Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn vừa ký ban hành kết luận số 769/KL-TTCP về thanh tra chuyên đề diện rộng hoạt động kinh doanh xăng dầu. Kết luận thanh tra cho thấy, từ ngày 10/7/2026 đến ngày 05/10/2026, Đoàn Thanh tra của Thanh tra Chính phủ đã tiến hành thanh tra đối với 260 doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, gồm 23 thương nhân đầu mối và 237 thương nhân phân phối.
Kết quả thanh tra phát lộ lỗ hổng từ cơ chế cho phép thương nhân đầu mối và thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau (gọi tắt là mua bán ngang), đặc biệt là mua bán ngang giữa các thương nhân phân phối.
Theo số liệu báo cáo của các doanh nghiệp, mua bán ngang là phương thức phổ biến của toàn hệ thống với 253/260 doanh nghiệp (chiếm 97%) có mua bán ngang với gần 7.760 giao dịch, sản lượng khoảng 34 tỷ lít với giá trị khoảng 573.777 tỷ đồng. TTCP đánh giá, các doanh nghiệp mua bán ngang lòng vòng với nhau làm tăng chi phí chiết khấu ở khâu trung gian khoảng 46.779 tỷ đồng.
“Trong đó, một số doanh nghiệp đã lợi dụng việc mua bán ngang để mua bán hóa đơn, trốn thuế, mua bán xăng dầu lậu, xăng dầu không rõ nguồn gốc… có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự” – kết luận thanh tra chỉ rõ.
Từng kiểm tra nhưng không phát hiện vi phạm của 40 doanh nghiệp
Ngoài các nhóm vi phạm lớn về dự trữ, găm hàng, thuế và Quỹ bình ổn giá, chuyển 48.000 tỷ đồng qua công ty “ma”, (Tiền Phong đã đưa tin)…, TTCP còn phát hiện 6 hành vi có dấu hiệu vi phạm khác của 40 doanh nghiệp.
Trước hết là hành vi mua, bán xăng dầu cho đối tượng ngoài hệ thống phân phối, với 17 thương nhân phân phối. TTCP xác định các thương nhân này vi phạm Nghị định số 83/2014/NĐ-CP hoặc Nghị định số 95/2021/NĐ-CP, tùy thời điểm vi phạm.
Cũng ở khâu phân phối, có 18 thương nhân chậm hoặc không đăng ký hệ thống phân phối với cơ quan quản lý nhà nước, vi phạm Nghị định số 83/2014/NĐ-CP. Đây là nhóm có số doanh nghiệp nhiều nhất trong 6 hành vi vi phạm.
Bên cạnh đó, 8 thương nhân phân phối ký hợp đồng đại lý với thương nhân chưa đủ điều kiện làm đại lý bán lẻ xăng dầu, không đúng quy định tại khoản 4 Điều 15 Nghị định số 83/2014/NĐ-CP hoặc khoản 12 Điều 1 Nghị định số 95/2021/NĐ-CP.
Ở khâu bán lẻ, có 5 cửa hàng của thương nhân phân phối ngừng bán hàng khi không có văn bản chấp thuận của Sở Công Thương, vi phạm Nghị định số 95/2021/NĐ-CP và Nghị định số 99/2020/NĐ-CP.
Đáng chú ý, kết luận chỉ ra 3 thương nhân phân phối vẫn kinh doanh xăng dầu trong thời gian bị tước quyền sử dụng Giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân phân phối xăng dầu. Hành vi này có khung phạt cao nhất trong 6 nhóm, từ 120 đến 200 triệu đồng theo khoản 5 Điều 20 Nghị định số 99/2020/NĐ-CP, đồng thời doanh nghiệp bị buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp.
Ở khâu thương nhân đầu mối, TTCP nêu trường hợp Công ty cổ phần Thương mại đầu tư dầu khí Nam Sông Hậu không thực hiện kinh doanh xăng dầu trong 6 tháng đầu năm 2026, vi phạm Nghị định số 95/2021/NĐ-CP. Theo đó, doanh nghiệp thuộc trường hợp xem xét thu hồi Giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân đầu mối theo quy định.
Ngoài ra, kết luận kiến nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chỉ đạo cơ quan chức năng rà soát, kiểm tra để xử lý các vi phạm trên địa bàn. Đồng thời, kết luận yêu cầu làm rõ trách nhiệm của Sở Công Thương và cơ quan Quản lý thị trường trong việc kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh xăng dầu mà không phát hiện được các dấu hiệu vi phạm của những doanh nghiệp này.
Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, UBND các tỉnh, thành phố trong quá trình kiểm tra, rà soát các dấu hiệu vi phạm nêu trên, nếu phát hiện hành vi vi phạm pháp luật hình sự thì chuyển thông tin, hồ sơ vụ việc đến cơ quan điều tra để xem xét, xử lý theo thẩm quyền.
