Đêm mưa thấp thỏm lo sạt lở
Sông Krông Nô, còn gọi là sông Cha, bắt nguồn từ dãy núi Chư Yang Sin, ở độ cao trên 2.000m. Dòng sông chảy về phía Tây qua các thung lũng, sau đó chuyển hướng Bắc và hợp lưu với sông Krông Ana. Với chiều dài khoảng 189km, sông Krông Nô chảy qua ranh giới hai tỉnh Lâm Đồng và Đắk Lắk; riêng đoạn qua địa phận xã Nam Ka (Đắk Lắk) dài khoảng 30km.
Những năm qua, tình trạng sạt lở bờ sông Krông Nô diễn biến hết sức phức tạp, nhiều đoạn bờ bị dòng nước khoét sâu, cuốn trôi đất sản xuất, đe dọa nhà cửa và đường giao thông. Nỗi lo lắng, bất an ngày càng thường trực trong đời sống người dân ven sông. Thậm chí, có người phải rời nhà đi nơi khác ngủ vì sợ sạt lở có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
“Tôi ở gần cạnh bờ sạt lở nên không lúc nào cảm thấy an tâm. Mỗi khi trời mưa, nước nhiều, ngấm vào đất thì bờ lại sạt. Thứ hai là tàu hút cát chạy qua chạy lại, tạo sóng dập vào bờ. Nhiều lúc ban đêm phải chuyển đi nơi khác ngủ vì không biết sạt lở có thể xảy ra lúc nào”, ông Cao Tiến Văn, người dân buôn Plao Siêng, xã Nam Ka, chia sẻ.
Ông Nguyễn Văn Tâm, người đã sinh sống tại buôn Plao Siêng khoảng 20 năm, cho biết đã chứng kiến sự thay đổi rõ rệt của dòng sông qua từng năm. Trước đây, dòng chảy nằm về phía bờ đối diện, nhưng nay đã dịch chuyển về phía khu dân cư, áp sát khu vực người dân sinh sống. Sự thay đổi này khiến ông và nhiều hộ dân luôn sống trong tâm trạng bất an, nhất là mỗi khi mùa mưa đến, bởi nguy cơ sạt lở có thể tiếp tục lan rộng, đe dọa đất đai và nhà cửa.
Đáng lo ngại, sạt lở không chỉ đe dọa khu dân cư mà còn trực tiếp uy hiếp tuyến đường huyết mạch đi qua buôn Plao Siêng. Hơn một năm qua, một đoạn đường tại đây bị sạt lở nghiêm trọng, buộc cơ quan chức năng cấm ô tô 4 bánh lưu thông qua khu vực nguy hiểm; xe máy chỉ có thể đi qua với tốc độ khoảng 5km/h.
Tuyến đường này là trục giao thông quan trọng phục vụ đi lại và vận chuyển nông sản của người dân nay bị bó hẹp khả năng lưu thông, khiến việc đưa hàng hóa đi tiêu thụ gặp nhiều khó khăn.
Theo UBND xã Nam Ka, đến nay, địa phương ghi nhận 8 điểm sạt lở dọc sông Krông Nô chảy qua địa bàn. Trong đó, các điểm sạt lở nghiêm trọng tập trung tại khu vực Tổ tự quản số 2 và số 3 buôn Plao Siêng, ảnh hưởng trực tiếp đến đất đai, tài sản và đời sống của người dân.
Sạt lở kéo dài, dân lo không có đất ở
Tại thôn Xuyên Hải, xã Quảng Phú, tỉnh Lâm Đồng, ông Phan Văn Cầu cũng không khỏi xót xa khi chứng kiến đất đai của gia đình ngày càng bị dòng sông cuốn trôi. Ông cho biết, trước đây phần đất của gia đình còn vươn ra xa phía bờ sông, nhưng qua thời gian, nhiều diện tích đã bị sạt lở, cuốn xuống lòng sông. Đến nay, gia đình ông vẫn chưa nhận được khoản hỗ trợ, bồi thường nào đối với phần đất bị mất.
Theo ông Cầu, hoạt động hút cát trên sông diễn ra thường xuyên, có ngày kéo dài đến khoảng 4-5 giờ chiều. Ông lo ngại hoạt động này khiến tình trạng sạt lở thêm nghiêm trọng. Nhà ông hiện chỉ cách khu vực sạt lở khoảng 40-50m nên luôn canh cánh nỗi lo mất đất, mất nơi ở.
Theo ông Ngân Thanh Hải - Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Phú, địa phương có khoảng 21km dọc sông Krông Nô hiện xuất hiện nhiều điểm sạt lở với quy mô khác nhau và có xu hướng gia tăng theo thời gian. Nhiều đoạn bờ sông bị sạt lở kéo dài từ 200-500m. Tình trạng sạt lở diễn biến phức tạp đến mức địa phương gặp khó khăn trong việc thống kê đầy đủ.
Theo ông Ngân Thanh Hải, nguyên nhân gây sạt lở bờ sông Krông Nô đã được các cơ quan chức năng nghiên cứu, đánh giá từ năm 2020. Thời điểm đó, UBND tỉnh Đắk Nông (nay là tỉnh Lâm Đồng) tổ chức hội thảo đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp phòng, chống sạt lở bờ sông Krông Nô với sự tham gia của cả UBND tỉnh Đắk Lắk (giáp ranh), Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay hợp nhất thành Bộ Nông nghiệp và Môi trường).
Kết quả hội thảo xác định 6 nguyên nhân gây sạt lở gồm hoạt động xả nước của các nhà máy thủy điện, hoạt động khai thác cát, quy luật vận động tự nhiên của dòng chảy, đặc điểm địa chất ven sông, biến đổi khí hậu và các hoạt động của con người.
“Tuy nhiên đến nay vẫn chưa xác định được tỷ lệ tác động của từng nguyên nhân. Đây là khó khăn lớn trong việc xác định trách nhiệm bồi thường, hỗ trợ cho người dân”, ông Ngân Thanh Hải cho biết.
Sạt lở bờ sông Krông Nô đã và đang tác động trực tiếp đến đời sống, sản xuất của người dân ở cả hai tỉnh Đắk Lắk và Lâm Đồng. Trong khi các ngành chức năng vẫn loay hoay làm rõ nguyên nhân, xác định trách nhiệm và tìm giải pháp chống sạt lở, thì bờ sông vẫn tiếp tục bị dòng nước khoét sâu, đất đai của người dân từng ngày bị cuốn trôi.
Đáng lo ngại, tàu hút cát vẫn hoạt động liên tục, có dấu hiệu áp sát bờ, thậm chí neo đậu ngoài phạm vi tọa độ được cấp phép. Cơ quan chức năng xác định hoạt động này tác động trực tiếp đến lòng sông, làm thay đổi dòng chảy, rút chân khay và là nguyên nhân trực tiếp gây sụt lún, sạt lở nghiêm trọng. Trong khi đó, chính quyền địa phương vẫn thừa nhận khó kiểm tra, kiểm soát.
