Vụ thiếu sách giáo khoa: Bộ GD&ĐT báo cáo Thủ tướng, những cá nhân nào chịu trách nhiệm?

Báo cáo ngày 9/10 của Bộ GD&ĐT cho biết, năm học 2026 - 2027 là năm đầu tiên triển khai một bộ sách giáo khoa (SGK) thống nhất trên toàn quốc. Bộ đã chỉ đạo Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam chủ động, tập trung xác định nhu cầu, tổ chức in, phát hành và dự phòng nguồn cung, bảo đảm đủ sách phục vụ năm học mới.

Tại các cuộc họp giao ban, Bộ thường xuyên yêu cầu Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam báo cáo tình hình chuẩn bị, in ấn và cung ứng sách giáo khoa và Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam đều khẳng định bảo đảm đủ sách cho năm học mới. Tuy nhiên, thực tế vẫn xảy ra tình trạng thiếu sách cục bộ. Bộ GD&ĐT nghiêm túc nhìn nhận trách nhiệm trong công tác chỉ đạo, theo dõi và phối hợp xử lí.

Ngày 5/10, Bộ GD&ĐT đã tổ chức họp kiểm điểm các tập thể, cá nhân có liên quan. Việc kiểm điểm được yêu cầu thực hiện nghiêm túc, thẳng thắn, không né tránh, không đổ lỗi khách quan; làm rõ thiếu sót trong từng khâu, trách nhiệm trực tiếp và trách nhiệm quản lí, giám sát.

4 tập thể liên quan

Qua rà soát, Bộ GD&ĐT xác định 4 tập thể liên quan gồm: Vụ Giáo dục Phổ thông (GDPT), Vụ Kế hoạch Tài chính (KHTC), Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam và Ban Kiểm soát Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam. Các đơn vị đã tổ chức kiểm điểm tập thể, cá nhân. Việc xác định trách nhiệm cần phân biệt trách nhiệm tham mưu, quản lí, giám sát của các vụ thuộc Bộ và trách nhiệm trực tiếp tổ chức cung ứng của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam.

Các cá nhân có liên quan đã kiểm điểm theo chức trách và mức độ tham gia tham mưu, quản lí, quyết định, tổ chức thực hiện.

Bộ xác định, Vụ GDPT còn một số hạn chế, thiếu sót trong các khâu như:

Việc hướng dẫn, đôn đốc và tổng hợp nhu cầu có thời điểm chưa kịp thời, đầy đủ; chưa thiết lập được cơ chế cập nhật thường xuyên để phục vụ hiệu quả công tác dự báo.

Việc phối hợp với các đơn vị liên quan trong kết nối, chia sẻ và cập nhật dữ liệu nhu cầu SGK chưa đồng bộ, chưa hình thành được cơ chế thông tin thường xuyên, thống nhất, dẫn đến việc dữ liệu phục vụ dự báo và điều phối nguồn cung có thời điểm chưa được cập nhật kịp thời.

Việc theo dõi, tổng hợp và cập nhật nhu cầu phát sinh trong quá trình chuẩn bị năm học có thời điểm chưa kịp thời; việc thông tin, phối hợp với các đơn vị liên quan để có phương án xử lí chưa thực sự chủ động. Công tác cảnh báo và phối hợp xử lí chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu điều hành trong giai đoạn cao điểm.

Qua rà soát việc thực hiện nhiệm vụ được giao, tập thể Vụ KHTC còn một số hạn chế, thiếu sót trong các khâu như công tác phối hợp với Vụ GDPT, Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam và các đơn vị liên quan trong xử lí các tình huống phát sinh về nguồn cung có thời điểm chưa kịp thời, ảnh hưởng đến khả năng điều chỉnh phương án cung ứng.

Việc tham mưu xử lí đề nghị của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam ngày 31/7 chưa kịp thời, ảnh hưởng đến việc Hội đồng thành viên Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam thực hiện thẩm quyền chủ động ban hành kế hoạch kinh doanh và điều chỉnh kế hoạch kinh doanh. Việc chậm tham mưu xử lí nội dung nêu trên có ảnh hưởng nhất định đến tính chủ động trong quá trình xây dựng, phê duyệt kế hoạch kinh doanh và kế hoạch cung ứng SGK năm học 2026-2027.

Tập thể Vụ KHTC nghiêm túc kiểm điểm, nhận trách nhiệm đối với những thiếu sót, hạn chế trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao, có ảnh hưởng nhất định đến tính chủ động về kế hoạch cung ứng SGK cho năm học 2026-2027; đồng thời xác định rõ trách nhiệm khắc phục theo chức năng, nhiệm vụ được giao.

