Bên trong di tích Văn Miếu 200 năm tuổi vừa hạ giải đại trùng tu

TPO - Sau hơn 200 năm tồn tại và chịu nhiều biến động lịch sử, Văn Miếu Huế - một trong những công trình tiêu biểu của Quần thể di tích Cố đô Huế thuộc di sản văn hóa thế giới - hiện bước vào đợt đại trùng tu với tổng trị giá đầu tư hơn 132 tỷ đồng, nhằm phục hồi diện mạo của một trung tâm Nho học tiêu biểu dưới triều Nguyễn.

tp-c_1-di-tich-van-thanh-hue.jpg
Nằm bên đường Văn Thánh, ven sông Hương thuộc phường Kim Long, TP. Huế, Văn Miếu Huế là một trong những công trình tiêu biểu của Quần thể di tích Cố đô Huế - Di sản văn hóa thế giới được UNESCO công nhận năm 1993. Sau hơn hai thế kỷ tồn tại cùng nhiều biến thiên lịch sử, di tích đang bước vào đợt đại trùng tu quy mô hơn 132 tỷ đồng, với kỳ vọng hồi sinh diện mạo uy nghi vốn có của một trung tâm Nho học dưới triều Nguyễn.
tp-c_2-di-tich-van-thanh-hue.jpg
Được khởi công xây dựng năm 1808 dưới thời vua Gia Long, Văn Miếu - tên chính thức là Văn Thánh Miếu - là nơi thờ Khổng Tử cùng các bậc tiên hiền, tiên nho của Nho học. Công trình mang ý nghĩa biểu tượng cho nền giáo dục thời quân chủ, thể hiện truyền thống tôn sư trọng đạo, trọng dụng hiền tài của dân tộc.
tp-c_3-di-tich-van-thanh-hue.jpg
Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, quần thể kiến trúc Văn Miếu được quy hoạch trên mặt bằng gần vuông, mỗi cạnh khoảng 160 m, bao bọc bởi hệ la thành cao khoảng 2 m. Trong khuôn viên từng có khoảng 50 công trình lớn nhỏ, được bố trí theo tầng bậc, chính phụ rõ ràng theo nguyên tắc kiến trúc cung đình triều Nguyễn.
tp-c_4-di-tich-van-thanh-hue.jpg
Điểm nhấn quan trọng của di tích là hệ thống bia tiến sĩ. Từ thời vua Minh Mạng, Văn Miếu trở thành nơi dựng bia vinh danh những người đỗ đạt cao trong các kỳ thi quốc gia của triều đình. Hiện di tích còn lưu giữ nguyên vẹn 32 bia đá khắc tên tuổi, quê quán của 293 vị tiến sĩ triều Nguyễn, từ khoa thi đầu tiên năm 1822 đến khoa thi cuối cùng năm 1919 dưới thời vua Khải Định.
tp-c_5-di-tich-van-thanh-hue.jpg
Các tấm bia đều được đặt trên lưng rùa bằng đá thanh và đá cẩm thạch, trở thành nguồn tư liệu quý phản ánh truyền thống hiếu học và học phong của đất Việt. Những năm gần đây, nhiều học sinh, sinh viên tại TP. Huế vẫn tìm đến Văn Miếu để dâng hương, cầu mong thuận lợi trong học tập, thi cử.
6-di-tich-van-thanh-hue-1.jpg
6-di-tich-van-thanh-hue-2.jpg
Tuy nhiên, trải qua hơn 200 năm cùng tác động của thời tiết và chiến tranh, nhiều hạng mục tại Văn Miếu đã xuống cấp nghiêm trọng. Không ít công trình chỉ còn nền móng hoặc dấu tích kiến trúc. Đại Thành Điện - hạng mục trung tâm quan trọng nhất - hiện chỉ còn lại hệ chân tán và chân trụ bằng đá.
tp-7-di-tich-van-thanh-hue-2.jpg
tp-7-di-tich-van-thanh-hue-3.jpg
7-di-tich-van-thanh-hue-4.jpg
tp-7-di-tich-van-thanh-hue-1.jpg
Trong khuôn viên di tích, nhiều chi tiết trang trí khảm sành sứ, hoa văn cung đình vẫn còn sót lại nhưng đã bong tróc, phai mòn theo thời gian. Một số cổng, tường thành xuất hiện nhiều vết nứt, hư hỏng kết cấu, rêu phong, cây dại đeo bám...
tp-8-di-tich-van-thanh-hue.jpg
Trước thực trạng này, dự án tu bổ, tôn tạo và phục hồi thích nghi di tích Văn Miếu giai đoạn 1 đã được triển khai với tổng mức đầu tư hơn 132,1 tỷ đồng. Cuối năm 2024, HĐND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế) đã thông qua nghị quyết điều chỉnh chủ trương đầu tư, tăng hơn 66 tỷ đồng so với phương án ban đầu. Đến tháng 9/2025, UBND TP. Huế phê duyệt dự án với thời gian thực hiện trong 3 năm.
tp-9-di-tich-van-thanh-hue-1.jpg
Đợt trùng tu lần này tập trung phục hồi nhiều hạng mục quan trọng như Đại Thành Điện, Đại Thành Môn, Văn Miếu Môn, Kim Thanh Môn, Ngọc Chấn Môn, sân miếu, khu vực bến thuyền cùng hệ thống hạ tầng kỹ thuật phụ trợ. Trong đó, Văn Miếu Môn - cổng ngoài của di tích - đang được hạ giải để phục hồi toàn bộ hệ mái gỗ nhóm II và lớp ngói âm dương tráng men vàng.
tp-9-1-di-tich-van-thanh-hue.jpg
tp-9-di-tich-van-thanh-hue-2.jpg
Đại Thành Môn, một trong số ít cổng tam quan hai tầng còn tồn tại ở Huế, được tu bổ phần mái hư hỏng, phục hồi hệ cửa gỗ đã mất và xử lý các vết nứt thân tường.
tp-9-2-9-di-tich-van-thanh-hue-3.jpg
tp-9-2-9-di-tich-van-thanh-hue-2.jpg
Đại Thành Điện có diện tích khoảng 830 m2 được xem là hạng mục trọng tâm của Văn Miếu. Đơn vị thi công đang xử lý nền móng, tổ chức phục hồi kết cấu gỗ và hệ tường bao che nhằm tái hiện không gian chính điện xưa. Theo tiến độ đề ra, đến cuối năm 2026, nhà thầu sẽ cơ bản hoàn thành hệ khung và mái Đại Thành Điện cùng nhiều hạng mục chính khác.