Tàu hút cát áp sát chân điểm sạt lở
Trong khi người dân ven sông Krông Nô (còn gọi là sông Cha, chảy qua hai tỉnh Đắk Lắk và Lâm Đồng) thấp thỏm trước nguy cơ mất đất, mất nhà do sạt lở, những chiếc tàu hút cát vẫn xuất hiện, thậm chí hoạt động sát những đoạn bờ đang bị dòng nước khoét sâu.
Từ phản ánh của người dân, từ tháng 6 đến nay, nhóm phóng viên Báo Tiền Phong nhiều lần có mặt dọc sông Krông Nô để theo dõi hoạt động khai thác cát tại các khu vực xảy ra sạt lở. Qua ghi nhận thực tế, phóng viên chứng kiến nhiều tàu hút cát hoạt động gần mép bờ, có thời điểm chỉ cách chân taluy sạt lở vài mét.
Dọc tuyến sông, nhiều điểm sạt lở kéo dài hàng trăm mét. Dòng nước khoét sâu vào bờ, tạo thành những hàm ếch lớn, phía trên nhô ra chênh vênh. Từng mảng đất đổ sụp xuống sông, kéo theo cây xanh, bụi tre, dừa nước bật gốc, nằm ngổn ngang dưới dòng nước. Nhìn từ trên cao, những vết sạt lở nối dài, tạo thành các vách đất dựng đứng, nham nhở như những vết cắt sâu vào đất liền.
Đáng chú ý, ngay giữa những đoạn bờ tan hoang ấy, hoạt động khai thác cát vẫn diễn ra. Tại khu vực ven sông thuộc xã Quảng Phú, tỉnh Lâm Đồng, phóng viên ghi nhận nhiều tàu hút cát hoạt động liên tục, có nơi rất gần khu vực bờ sạt lở.
Tiếng động cơ vang vọng cả khúc sông. Các vòi hút liên tục cắm xuống lòng sông, khuấy tung bùn cát, khiến nước quanh khu vực khai thác chuyển sang màu vàng nâu, loang thành từng vệt lớn trên mặt sông.
Người dân mất đất, bất lực nhìn tàu hút cát
Không chỉ phản ánh bằng lời nói, nhiều người dân sống ven sông Krông Nô còn tự ghi lại hình ảnh, video tàu hút cát áp sát bờ, hoạt động ngay tại những khu vực đang sạt lở.
Ông H. (thôn Phú Lợi, xã Quảng Phú, tỉnh Lâm Đồng) cho biết, nhiều lần chứng kiến tàu hút cát hoạt động sát mép bờ. Lo ngại đất đai tiếp tục bị cuốn trôi, ông từng ra nhắc nhở các tàu di chuyển ra xa nhưng không được chấp hành.
Ông H. cung cấp cho phóng viên nhiều hình ảnh, video do gia đình tự ghi lại. Trong đó, những chiếc tàu hút cát tiến sát mép bờ, có thời điểm chỉ cách bờ vài mét. Đáng chú ý, các vị trí xuất hiện tàu hút cát cũng là những đoạn bờ đang bị sạt lở.
Ông H. kể rằng, gia đình từng có 9 sào đất ven sông. Từ năm 2023, khi hoạt động khai thác cát diễn ra thường xuyên, tình trạng sạt lở ngày càng nghiêm trọng, đất sản xuất của gia đình dần bị cuốn xuống lòng sông. “Có thời điểm tàu hút cát đưa vòi vào sát bờ để hút cát. Sau đó đất cứ thế sạt xuống sông. Riêng gia đình tôi đã mất khoảng 4 sào đất”, ông H. nói.
“Ngày trước lòng sông hẹp hơn nhiều, ven bờ có tre rừng và cây cối giữ đất. Giờ nhiều đoạn đã rộng gần 100m, cây cối cũng bị cuốn trôi theo các điểm sạt lở. Người dân phải đóng cọc, gia cố tạm để giữ đất, nhưng nếu việc hút cát vẫn tiếp diễn thì khó mà cầm cự được”, ông H. lo lắng.
