Cuộc đua nghìn thí sinh
Tuyển sinh đại học (ĐH) chính quy năm nay cho thấy chứng chỉ ngoại ngữ, phổ biến là IELTS, đang được sử dụng khá rộng với các hình thức quy đổi thành điểm môn tiếng Anh hoặc cộng điểm khuyến khích.
Tại Trường ĐH Công thương TPHCM, khoảng 8.000/83.000 hồ sơ sử dụng chứng chỉ IELTS, tăng khoảng 1.000 hồ sơ so với năm trước.
Trường ĐH Y Dược TPHCM cũng ghi nhận hơn 2.300 thí sinh nộp IELTS từ 6.0 trở lên, tăng gần 600 em. Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐH Quốc gia TPHCM) có 9.622 thí sinh nộp IELTS, trong đó 7.116 em đạt từ 6.0 trở lên. Ở phương thức xét tuyển tổng hợp của trường (tính trên thang 100 điểm), IELTS được cộng từ 2 - 5 điểm.
ThS. Cù Xuân Tiến, Trưởng phòng Tuyển sinh và Công tác sinh viên, Trường ĐH Kinh tế - Luật, cho rằng khi số lượng thí sinh có chứng chỉ tăng mạnh, điểm cộng IELTS dần thay đổi vai trò trong cuộc đua xét tuyển. Chứng chỉ IELTS trở thành một yếu tố gần như phải có để thí sinh không bị lép vế khi xét tuyển.
Dữ liệu của nhà trường cho thấy, trong nhóm trúng tuyển, điểm học lực bình quân của thí sinh có và không có chứng chỉ IELTS tương đương nhau, nhưng điểm xét tuyển trung bình giữa hai nhóm có thể chênh từ 2 - 5 điểm do tác động của điểm cộng.
Đây cũng là lí do trường tính đến phương án thay đổi cách sử dụng chứng chỉ nếu quy định mới được áp dụng từ mùa tuyển sinh 2027. Theo ông Tiến, thay vì cộng thêm điểm ngoài thang đánh giá chính, IELTS có thể được quy đổi thành điểm môn Ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển.
“Như vậy, chứng chỉ vẫn được dùng để ghi nhận năng lực tiếng Anh nhưng không tạo thêm một khoản điểm riêng. Cách này cũng phù hợp với phương thức xét tuyển tổng hợp trên thang 100 mà trường đã triển khai trong năm 2026”, ông Tiến nói.
Bài toán công bằng
Chứng chỉ IELTS ngày càng xuất hiện nhiều trong hồ sơ xét tuyển, nhưng sự phổ biến này cũng đặt ra câu hỏi về cơ hội tiếp cận. Không phải học sinh nào cũng có điều kiện chi trả cho lệ phí thi và quá trình học, luyện thi kéo dài để đạt mức điểm cần thiết.
Tại Trường ĐH Việt Đức, trong gần 6.300 lượt đăng kí năm 2026 có 5.700 hồ sơ có IELTS từ 5.0 trở lên, tăng hơn 2.300 hồ sơ so với năm trước, tương đương gần 70%. Trong số này, 76% có IELTS từ 6.0 đến 7.5.
Tính từ năm 2021 đến nay, lượng hồ sơ có chứng chỉ ngoại ngữ tại trường tăng khoảng 7 lần; riêng nhóm đạt IELTS từ 7.0 trở lên tăng từ 320 lên hơn 2.400 hồ sơ.
Ông Nguyễn Hoàng Thiên Thư, Phó Trưởng phòng Tiếp thị và Tuyển sinh nhà trường, cho rằng việc sử dụng chứng chỉ quốc tế trong tuyển sinh cũng kéo theo câu chuyện về chi phí và điều kiện tiếp cận.
"IELTS có phí thi cao, chưa kể chi phí học và luyện thi, trong khi các kì thi chủ yếu được tổ chức ở những thành phố lớn. Điều này có thể khiến học sinh có điều kiện kinh tế tốt hoặc sống ở đô thị dễ tiếp cận chứng chỉ hơn", ông Thư nói.
Làm biến dạng kết quả tuyển sinh?
Thống kê từ Vụ Giáo dục ĐH (Bộ GD&ĐT) cho thấy, bức tranh tuyển sinh ĐH ghi nhận sự áp đảo tuyệt đối của chứng chỉ IELTS trong nhóm thí sinh dùng ngoại ngữ để hưởng điểm cộng.
Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng, dữ liệu tuyển sinh năm 2026 ghi nhận, toàn hệ thống có hơn 37.300 thí sinh đăng kí dùng chứng chỉ tiếng Anh, trong đó riêng IELTS đã chiếm hơn 35.900 người, tương đương trên 96%. Mốc điểm tập trung đông nhất là IELTS 6.0 với 8.318 thí sinh.
Hệ thống tuyển sinh ĐH cũng chứng kiến ma trận quy đổi phức tạp khi cùng mức 6.0, có tới 26 mức điểm cộng hoặc quy đổi khác nhau giữa các trường, trải rộng từ 0,25 - 2 điểm.
Dữ liệu phân tích điểm trúng tuyển chỉ ra tác động trực tiếp và rõ nét của điểm cộng IELTS lên nhóm trường, ngành có mức độ cạnh tranh khốc liệt. Tại nhóm 5% các ngành có điểm chuẩn cao nhất toàn quốc (điểm chuẩn trung bình từ 26,09/30), có hơn 30% thí sinh trúng tuyển nhờ sở hữu điểm cộng, tỉ lệ này ở nhóm ngành ngoài tốp 25% chỉ đạt gần 10%.
Đặc biệt, xét ở ba phương thức không có cấu phần ngoại ngữ riêng gồm xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ và phương thức kết hợp, có trên 51% thí sinh hưởng điểm cộng thực tế có điểm thi gốc 3 môn thấp hơn điểm chuẩn của ngành. Điểm cộng khuyến khích từ IELTS đã đóng vai trò quyết định giúp nhóm thí sinh này vượt qua ngưỡng trúng tuyển.
Hệ quả từ cơ chế này là việc đẩy điểm chuẩn lên mức kịch trần và tạo ra rào cản tài chính đối với nhiều thí sinh. Tại nhiều ngành thu hút lượng lớn hồ sơ với điểm chuẩn chạm mốc 27,5-28 điểm, mức điểm cộng từ 1,0 đến 1,5 điểm của IELTS khiến những thí sinh đạt điểm thi 3 môn thực tế rất cao, từ 26,5 - 27,5 điểm, vẫn bị trượt nếu không có điều kiện học và thi chứng chỉ quốc tế.
Bộ GD&ĐT có đưa ra minh chứng cụ thể bằng 2 con số thống kê. Thứ nhất, Bộ khảo sát 184 thí sinh có điểm cộng tại ngành xét tuyển tổ hợp không có ngoại ngữ, với mức điểm chuẩn là 28,25/30 cho thấy, điểm thực của nhóm thí sinh này từ 25 điểm trở lên tăng dần cho đến mốc 30 điểm. Nhưng sau khi cộng điểm chứng chỉ ngoại ngữ, mốc điểm bắt đầu từ trên 26 điểm. Từ mốc 26 - 28,5 điểm, tỉ lệ thí sinh sau cộng điểm tăng chậm, đạt khoảng dưới 20%.
Từ mốc 28,5 điểm trở lên, đường đồ thị tăng dốc theo dạng bậc thang và đạt mức gần 70% ở mốc dưới 30 điểm, sau đó tăng thẳng đứng lên mức 100% tại mốc 30 điểm. Ở mốc trung vị, điểm 3 môn chưa cộng nằm ở khoảng 27,5 điểm, trong khi điểm sau khi cộng đạt khoảng 29,2 - 29,3 điểm. Mức dịch chuyển điểm số phổ biến khoảng từ 1,5 đến 2,0 điểm.
Thứ hai, số liệu khảo sát 362 thí sinh có điểm cộng tại ngành xét tuyển tổ hợp D01 (Toán, Văn, Anh), với mức điểm chuẩn 26,55/30. Điểm gốc của nhóm thí sinh này trải dài từ mốc 20 điểm trở lên và tiệm cận mức 100% ở ngưỡng khoảng 26 - 26,5 điểm. Nhưng đường biểu thị mức điểm sau khi đã cộng điểm hoàn toàn dịch chuyển sang bên phải, chỉ bắt đầu xuất hiện từ mốc trên 26 điểm.
Ngay sau mốc 26 điểm, biểu đồ tăng rất nhanh, vượt mốc 50% ở khoảng 26,7 điểm và nhanh chóng chạm ngưỡng tuyệt đối 100% tại mốc khoảng 28,5 điểm, duy trì ở mức 100% cho đến mốc 30 điểm.
Ở mốc trung vị, điểm 3 môn chưa cộng nằm ở khoảng 23,8 - 24,0 điểm, trong khi điểm sau khi cộng nằm ở khoảng 26,7 điểm. Mức dịch chuyển điểm số giữa hai đường phân bố khá đồng đều, dao động trung bình khoảng 2,5 đến gần 3,0 điểm.
