Cắt thủ tục, giảm chi phí logistics
Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, mỗi giờ hàng hóa nằm tại cửa khẩu đều có thể kéo theo chi phí lưu kho, lưu bãi, vận tải và ảnh hưởng kế hoạch sản xuất. Vì vậy, hiệu quả cải cách hải quan không chỉ nằm ở số thủ tục được cắt giảm, mà quan trọng hơn là thời gian và nguồn lực doanh nghiệp thực sự tiết kiệm được.
Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Nguyễn Anh Tài, Phó Trưởng ban Giám sát quản lý về hải quan, Cục Hải quan cho biết, trong thời gian qua, ngành hải quan quyết liệt thực hiện việc đơn giản hoá, cắt giảm các thủ tục hành chính. Tổng số thủ tục hành chính trong lĩnh vực hải quan đã giảm còn 137 thủ tục, tính cả 6 thủ tục được bãi bỏ từ ngày 1/7/2026.
Số điều kiện kinh doanh còn 13; tổng cộng 16 trong số 29 điều kiện đã được cắt giảm, hoàn thành 100% kế hoạch đặt ra tại Quyết định 1848 của Thủ tướng Chính phủ.
Hiện lĩnh vực hải quan chỉ còn hai ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, gồm kinh doanh kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ và kinh doanh địa điểm làm thủ tục, tập kết, kiểm tra, giám sát hải quan.
Theo ông Tài, việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục và điều kiện kinh doanh giúp doanh nghiệp giảm thành phần hồ sơ, giấy tờ phải nộp, hạn chế yêu cầu xác nhận của cơ quan nhà nước, đồng thời mở rộng thực hiện thủ tục trên môi trường điện tử. Doanh nghiệp nhờ đó giảm chi phí đi lại, in ấn, sao lưu, lưu trữ hồ sơ; rút ngắn thời gian chuẩn bị thủ tục, đưa hàng hóa vào lưu thông nhanh hơn và tiết giảm chi phí logistics.
Một trong những chuyển động rõ nét trong năm 2026 là cải cách hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế.
Theo ông Nguyễn Anh Tài, Nghị định 273/2026/NĐ-CP đã bãi bỏ thủ tục cấp phép nhập khẩu thuốc lá để bán tại cửa hàng miễn thuế. Thủ tục bán hàng miễn thuế cho thuyền viên làm việc trên tàu biển chạy tuyến quốc tế cũng được đơn giản hóa khi bỏ yêu cầu xuất trình đơn đặt hàng và danh sách thuyền viên.
Thay vì phải xuất trình nhiều loại giấy tờ bản cứng, thông tin cá nhân của người mua có thể được khai thác từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, các cơ sở dữ liệu quốc gia khác hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Hoạt động kiểm tra, giám sát và vận chuyển hàng miễn thuế cũng được thực hiện qua hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
Một thay đổi đáng chú ý khác là áp dụng cơ chế tự công bố đối với địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế. Doanh nghiệp thực hiện thông báo với cơ quan hải quan; nếu sau 10 ngày làm việc cơ quan hải quan không có ý kiến hoặc đã lập biên bản ghi nhận địa điểm đáp ứng tiêu chuẩn, doanh nghiệp được tự công bố đủ điều kiện để hoạt động.
Các quy trình thông báo, công bố, tạm dừng hoặc chấm dứt hoạt động được thực hiện trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử Hải quan. Cách làm này vừa giảm thời gian chờ đợi, đi lại, vừa chuyển mạnh từ quản lý bằng hồ sơ sang nâng cao trách nhiệm tự tuân thủ của doanh nghiệp.
Theo ông Tài, quy định mới đặc biệt có ý nghĩa với doanh nghiệp có nhiều nhà máy tại các địa phương khác nhau. Nguyên liệu, máy móc có thể được làm thủ tục gần cơ sở sản xuất, từ đó giảm quãng đường vận chuyển, thời gian chờ đợi và chi phí logistics.