Nỗi lo mất đất cũng đang đè nặng lên gia đình bà Diệp Thị Liên (SN 1964), ở thôn 4, xã Nam Ka, tỉnh Đắk Lắk.
Bà Diệp Thị Liên cho biết, trước đây gia đình có khoảng 2,5 sào đất ven sông Krông Nô. Dọc bờ khi ấy là những bụi tre, lũy le bám rễ, giữ đất. Thế nhưng, qua thời gian, sạt lở ăn sâu vào đất liền, diện tích canh tác ngày càng thu hẹp. Đến nay, bà không còn dám sản xuất, đành để đất bỏ hoang.
Theo bà Liên, dòng sông trước đây có lòng hẹp, nước trong, người dân thường dùng làm nước sinh hoạt. Nay, nhiều thời điểm nước sông đục ngầu vì tàu hút cát hoạt động liên tục.
"Có lần chứng kiến tàu hút cát tiến sát bờ, tôi ra phản ánh thì người trên tàu xúc phạm, thậm chí có cử chỉ đe dọa. Tôi chỉ mong chính quyền và cơ quan chức năng giải quyết, đừng để hút cát nữa. Đất đai của gia đình sạt lở nhiều quá, không còn canh tác được”, bà Liên kể.
Nghi vấn tàu hút cát hoạt động ngoài tọa độ cấp phép
Hiện trên địa bàn xã Quảng Phú có 5 doanh nghiệp được cấp phép khai thác cát trên sông Krông Nô gồm: Công ty TNHH Xuân Bình, Công ty TNHH MTV Khai thác khoáng sản Quảng Phú, Doanh nghiệp tư nhân Văn Hồng, Công ty TNHH MTV Hải Khánh Ngân, Công ty TNHH MTV Khai thác khoáng sản P.L. Ngoài ra, trên sông Krông Nô còn có Thủy điện Buôn Tua Srah do Công ty Thủy điện Buôn Kuốp quản lý.
Theo UBND xã Quảng Phú, thời gian qua, tình trạng sạt lở dọc sông Krông Nô tiếp tục diễn biến phức tạp, cuốn trôi nhiều diện tích đất sản xuất của người dân. Qua đánh giá ban đầu, nguyên nhân được nhận định có liên quan đến hoạt động khai thác cát và việc xả nước từ các hồ, đập thủy điện.
Đáng chú ý, theo UBND xã Quảng Phú, các doanh nghiệp sử dụng tàu, thuyền công suất lớn, kết cấu khung thép, trang bị hệ thống băng chuyền sàng lọc và vòi hút cát công suất lớn, hoạt động liên tục trên sông. Nhiều phương tiện neo đậu, vận hành hút cát ở cự ly rất gần bờ đất sản xuất, có dấu hiệu nằm ngoài phạm vi tọa độ được cấp phép.
Hoạt động hút cát liên tục tác động trực tiếp vào lòng sông, làm thay đổi cấu trúc dòng chảy đáy, khoét sâu chân bờ, được xác định là nguyên nhân trực tiếp gây sụt lún, sạt lở nghiêm trọng.
Qua kiểm tra tại khu vực khai thác của Công ty TNHH Xuân Bình và Doanh nghiệp tư nhân Văn Hồng, cơ quan chức năng ghi nhận nhiều đoạn bờ sông bị khoét hàm ếch, tạo thành vách đất dựng đứng. Đất cát trên mặt bờ nứt toác thành từng mảng lớn, tiềm ẩn nguy cơ đổ sụp xuống sông khi dòng chảy mạnh hoặc mưa lớn.
Trong khi, nhiều diện tích đất nông nghiệp, đất trồng hoa màu ven sông tại xã Quảng Phú vẫn bị dòng nước cuốn trôi qua từng đợt sạt lở. Nếu không có biện pháp ngăn chặn kịp thời, đất sản xuất của người dân sẽ tiếp tục mất đi, phạm vi sạt lở ngày càng lấn sâu vào phía trong.
Sạt lở kéo dài khiến nhiều hộ dân ven sông Krông Nô mất đất sản xuất, sinh kế bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Thế nhưng, sau nhiều năm kiến nghị, không ít trường hợp vẫn mòn mỏi chờ bồi thường.