NXBGDVN chưa lường hết được các biến động

Tập thể Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam cũng đã nghiêm túc kiểm điểm, rà soát việc thực hiện các nhiệm vụ được giao và làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan; qua đó xác định công tác tổ chức thực hiện còn một số hạn chế, thiếu sót.

Thứ nhất, việc dự báo, tổng hợp, xác định nhu cầu, xây dựng kế hoạch sản lượng ban đầu chưa sát thực tế, chưa lường hết các yếu tố biến động của năm học 2026 - 2027, mặc dù đã dự trù sản lượng in 30% để ứng phó với bão, lũ, thiên tai nhưng vẫn chưa đáp ứng nhu cầu thực tế.

Năm học 2026 - 2027 là năm đầu tiên thực hiện chủ trương sử dụng một bộ SGK thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Trong khi đó, sản lượng đặt hàng ban đầu vẫn thấp hơn đáng kể so với năm học trước; sau đó phải bổ sung tới 51,68 triệu bản SGK, tương đương 36,4% sản lượng đặt hàng ban đầu. Việc phải bổ sung sản lượng ở mức lớn cho thấy việc xác định nhu cầu, xây dựng kế hoạch sản lượng ban đầu và phương án dự phòng chưa theo sát đầy đủ biến động thực tế của năm học 2026 - 2027.

Thứ hai, việc xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh phụ thuộc vào việc tổng hợp nhu cầu từ các địa phương và các cơ sở giáo dục nhưng chưa chú trọng dự báo và chưa bố trí mức dự phòng phù hợp do lo ngại tồn kho SGK, gây lãng phí nguồn lực.

Thứ ba, việc nhận định, đánh giá tình hình thiếu SGK chưa sát thực tế, chưa lường hết được các yếu tố sai lệch trong dự báo nhu cầu, dẫn đến việc chưa kịp thời báo cáo Bộ GD&ĐT để chỉ đạo, có biện pháp xử lí trong tình huống cấp bách.

Thứ tư, cấu trúc hệ thống phân phối và tổ chức hoạt động trong chuỗi cung ứng SGK của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam còn cồng kềnh, hiệu quả hoạt động chưa cao. Việc xác định nhu cầu SGK tại các địa phương khi xảy ra thiếu sách chưa sát thực tế dẫn đến việc điều chuyển SGK giữa các khu vực còn lúng túng, chưa đáp ứng được nhu cầu cung cấp SGK kịp thời.

Thứ năm, khi xảy ra tình trạng thiếu SGK và nhu cầu SGK tiếp tục phát sinh trong quá trình chuẩn bị cho năm học mới, việc xử lí tình huống còn bị động, chưa kịp thời.

Đối với tập thể Ban Kiểm soát Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam, qua rà soát, Ban được xác định còn một số hạn chế trong thực hiện nhiệm vụ giám sát liên quan đến tình trạng thiếu SGK. Mặc dù đã thường xuyên kiến nghị Hội đồng thành viên bảo đảm cung ứng đủ SGK trước ngày khai giảng năm học 2026-2027, Ban Kiểm soát Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam chưa chủ động đánh giá đầy đủ, chính xác tình hình thiếu SGK, nên chưa kịp thời cung cấp thông tin đột xuất cho Bộ GD&ĐT và cảnh báo nguy cơ thiếu SGK có diễn biến nhanh, khó lường trong giai đoạn cao điểm.

Hàng loạt cá nhân có liên quan

Trên cơ sở kết quả rà soát, xem xét trách nhiệm của các cá nhân có liên quan, xác định bốn công chức Vụ GDPT có hạn chế, thiếu sót trong thực hiện nhiệm vụ, nhất là việc chưa chủ động nhận diện, cảnh báo sớm nguy cơ thiếu SGK để lãnh đạo Bộ kịp thời chỉ đạo xử lí:

Ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ GDPT, kiểm điểm trách nhiệm người đứng đầu đơn vị trong công tác chỉ đạo, điều hành.

Ông Đỗ Anh Dũng, Chuyên viên chính, kiểm điểm trách nhiệm đầu mối trong việc triển khai các văn bản chỉ đạo, điều hành công việc liên quan đến quản lí nhà nước về sách giáo khoa.

Ông Nguyễn Đức Mạnh, Chuyên viên chính Vụ GDPT, kiểm điểm trách nhiệm phối hợp trong việc triển khai các văn bản chỉ đạo, điều hành công việc liên quan đến quản lí nhà nước về SGK.

