ngọc Hoàn - người Bộ trưởng đức độ, tài năng và giàu lòng nhân ái của ngành giao thông vận tải.
Nguyên Tổng biên tập Báo GTVT,
Nguyên Chánh Văn phòng Bộ GTVT Nguyễn Văn Lưu
