Ngày 26/10, Amy Coleman - Giám đốc nhân sự Microsoft, thông báo chương trình nghỉ việc tự nguyện có hỗ trợ tài chính dành cho nhân viên đủ điều kiện tại một số bộ phận ở Mỹ, Anh, Canada và Ấn Độ.
Theo Reuters, khoảng 60.000 người thuộc diện có thể tham gia, tương đương hơn một phần tư lực lượng lao động toàn cầu của tập đoàn.
Chương trình cho phép nhân viên tự nguyện rời công ty theo các điều kiện cụ thể. Microsoft cho biết sáng kiến nhằm tạo thêm lựa chọn cho người muốn chuyển hướng sự nghiệp, đồng thời giúp doanh nghiệp thích ứng với nhu cầu nhân lực thay đổi.
Thông báo được đưa ra khi Microsoft đẩy mạnh đầu tư vào AI, làm dấy lên lo ngại công nghệ này có thể khiến doanh nghiệp giảm tuyển dụng và cắt giảm nhân sự. Theo Reuters, tập đoàn dự kiến chi 175 tỷ USD cho đầu tư vốn trong năm 2026, phần lớn để mở rộng hạ tầng AI. Microsoft cũng đã thực hiện các đợt cắt giảm nhân sự trước đó trong năm.
Phản ứng của người trong ngành cho thấy thông báo của Microsoft đã làm gia tăng nỗi bất an về việc làm. Theo Moneycontrol, Miss Gandhi - nhân viên phát triển phần mềm tại Microsoft, chia sẻ trên mạng xã hội rằng “chết lặng” khi nhìn thấy thông báo về gói nghỉ việc trên cổng thông tin nội bộ. Ban đầu, cô tưởng đề nghị chỉ dành riêng cho mình, trước khi biết nhiều đồng nghiệp cũng nhận được thông báo tương tự.
Trong khi đó, theo NDTV, một kỹ sư phần mềm có 9 năm kinh nghiệm, không làm việc tại Microsoft, để lại bình luận trên Reddit rằng thông báo khiến anh mất ngủ vì lo công ty mình có thể đưa ra quyết định tương tự. Anh cũng bày tỏ sự bất an khi gần như toàn bộ kinh nghiệm nghề nghiệp tập trung vào lập trình, trong bối cảnh thị trường việc làm công nghệ đang chịu nhiều sức ép.
Thách thức cho lao động trẻ
Với người trẻ, đặc biệt là sinh viên mới tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin, nguy cơ đáng ngại không chỉ là mất việc mà còn là không tìm được công việc đầu tiên.
Trong nhiều năm, lập trình viên mới vào nghề thường bắt đầu bằng những nhiệm vụ như viết mã đơn giản, kiểm tra lỗi, soạn tài liệu và sửa lỗi kỹ thuật. Qua quá trình làm việc, họ tích lũy kinh nghiệm để đảm nhận những nhiệm vụ phức tạp hơn.
AI tạo sinh đang thay đổi lộ trình này. Công nghệ có thể viết mã, phát hiện lỗi, tạo tài liệu và hỗ trợ kiểm thử phần mềm, giúp tự động hóa nhiều công việc vốn được giao cho lập trình viên mới vào nghề.
Nghiên cứu công bố tháng 6 của Viện Nghiên cứu kinh tế lao động IZA, dựa trên dữ liệu tuyển dụng trực tuyến tại Mỹ, ghi nhận số vị trí dành cho lập trình viên cấp thấp giảm 14-15% so với vị trí dành cho người giàu kinh nghiệm sau khi ChatGPT ra mắt. Nhà tuyển dụng cũng có xu hướng yêu cầu nhiều kinh nghiệm hơn ngay cả với những vị trí không thay đổi tên gọi.
Nói cách khác, doanh nghiệp vẫn cần lập trình viên nhưng có thể tuyển ít người mới hơn, đồng thời yêu cầu ứng viên làm được nhiều việc ngay từ đầu.
Đây là thách thức lớn với lao động trẻ. Họ cần công việc để tích lũy kinh nghiệm, nhưng những nhiệm vụ giúp họ học nghề lại thuộc nhóm AI có thể tự động hóa tốt nhất. Nếu doanh nghiệp chỉ ưu tiên người đã có kinh nghiệm, con đường phát triển của thế hệ kỹ sư tiếp theo có nguy cơ bị thu hẹp.
