Tách truyền tải chưa phải vấn đề cấp bách
Việc tái cơ cấu EVN đang đặt ra những quan điểm khác nhau giữa Bộ Công Thương và Bộ Tài chính, đặc biệt là đối với phương án tách EVNNPT khỏi EVN.
Bộ Công Thương đề xuất cần sớm tách khâu truyền tải nhằm bảo đảm tính độc lập của hệ thống lưới điện, tạo điều kiện phát triển thị trường điện cạnh tranh. Trong khi đó, Bộ Tài chính thiên về phương án thận trọng, duy trì sự gắn kết giữa các đơn vị để bảo đảm năng lực tài chính, huy động vốn đầu tư và thực hiện các nhiệm vụ cung ứng điện.
Trao đổi với PV Tiền Phong, TS. Nguyễn Anh Tuấn - nguyên Giám đốc Trung tâm Năng lượng tái tạo, Bộ Công Thương - cho rằng, cả hai cơ quan đều có những lập luận xuất phát từ chức năng, trách nhiệm quản lý. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện nay, việc tách EVNNPT khỏi EVN chưa phải vấn đề cấp bách.
Theo ông Tuấn, chủ trương tách bạch các khâu trong ngành điện nhằm phát triển thị trường cạnh tranh là cần thiết. Tuy nhiên, truyền tải điện là lĩnh vực độc quyền tự nhiên, không thể xây dựng nhiều hệ thống đường dây truyền tải song song chỉ để tạo ra cạnh tranh.
Ông Tuấn phân tích, trong một thị trường điện phát triển đầy đủ, chi phí truyền tải phải phản ánh được vị trí đấu nối, khoảng cách truyền tải và mức độ sử dụng hạ tầng lưới điện. Tuy nhiên, hiện nay, cơ chế phân bổ chi phí truyền tải điện tại Việt Nam về cơ bản vẫn mang tính bình quân, chưa phản ánh đầy đủ sự khác biệt giữa các khu vực.
Theo ông Tuấn, từ Cà Mau, Tây Nguyên đến Cao Bằng, Bắc Kạn, chi phí truyền tải chưa được phân biệt rõ theo vị trí địa lý và khoảng cách sử dụng lưới điện. Do đó, điều quan trọng nhất hiện nay là phải tính đúng, tính đủ chi phí truyền tải để EVNNPT có đủ nguồn lực đầu tư, quản lý và vận hành hệ thống. Còn việc đơn vị này trực thuộc cơ quan nào chưa phải yếu tố quyết định sự phát triển của thị trường điện.
Ông Tuấn cũng cho rằng, không nên mặc nhiên coi việc EVNNPT trực thuộc EVN là nguyên nhân dẫn đến thiếu minh bạch hoặc ưu tiên các nhà máy điện thuộc tập đoàn. Việc huy động nguồn điện được thực hiện theo cơ chế điều độ hệ thống điện quốc gia, trong khi nhiệm vụ chính của EVNNPT là đầu tư, quản lý và vận hành lưới truyền tải.
Bên cạnh đó, chi phí truyền tải điện vẫn chịu sự kiểm soát của các cơ quan quản lý nhà nước, trên cơ sở bảo đảm thu hồi chi phí hợp lý và duy trì nguồn lực tái đầu tư. Vì vậy, EVN không thể tùy ý quyết định mức phí truyền tải mà không chịu sự giám sát.
Theo ông Tuấn, EVN hiện vẫn giữ vai trò chủ lực trong bảo đảm cung ứng điện quốc gia. Nếu tách các đơn vị thành viên khi chưa chuẩn bị đầy đủ điều kiện về vốn và cơ chế phối hợp, khả năng huy động nguồn lực và triển khai các dự án điện lớn, nhất là mục tiêu Quy hoạch điện VIII điều chỉnh có thể bị ảnh hưởng.
Tái cơ cấu không phải chia tách bằng mọi giá
Góp ý cho đề án tái cơ cấu EVN, Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam (Hội đồng) cho rằng, việc tái cơ cấu EVN không đơn thuần là chia tách các đơn vị thành viên, mà phải gắn với phát triển thị trường điện cạnh tranh, huy động nguồn lực đầu tư và bảo đảm an ninh năng lượng.
Theo Hội đồng, mô hình tập đoàn điện lực tích hợp theo chiều dọc từng phát huy hiệu quả khi Việt Nam cần tập trung nguồn lực phát triển hệ thống điện. Tuy nhiên, khi khu vực tư nhân ngày càng tham gia sâu vào phát điện và mua bán điện, mô hình tổ chức ngành điện cũng cần thay đổi để bảo đảm tính minh bạch, bình đẳng giữa các chủ thể.
"Quá trình tái cơ cấu cần lộ trình phù hợp, phân định rõ hoạt động kinh doanh và nhiệm vụ công ích, tránh chia tách cơ học làm suy giảm năng lực của EVN", Hội đồng cho hay.