Ông Lê Trung Dũng, Chuyên viên chính, kiểm điểm trách nhiệm phối hợp trong việc triển khai các văn bản chỉ đạo, điều hành công việc liên quan đến quản lí nhà nước về SGK.

Trên cơ sở kết quả rà soát, xem xét trách nhiệm của các cá nhân có liên quan, xác định ba công chức Vụ KHTC có hạn chế, thiếu sót trong việc chưa kịp thời tham mưu văn bản trả lời đề nghị của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam, ảnh hưởng đến việc Hội đồng thành viên Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam chủ động ban hành, điều chỉnh kế hoạch kinh doanh theo thẩm quyền và quy định của pháp luật:

Ông Trương Anh Dũng, Vụ trưởng Vụ KHTC, kiểm điểm trách nhiệm người đứng đầu Vụ KHTC;

Ông Đinh Minh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ KHTC, kiểm điểm trách nhiệm trực tiếp phụ trách tham mưu thực hiện quyền, trách nhiệm về tài chính, đầu tư của cơ quan đại diện chủ sở hữu nhà nước đối với Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam.

Bà Nguyễn Thị Quỳnh, Chuyên viên Vụ KHTC, kiểm điểm trách nhiệm theo dõi, tham mưu các nội dung liên quan đến Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam.

Kết quả rà soát, đánh giá, xem xét trách nhiệm và việc cho thôi giữ chức vụ đối với người quản lí, người lao động của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam.

Đối với nhân sự thuộc thẩm quyền quyết định của Bộ GD&ĐT, ông Nguyễn Tiến Thanh, nguyên Chủ tịch Hội đồng thành viên đồng thời là Tổng Giám đốc Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam, đã cầu thị nhận trách nhiệm chính trị, trách nhiệm trực tiếp trong việc để xảy ra thiếu sách giáo khoa năm học 2026-2027 và đã có đơn xin thôi giữ các chức vụ.

Đối với nhân sự thuộc thẩm quyền quyết định của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam, tháng 9, Hội đồng thành viên Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam đã đánh giá ông Dương Đình Thọ, Thành viên Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Sách và Thiết bị Giáo dục Miền Bắc và bà Đỗ Thị Mai Anh, Chủ tịch Hội đồng quản trị chuyên trách Công ty cổ phần Sách và Thiết bị Giáo dục Miền Nam chưa đáp ứng yêu cầu đối với người đại diện phần vốn của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam, ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và hiệu quả sản xuất, kinh doanh của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam. Do đó, Hội đồng thành viên Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam quyết định để ông Dương Đình Thọ và bà Đỗ Thị Mai Anh thôi là người đại diện phần vốn của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam tại công ty đầu mối phát hành.

Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam đã rà soát toàn bộ các khâu sản xuất, cung ứng SGK, từ quy trình đặt hàng, xây dựng kế hoạch phát hành, kế hoạch in đến tổ chức thực hiện kế hoạch sản xuất, kinh doanh và ứng phó với tình huống cấp bách.

Đối chiếu chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các vị trí công tác theo quy định của pháp luật và phân công nhiệm vụ của từng cá nhân, đã xác định có 47 cá nhân là người quản lí và người lao động của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam có trách nhiệm liên quan đến việc để xảy ra thiếu SGK năm học 2026-2027.

Kết quả kiểm điểm cho thấy những hạn chế, thiếu sót của các tập thể, cá nhân có liên quan tập trung ở dự báo, tổng hợp, xác định nhu cầu SGK chưa chính xác; việc nhận định, đánh giá tình hình thiếu SGK chưa sát thực tế, chưa lường hết được các yếu tố sai lệch trong dự báo nhu cầu. Việc xử lý tình huống khi xảy ra thiếu SGK còn chậm, thiếu linh hoạt. Các cá nhân đã nhận diện được các hạn chế, thiếu sót trong quá trình triển khai thực hiện cung ứng SGK và đã kiểm điểm nghiêm túc, cầu thị và rút kinh nghiệm về các hạn chế, thiếu sót.

Hạn chế, thiếu sót của các thành viên Ban Kiểm soát Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng thiếu SGK năm học 2026-2027, các thành viên Ban Kiểm soát NXBGDVN đã kiểm điểm nghiêm túc, cầu thị rút kinh nghiệm về các hạn chế, thiếu sót trong công tác giám sát, qua đó rút ra bài học để hoàn thiện công tác giám sát và nâng cao khả năng phản ứng nhanh trước những diễn biến bất thường trong việc cung ứng, bảo đảm an ninh, an toàn SGK.