Suýt mất tiền vì người lạ biết rõ thông tin cá nhân
Mua sắm trực tuyến không còn là xu hướng nhất thời mà đã trở thành một phần trong đời sống của nhiều người, đặc biệt là giới trẻ. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, người tiêu dùng có thể đặt mua đủ loại hàng hóa và chờ giao tận nơi. Tuy nhiên, chính sự tiện lợi ấy cũng kéo theo nhiều rủi ro khi thông tin cá nhân bị khai thác ngoài ý muốn.
Chị Mỹ Duyên (ngụ xã Hưng Long, TPHCM) vẫn chưa tin mình suýt bị lừa khi mua hàng online. Theo lời chị, cách đây ít ngày, một người đàn ông gọi điện thoại tự xưng là nhân viên của một gian hàng trên sàn TMĐT. Người này đọc vanh vách họ tên, số điện thoại, địa chỉ căn hộ của chị Duyên rồi thông báo chị có đơn hàng trị giá gần 500.000 đồng cần thanh toán ngay bằng hình thức chuyển khoản.
Là người thường xuyên mua sắm trực tuyến và vẫn có thói quen trả tiền khi nhận hàng, chị Duyên gần như không mảy may nghi ngờ. Chỉ đến khi hỏi lại sản phẩm là gì rồi mở điện thoại kiểm tra, chị mới phát hiện mình chưa từng đặt món hàng đó.
“Con tôi cũng hay dùng điện thoại của tôi để đặt hàng nên ban đầu tôi nghĩ có thể là đơn của cháu. May mà kiểm tra lại kịp, nếu không đã mất tiền oan”, chị Duyên kể.
Không chỉ chị Duyên, nhiều người cũng liên tục nhận những cuộc gọi từ các đối tượng nắm rất rõ thông tin cá nhân. Chị Yên Lam (25 tuổi, nhân viên văn phòng) cho biết, gần như ngày nào cũng bị làm phiền bởi các cuộc gọi mời mua bảo hiểm, đầu tư chứng khoán, bất động sản hay các dịch vụ làm đẹp.
“Tôi rất cẩn thận khi cung cấp thông tin cá nhân nhưng vẫn không hiểu vì sao số điện thoại của mình lại bị lộ”, chị Duyên nói.
Mệt mỏi hơn, chị Hồng (ngụ xã Nhà Bè) nhiều lần bị các đối tượng mạo danh cơ quan chức năng gọi điện, thông báo liên quan đến các vụ án rửa tiền, buôn lậu để gây áp lực, dù bản thân hoàn toàn không liên quan.
Theo các chuyên gia an ninh mạng, một trong những nguyên nhân khiến dữ liệu cá nhân bị lộ xuất phát từ chính những thói quen tưởng như vô hại của người tiêu dùng. Nhiều người sau khi nhận hàng đã vứt ngay vỏ hộp, túi đóng gói mà không xóa thông tin trên nhãn vận chuyển. Chỉ từ những nhãn dán này, kẻ gian đã có thể thu thập họ tên, địa chỉ và số điện thoại của người nhận.
Không ít người cũng vô tư chụp ảnh bưu kiện, hóa đơn hoặc đơn hàng rồi đăng lên Facebook, TikTok mà không che mã vận đơn hay số điện thoại. Bên cạnh đó, thông tin khách hàng cũng có thể bị rò rỉ từ hệ thống lưu trữ của các sàn TMĐT, đơn vị vận chuyển hoặc do một số cá nhân thiếu ý thức tuồn dữ liệu ra bên ngoài.
Ai chịu trách nhiệm?
Tại Hội nghị triển khai Luật Thương mại điện tử với chủ đề “Xây dựng hệ sinh thái TMĐT an toàn, minh bạch” do Sở Công Thương TPHCM tổ chức mới đây, Thượng tá Hồ Thọ Hải, Phó Trưởng phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an TPHCM cho biết, qua công tác quản lý và đấu tranh, nhiều doanh nghiệp, nhà bán hàng, KOC, người sáng tạo nội dung và cá nhân kinh doanh vẫn chưa nhận thức đầy đủ những rủi ro pháp lý trong quá trình hoạt động.
Theo ông Hải, dữ liệu cá nhân của khách hàng được pháp luật bảo vệ, bao gồm họ tên, số điện thoại, địa chỉ giao hàng, thư điện tử, tài khoản mạng xã hội, lịch sử mua sắm, thông tin thanh toán và phản hồi của khách hàng. Việc thu thập, lưu trữ, sử dụng và chia sẻ các dữ liệu này phải tuân thủ quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Tuy nhiên, thực tế vẫn còn phổ biến tình trạng thu thập thông tin vượt quá nhu cầu cần thiết; sử dụng dữ liệu khách hàng cho mục đích khác với mục đích ban đầu; chia sẻ danh sách khách hàng cho đối tác hoặc đơn vị quảng cáo khi chưa có căn cứ phù hợp; đăng tải hình ảnh đơn hàng, thông tin người nhận hoặc phản hồi của khách hàng lên mạng xã hội nhưng chưa loại bỏ các thông tin định danh. Không ít đơn vị còn lưu trữ dữ liệu trên các nền tảng trực tuyến nhưng không kiểm soát chặt quyền truy cập, để nhiều người cùng sử dụng.
Thượng tá Hải lưu ý, khi dữ liệu cá nhân bị thu thập hoặc xử lý trái quy định, khách hàng có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý và yêu cầu bồi thường nếu quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm. Trường hợp doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ dữ liệu, để thông tin khách hàng bị rò rỉ và bị các đối tượng lợi dụng thực hiện hành vi lừa đảo, người bị thiệt hại cũng có quyền khởi kiện doanh nghiệp theo quy định của pháp luật.
Theo ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương TPHCM, kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ. Năm 2025, quy mô TMĐT Việt Nam ước đạt khoảng 40 tỷ USD, trong đó TPHCM chiếm khoảng 12 tỷ USD. Nếu mục tiêu của đất nước và TPHCM là tăng trưởng GDP, GRDP ở mức hai con số thì TMĐT sẽ là một trong những động lực quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu đó. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của các nền tảng số cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với công tác quản lý.
