Lần theo vệt đen giữa đại ngàn
Cuối ngày thứ ba, đoàn tiền trạm chia thành ba hướng tìm kiếm. Sau những lần phải quay lại vì vách đá chắn đường, bụi rậm không thể xuyên qua, một thành viên bất ngờ phát hiện miệng hố giữa tán rừng.
Trước mắt họ là khoảng trống khổng lồ, lớn hơn nhiều so với hình ảnh thu được từ flycam. Những vách đá gần như thẳng đứng bao quanh lòng vực. Sau hành trình dò từng bước qua rừng rậm và núi đá, cả nhóm cuối cùng đã đứng trước địa hình mà họ mất nhiều thời gian tìm kiếm.
“Mọi người vỡ òa hạnh phúc. Ai cũng thở hổn hển sau khi vượt dốc, nhưng vui sướng giống như gặp kho báu. Bụng đói, miệng khát, nhưng lúc này chẳng ai bận tâm, đổ đến miệng hố xem”, ông Nguyễn Văn Úy, Phó Giám đốc Công ty Thám hiểm Jungle Boss, kể.
Hành trình ấy bắt đầu từ một vệt đen trên ảnh vệ tinh. Năm 2023, trong lúc rà soát địa hình bằng Google Earth, ông Úy chú ý đến một điểm bất thường giữa núi rừng Chà Nòi - Khe Gát, thuộc vùng lõi Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Ảnh có độ phân giải thấp, chưa đủ để nhận biết đó là hố sụt, cửa hang hay một dạng địa hình khác.
Ông thử dùng flycam kiểm tra từ vị trí cách khoảng 20km. Tuy nhiên, thiết bị chỉ bay cao tối đa 500m, không vượt được những ngọn núi phía trước. Vệt đen vẫn là một dấu hỏi.
Cùng năm, ông Kevin Ditamore, thành viên Hiệp hội Hang động Hoa Kỳ (NSS), đến Phong Nha - Kẻ Bàng. Trong cuộc trao đổi, hai người bất ngờ nhận ra mình cùng chú ý đến một vị trí. Đối chiếu ảnh và tọa độ, họ xác định điểm nghi vấn trùng nhau, song chưa đủ dữ liệu để kết luận. Ông Kevin trở về nước, kế hoạch thám hiểm tạm gác lại.
Đầu năm 2025, với flycam có khả năng bay cao 1.000m, ông Úy cùng một số chuyên gia Mỹ thực hiện ba đợt kiểm tra. Lần này, hình ảnh cho thấy rõ hơn miệng hố nằm giữa rừng nguyên sinh.
Vệt đen trên màn hình đã có hình hài. Việc tiếp theo là tìm đường đến đó. Chạm miệng vực khi lương thực vơi dần.
Ngày 27/4/2025, đoàn tiền trạm gồm 10 người, trong đó có hai kiểm lâm, xuất phát từ khu vực đèo Đá Đẽo trên đường Hồ Chí Minh. Mỗi người mang hơn 35kg hàng hóa, lương thực và vật dụng. Mục tiêu của chuyến đi là mở đường tới miệng hố, chưa xuống đáy khảo sát.
Không có lối mòn dẫn đường. Ngay cả những người quen rừng cũng chưa biết cách tiếp cận vị trí này. Đoàn phải luồn qua các tầng cây rậm rạp, tìm khoảng trống giữa dây leo và bụi gai. Cành cây cứa rách da, vắt bám chân, máu thấm vào tất bảo vệ.
Ở những sườn núi dốc đứng, các thành viên bám thân cây, dò từng chỗ đặt chân. Gặp vách đá hoặc bụi rậm quá dày, họ lại đổi hướng. Khoảng cách trên bản đồ không thể hiện hết những lần vòng tránh, leo lên rồi tụt xuống giữa núi rừng hiểm trở.
Cuối ngày, đoàn dựng lán, nấu ăn, nghỉ qua đêm. Bữa ăn chủ yếu là thực phẩm khô. Nước mang theo có hạn, trong khi vùng núi đá vôi ít khe suối. Việc tìm thêm nước trở thành một phần khó nhọc của hành trình.
Hai ngày trôi qua, miệng hố vẫn chưa xuất hiện. Sức lực hao dần sau những con dốc, lương thực và nước uống cũng vơi theo. Đến cuối ngày thứ ba, khi chia nhóm tìm kiếm, đoàn mới tiếp cận được vành miệng.
Niềm vui tìm thấy hố sụt đi cùng quyết định phải quay về. Bên dưới là vách đá sâu, đoàn chưa có đủ thiết bị để xuống khảo sát. Lượng thực phẩm chỉ được chuẩn bị cho chuyến đi năm ngày, không cho phép kéo dài thời gian lưu lại.