Doanh nghiệp càng tuân thủ, càng được tạo thuận lợi
Nếu cải cách thủ tục tạo thuận lợi trên diện rộng, Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên lại dành một cơ chế thông quan thuận lợi hơn cho những doanh nghiệp có quy mô lớn, quản trị tốt và mức độ tuân thủ cao.
Từ 9 doanh nghiệp đầu tiên năm 2011, đến tháng 9/2026, Việt Nam có 74 doanh nghiệp ưu tiên, trong đó có 23 doanh nghiệp Việt Nam và 10 doanh nghiệp thuộc nhóm công nghệ cao, bán dẫn.
Khi những thỏa thuận này được thiết lập, hàng hóa của doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang thị trường đối tác cũng có thể được hưởng thuận lợi về thủ tục hải quan và các cơ chế ưu tiên tương tự như Việt Nam dành cho doanh nghiệp của các nước”, ông Trần Đức Hùng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan chia sẻ.
Dù chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong tổng số doanh nghiệp xuất nhập khẩu, nhóm này đóng góp tỷ trọng lớn trong thương mại hàng hóa. Giai đoạn 2022-2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp ưu tiên liên tục đạt trên 230 tỷ USD mỗi năm, tương đương khoảng 28-34% tổng kim ngạch cả nước. Riêng năm 2025 đạt 256,63 tỷ USD; 6 tháng đầu năm 2026 đạt 164,52 tỷ USD, chiếm khoảng 30% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu toàn quốc.
Chia sẻ với PV Tiền Phong, ông Nam Kyong Sun - Phó Tổng giám đốc Samju Vina cho biết, việc được công nhận là doanh nghiệp ưu tiên có ý nghĩa lớn đối với một doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại Việt Nam.
“Chúng tôi rất vui khi Samju Vina trở thành một trong 74 doanh nghiệp ưu tiên của Việt Nam. Việc được công nhận không chỉ tạo thuận lợi cho hoạt động tại Việt Nam mà còn góp phần nâng cao uy tín của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng hoạt động và phát triển tốt hơn”, ông Nam Kyong Sun chia sẻ.
Ông Trần Đức Hùng - Phó Cục trưởng Cục Hải quan cho hay, doanh nghiệp ưu tiên là một cơ chế đặc biệt, thể hiện mức độ tin tưởng cao của cơ quan Hải quan đối với những doanh nghiệp có quy mô hoạt động lớn và mức độ tuân thủ pháp luật cao.
Cách tiếp cận này cũng đang làm thay đổi quan hệ giữa Hải quan và doanh nghiệp: thay vì kiểm tra từng tờ khai, từng lô hàng, cơ quan quản lý chuyển mạnh sang đánh giá toàn bộ hệ thống quản trị và mức độ tuân thủ. Doanh nghiệp càng minh bạch, quản trị càng tốt thì mức độ can thiệp trực tiếp càng giảm, trong khi nguồn lực kiểm tra được tập trung vào những giao dịch có rủi ro cao.
Ông Hùng cho biết, trong đợt công nhận mới, Cục Hải quan tiếp tục đưa các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ bán dẫn vào Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên. Đây cũng là hướng đi phù hợp với chủ trương thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tư nhân và nâng cao vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, theo lãnh đạo Cục Hải quan, việc mở rộng chương trình không có nghĩa là chạy theo số lượng. Doanh nghiệp muốn tham gia phải thực sự đáp ứng các tiêu chuẩn về quy mô, quản trị và tuân thủ.
Đáng chú ý, không chỉ tạo thuận lợi ở cửa khẩu trong nước, ngành Hải quan đang hướng đến việc đưa những quyền lợi của doanh nghiệp ưu tiên đi xa hơn. Lãnh đạo Cục Hải quan cho biết, trước mắt, Cục sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác với các nước ASEAN để cụ thể hóa những điều kiện ưu tiên, ưu đãi về thuận lợi thương mại đối với doanh nghiệp ưu tiên đã được công nhận; đồng thời mở rộng hợp tác với các quốc gia, vùng lãnh thổ khác, hướng tới ký kết các thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên.