Dữ liệu cho thấy sự phân hóa
Nghiên cứu của Phòng thí nghiệm Kinh tế số thuộc Đại học Stanford, cập nhật tháng 8/2026, cho thấy dấu hiệu đáng chú ý. Dựa trên dữ liệu tiền lương của hàng triệu lao động Mỹ, các nhà nghiên cứu nhận thấy việc làm của nhóm 22-25 tuổi trong những ngành chịu tác động lớn từ AI thấp hơn khoảng 19% so với mức dự kiến nếu tăng trưởng tương tự nhóm cùng độ tuổi ở những ngành ít chịu ảnh hưởng hơn.
Sự chênh lệch chủ yếu đến từ việc doanh nghiệp tuyển ít nhân viên trẻ hơn, chứ không phải sa thải hàng loạt người đã có việc làm. Trong khi đó, nhóm lao động giàu kinh nghiệm không ghi nhận xu hướng tương tự. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu lưu ý chưa thể khẳng định AI là nguyên nhân trực tiếp, bởi tuyển dụng còn chịu tác động của nhiều yếu tố khác.
AI không ảnh hưởng như nhau đến mọi lao động. Người giàu kinh nghiệm có lợi thế trong xử lý vấn đề phức tạp và đưa ra quyết định, trong khi công việc của người mới vào nghề thường có quy trình rõ ràng, dễ tự động hóa hơn.
Dù vậy, không thể kết luận mọi sinh viên mới tốt nghiệp đều khó tìm việc hoặc toàn ngành công nghệ đang mất cơ hội tuyển dụng.
Tháng 9, The Washington Post dẫn nghiên cứu của hai nhà kinh tế thuộc Đại học California tại Los Angeles cho biết chưa tìm thấy bằng chứng thống kê rõ ràng rằng AI khiến tỉ lệ thất nghiệp của người mới tốt nghiệp đại học tăng đột biến. Những dấu hiệu đáng lo ở một số nhóm nghề chưa đồng nghĩa với khủng hoảng việc làm trên toàn nền kinh tế.
Câu hỏi khó về đào tạo nhân sự mới
Với doanh nghiệp, sử dụng AI để giảm chi phí và tăng năng suất là lựa chọn có cơ sở kinh tế. Nếu kỹ sư hoàn thành công việc nhanh hơn nhờ AI, công ty có thể không cần tuyển nhiều người như trước. Chi phí đầu tư công nghệ ngày càng lớn cũng tạo thêm áp lực phải xem xét lại cơ cấu nhân sự.
Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp đồng loạt thu hẹp tuyển dụng cấp thấp, ai sẽ đào tạo những kỹ sư đủ kinh nghiệm để trở thành kiến trúc sư hệ thống trong tương lai?
AI có thể viết mã nhanh, nhưng xác định vấn đề cần giải quyết, kiểm chứng kết quả, bảo đảm an toàn và chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố vẫn đòi hỏi con người. Những năng lực này khó hình thành nếu người trẻ không có cơ hội thực hành và được hướng dẫn.
Vào tháng 8, Nacho De Marco - đồng sáng lập kiêm Chủ tịch công ty phát triển phần mềm BairesDev, cảnh báo trên Diễn đàn Kinh tế Thế giới rằng khi kỹ sư cấp cao sử dụng AI để hoàn thành những nhiệm vụ trước đây giao cho người mới, doanh nghiệp có thể tăng năng suất nhưng đồng thời làm suy yếu quá trình đào tạo thế hệ kế cận.
Molly Kinder - chuyên gia nghiên cứu cấp cao tại Viện Brookings (nghiên cứu chính sách Mỹ), cũng cho rằng công việc cấp thấp vừa tạo ra giá trị cho doanh nghiệp, vừa giúp người trẻ tích lũy kinh nghiệm để tiến lên những vị trí chuyên môn cao hơn. Bà đề xuất xây dựng chương trình đào tạo có hướng dẫn, trong đó nhân viên mới được tham gia công việc thực tế và phát triển năng lực dưới sự giám sát của người giàu kinh nghiệm.