Họ ghi nhận vị trí, tìm đường rút khỏi khu vực để chuẩn bị cho lần trở lại. “10 người đều là dân chuyên đi rừng, có kỹ năng leo núi nhưng khi về nhà ai cũng có vài vết sẹo để lại do cây rừng cứa chảy máu”, ông Úy nhớ lại.
Đu dây xuống khu rừng sâu 120m
Từ ngày 23 đến 29/7/2025, đoàn thám hiểm chính thức gồm 24 thành viên trở lại Chà Nòi - Khe Gát. Tham gia có các chuyên gia NSS, đội ngũ kỹ thuật Jungle Boss và lực lượng kiểm lâm, trong đó có ông Kevin Ditamore.
Lần này, hành trang có thêm 500m dây chuyên dụng cùng thiết bị bảo hộ. Mỗi người chia nhau mang khoảng 30kg vật dụng, lương thực. Tuyến đường đã được xác định, nhưng hơn 20km xuyên rừng, vượt đá tai mèo và những con dốc dựng đứng vẫn là thử thách lớn.
Tới miệng hố, đoàn dựng lán, chia việc. Một nhóm thiết lập hệ thống dây để các chuyên gia xuống đáy. Nhóm còn lại bảo đảm hậu cần, chuẩn bị bữa ăn, vận chuyển nước và hỗ trợ hoạt động khảo sát.
Mỗi ngày, sáu chuyên gia lần lượt đu dây xuống lòng vực, kiểm tra địa hình, vách đá và các dấu hiệu địa chất.
Các số đo dần phác họa quy mô hố sụt: miệng hình bầu dục, dài khoảng 190m, rộng 140m, diện tích khoảng 2,1ha. Không gian bên trong còn mở rộng hơn, chiều dài lớn nhất khoảng 250m, ngang 200m, sâu 120m.
Hố thuộc khoảnh 8, tiểu khu 603, nằm trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Vách đá mở rộng từ trên xuống dưới, tạo hình thái như chiếc bát úp ngược.
Dưới những bức tường đá ấy là một khu rừng xanh tốt. Nhiều cây cổ thụ lớn vươn lên từ đáy hố, tán lá phủ xanh khoảng không sâu trong lòng núi. Đá vụn, đất sạt lở và cây rừng cùng hiện diện trong một không gian được những vách đá cao bao quanh.
Tiếng đàn khỉ vang vọng giữa tán cây, tiếng chim hót ríu rít. Lòng vực hiện ra với sự sống phong phú, khác xa hình ảnh vệt đen mờ trên ảnh vệ tinh thuở ban đầu.
Bên các vách đá, đoàn ghi nhận rất nhiều vỏ ốc chất thành đống cùng nhiều bộ xương khỉ. Những dấu tích này được ghi nhận để phục vụ nghiên cứu tiếp theo về môi trường và hệ sinh thái nơi đây.
Với hơn 20 năm khám phá hang động, núi rừng Phong Nha - Kẻ Bàng, ông Úy đánh giá đây là một trong những hố sụt lớn nhất ông từng ghi nhận tại khu vực.
Tìm lối đi sau những vách đá
Xuống được đáy hố, đoàn tiếp tục tìm kiếm khả năng kết nối với hệ thống hang động ngầm. Các chuyên gia rà soát từng đoạn vách, quan sát khe nứt và những vị trí nước có thể thoát xuống.
Một khe nứt cao khoảng 5m, sâu 12–15m được phát hiện. Tuy nhiên, tại đây không có luồng khí lưu thông hoặc dòng chảy rõ rệt để xác định lối thông vào hang động bên dưới. Nhiều vị trí chân vách bị đất đá từ các đợt sạt lở phủ kín.
Theo ông Kevin Ditamore, nước thoát qua nhiều lỗ và khe nhỏ, thay vì tập trung vào một điểm. Đoàn chưa tìm thấy cửa mở có kích thước đáng kể hay luồng gió từ đáy hố.
Sau chuyến khảo sát, Jungle Boss gửi báo cáo và số liệu thực địa đến Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Đoàn tiếp tục thu thập thông tin từ người đi rừng, tìm hiểu hệ thống suối quanh khu vực để chuẩn bị cho những đợt nghiên cứu mới.
Ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, cho biết kết quả khảo sát bổ sung thông tin khoa học về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học, phục vụ quản lý, nghiên cứu và bảo tồn di sản.
Thời gian tới, Ban Quản lý vườn sẽ phối hợp với các đơn vị chuyên môn làm rõ hơn kích thước, cấu trúc địa chất, hệ thống khe nứt, dấu hiệu sạt lở và khả năng tồn tại những khoảng rỗng ngầm; đồng thời điều tra thảm thực vật, động vật hoang dã tại đây.
Từ một vệt đen trên ảnh vệ tinh, hố sụt đã được tiếp cận và đo đạc. Nhưng dưới những tán cổ thụ, sau các chân vách phủ đất đá, hành trình tìm hiểu khu rừng giữa lòng vực vẫn còn tiếp diễn.
