Trong tháng 10, Nhà máy Xe lửa Gia Lâm trở thành sân khấu thực cảnh tái hiện 145 năm Đường sắt Việt Nam và 80 năm Ngày truyền thống ngành. Giữa không gian nhà xưởng hơn trăm năm tuổi, câu chuyện trải từ tuyến đường sắt Sài Gòn - Mỹ Tho, những chuyến tàu chi viện thời chiến đến ngày nối ray Thống Nhất năm 1976 và hướng tới đường sắt tốc độ cao.
Những dấu tích công nghiệp được đưa vào bối cảnh trình diễn, kết nối câu chuyện đường sắt với chính nơi lưu giữ ký ức của ngành.
15 ngày, 200 con người dàn dựng tác phẩm nghệ thuật
Xét từ góc độ tổ chức sản xuất, việc đưa chương trình nghệ thuật quy mô vào vận hành bên trong nhà xưởng cơ khí cũ đặt ra những bài toán khó về mặt kỹ thuật hạ tầng. Bản thân một nhà xưởng bám đầy bụi bặm và dấu vết dầu mỡ lâu năm của máy móc hoàn toàn không có sẵn các thiết bị chịu lực, hệ thống treo hay nguồn điện tương thích cho một đêm diễn thực cảnh.
Thử thách đặt ra cho Tổng đạo diễn Đông Dương, đạo diễn sân khấu Hoàng Hiếu cùng ê-kíp là biến nhà xưởng thành không gian trình diễn trong vòng 15 ngày. Từ dọn mặt bằng, di dời thiết bị nặng đến dựng sân khấu, khán đài và lắp đặt âm thanh, ánh sáng, các hạng mục phải được triển khai đồng thời để kịp tiến độ.
Khối lượng công việc ấy bình thường phải mất cả tháng trời chuẩn bị, nhưng ở đây, mọi thứ bắt buộc phải vận hành theo một guồng quay tính bằng từng giờ, từng ngày. Và rồi, đội ngũ nhân sự hùng hậu được huy động với gần 200 con người để tải khối lượng công việc khổng lồ: từ những hạng mục nặng như vận chuyển thiết bị, cho đến các "khối óc" sáng tạo phải chạy đua thời gian để hoàn thiện ý tưởng từ tổng đạo diễn.
Trong suốt 15 ngày đêm đó, ánh đèn tại nhà xưởng Gia Lâm gần như không bao giờ tắt. Hơn 200 con người, bao gồm từ những kỹ sư âm thanh, ánh sáng, các họa sĩ thiết kế bối cảnh cho đến những người thợ cơ khí lành nghề đã duy trì nhịp độ làm việc liên tục không nghỉ.
Đội ngũ kỹ thuật phải treo mình trên những kèo thép cao hàng chục mét để định vị từng chùm đèn chiếu, trong khi bên dưới, toán thợ gấp rút xử lý các mảng khối mỹ thuật. Điều đáng ghi nhận ở đây là việc tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bảo tồn kết cấu của nhà xưởng và đảm bảo an toàn tuyệt đối.
"Biến không gian nhà xưởng đã lâu năm thành không gian trưng bày, trình diễn, kết nối 3 giai đoạn trong lịch sử ngành đường sắt, từ quá khứ, hiện tại đến tương lai. Đó là cái khó nhất khi tổ chức một chương trình nghệ thuật ngay bên trong nhà xưởng ở ga Gia Lâm. Sân khấu thực cảnh nằm ngay tại nhà xưởng, tạo cảm xúc rất gần gũi, chân thực và tự hào cho cả ê-kíp nhưng cũng đòi hỏi tính toán kỹ lưỡng về kết cấu sân khấu, phương án xử lý âm thanh để đạt hiệu quả cao nhất", đạo diễn Đông Dương chia sẻ.
Đánh thức một di sản công nghiệp
Điểm mấu chốt tạo nên giá trị nghệ thuật của chương trình nằm ở giải pháp xử lý không gian của Tổng đạo diễn Đông Dương. Nữ đạo diễn không lựa chọn xu hướng "sân khấu hóa" bằng các chất liệu giả lập hay cố gắng che đậy những khuyết điểm của thời gian.
Thay vì trốn tránh những vết ố trên tường, những mảng rêu phong ám khói hay cấu trúc thô ráp của những thanh ray hoen rỉ tại Nhà máy xe lửa Gia Lâm, đạo diễn Đông Dương chọn cách tôn vinh chúng, biến điều đó thành những chất liệu kể chuyện có sức nặng. Cụ thể, đạo diễn muốn biến toàn bộ khu nhà xưởng cũ thành một "toa tàu xuyên thời gian" khổng lồ, nơi khán giả ngồi bên trong và cảm nhận lịch sử chuyển động xung quanh mình một cách tự nhiên nhất.
"Ngay từ đầu, tôi đã xác định ở sự kiện này, tính chính xác lịch sử là kỷ luật chung không thể sai lệch, với các mốc thời gian cụ thể trong lịch sử của ngành đường sắt. Hơn nữa, sự kiện còn có một phần rất quan trọng, đó là lễ đón nhận Huân chương cao quý mà Đảng và Nhà nước trao tặng cho ngành đường sắt.
Vì vậy, việc tính toán sao cho các luồng công việc của cả chương trình phải chạy đồng bộ với nhau, đồng thời các điểm khớp nối phải thật trơn tru cũng là một thách thức. Trước những yêu cầu ấy, khoảng sáng tạo của đạo diễn chính là nằm ở cách kể chuyện và góc nhìn nhân văn, để những dấu mốc lịch sử thực sự chạm được tới cảm xúc của người xem", đạo diễn Đông Dương tiếp tục chia sẻ.
Phụ trách âm nhạc của chương trình là Giám đốc âm nhạc Kati Trần, đồng hành cùng Tổng đạo diễn Đông Dương và đạo diễn sân khấu Hoàng Hiếu.
Chương trình đã kết nối các ca khúc gắn bó sâu sắc với ngành đường sắt như Tàu anh qua núi (NSND Thanh Hoa), Về đây với đường tàu, Bài ca người tuần đường... Các tác phẩm đi cùng năm tháng này được khoác lên tấm áo mới bằng công nghệ visual LED kết hợp múa tương tác Hologram.
Sự đan cài giữa ánh sáng spotlight rọi thẳng vào từng góc xưởng rêu phong với các thủ pháp trình diễn tân tiến đã tạo tiết mục đa giác quan để phục vụ người xem. Khi công nghệ được sử dụng như một phương tiện để tôn vinh tính chân thực và góc nhìn nhân văn, tác phẩm tự tạo ra sức hút tự thân mà không cần đến các kỹ xảo hào nhoáng, đó là chân lý trong nghệ thuật.
Chương trình nghệ thuật tại Nhà máy xe lửa Gia Lâm không chỉ là sự kiện tri ân, mà còn là cuộc đối thoại đầy tự hào giữa quá khứ và tương lai. Bằng sự sáng tạo, tận tâm và kỷ luật thép, ê-kíp đã thành công "đánh thức" một di sản công nghiệp. Sự kiện mở ra hướng đi mới đầy triển vọng trong việc bảo tồn, phát huy các không gian di sản qua lăng kính nghệ thuật đương đại
