Măng mai đánh thức bản làng

Từ mùa măng, nghe bản làng kể chuyện

Dưới tán rừng xanh, đôi tay người phụ nữ thoăn thoắt tìm những búp măng vừa độ. Có những người đã làm công việc này từ nhiều năm. Họ chỉ cần nhìn dáng măng, màu măng, vị trí măng mọc là có thể biết nên chọn cây nào, thu hái ra sao. Ở nơi này, nhịp sống vẫn gắn với rừng, với ruộng nương, và mùa măng nối tiếp mùa măng.

Giữa không gian ấy, Nguyễn Thị Dím, cô gái Tày (SN 1997) nhìn thấy một câu chuyện khác. Câu chuyện về một vùng đất có nhiều thứ để trao cho du khách nhưng lâu nay những giá trị ấy tồn tại khá riêng lẻ.

Ở nơi đây, có rừng măng mai, có những nếp nhà sàn, có ẩm thực truyền thống, có nghề đan lát, thêu thùa, có những phong tục, tập quán được trao truyền qua nhiều thế hệ. Có những người dân am hiểu từng con suối, vạt rừng, mùa măng, cách chế biến nông sản và những câu chuyện gắn với đời sống của cộng đồng Tày.

Nhưng làm thế nào để những giá trị ấy không chỉ tồn tại trong đời sống thường nhật mà trở thành sinh kế, mà vẫn giữ được bản sắc. Câu hỏi đó đưa Dím đến với ý tưởng xây dựng một hệ sinh thái du lịch cộng đồng khép kín, nơi nông nghiệp, ẩm thực và lưu trú không đứng riêng mà kết nối thành một hành trình trải nghiệm.

“Tôi chọn măng mai và văn hóa Tày vì đó chính là hai giá trị mà Lâm Thượng đang có, chứ không phải thứ gì phải tạo ra từ đầu. Măng mai là sản vật gắn với đời sống và sinh kế của người dân. Còn văn hóa Tày là phần hồn của vùng đất này”, Dím nói. Từ đó, dự án “Du lịch trải nghiệm nông nghiệp – Lâm Thượng điểm hẹn – Khơi dậy bản sắc dân tộc Tày gắn với chuỗi giá trị măng mai bền vững” được hình thành.

Điểm khác biệt trong ý tưởng của Dím nằm ở cách cô hình dung về một chuyến đi. Những công việc vốn rất đỗi quen thuộc với người dân Lâm Thượng, qua cách tổ chức của Dím, trở thành một phần của sản phẩm du lịch.

Một ngày của du khách ở Lâm Thượng không phải là “đến để xem”, mà là “đến để sống cùng bản làng”. Buổi sáng, du khách thức dậy trong nhà sàn, thưởng thức bữa sáng với những món ăn địa phương, sau đó đi cùng người dân trải nghiệm nông nghiệp, tìm hiểu cây măng mai và tự tay thu hái măng theo mùa.

Sau đó, du khách có thể trải nghiệm sơ chế, chế biến măng hoặc cùng người dân nấu những món ăn truyền thống. Buổi chiều khám phá cảnh quan tự nhiên như suối, thác, bản làng; trải nghiệm đan lát hoặc những nghề thủ công truyền thống. Buổi tối, mọi người trở về nhà sàn, thưởng thức ẩm thực Tày, nghe then, đàn tính, khắp cọi và giao lưu với người dân.

Với Dím, khó khăn lớn nhất không phải chỉ là thiếu vốn, mà là làm thế nào để biến một ý tưởng thành một mô hình mà nhiều người cùng tham gia. “Một mình tôi không thể làm du lịch cộng đồng. Tôi không thể vừa sản xuất măng, vừa làm homestay, vừa tổ chức trải nghiệm, vừa bảo tồn văn hóa. Vì vậy, tôi thay đổi cách tiếp cận, không coi người dân là người “làm thuê” cho dự án, mà coi họ là những chủ thể của chuỗi giá trị”, Dím tâm sự.

“Nếu chỉ làm du lịch, dễ rơi vào tình trạng “có khách thì làm, hết khách thì thôi”. Nhưng nếu lấy măng mai làm một sản phẩm nông nghiệp và lấy văn hóa Tày làm câu chuyện, hai yếu tố đó có thể bổ trợ cho nhau. Khi du khách rời Lâm Thượng, họ mang theo một câu chuyện: Câu chuyện về một búp măng, một gia đình, một bản làng và một nền văn hóa”. Nguyễn Thị Dím

Dím không thuyết phục người dân bằng những lời hứa quá lớn. Dím cố gắng để họ nhìn thấy kết quả từ chính những gì mình làm được: Mua măng của bà con, chế biến, tìm thị trường, xây dựng sản phẩm và đưa câu chuyện của quê hương lên mạng xã hội.

Khi người dân thấy cây măng của mình không chỉ bán được một lần mà có thể trở thành sản phẩm chế biến, trở thành món ăn trong homestay, trở thành trải nghiệm cho du khách, rồi tạo thêm việc làm cho thanh niên, họ chủ động tham gia. Gia đình có nhà sàn tham gia lưu trú. Hộ có sản phẩm nông nghiệp tham gia cung cấp nguyên liệu. Người biết nấu món Tày tham gia ẩm thực. Người biết đan lát hướng dẫn du khách trải nghiệm. Thanh niên làm truyền thông, hướng dẫn và hỗ trợ công nghệ.

“Kho báu” nằm trong trí nhớ

Tôi gặp Nguyễn Thị Dím tại Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2026, diễn ra tại tỉnh Đắk Lắk, Dím không gây ấn tượng bởi những điều quá lớn lao. Ở cô có sự mộc mạc của một người quen với rừng, với những nếp nhà sàn và nhịp sống bản địa, nhưng trong cách kể chuyện về quê hương lại có một nguồn năng lượng rất rõ ràng.

Dím chia sẻ: “Khi nghe tên và dự án được xướng lên ở vị trí giải Nhất tại cuộc thi, tôi vừa bất ngờ, vừa xúc động. Lúc đấy, tôi chỉ muốn về ngay với bản làng để chia sẻ niềm vui này. Tôi biết phía sau dự án đó không chỉ có riêng tôi. Có người dân đã hái từng búp măng, có những người phụ nữ cùng làm sản phẩm, có những gia đình đang cố gắng giữ lại nhà sàn, giữ nghề truyền thống, có những bạn trẻ đang học cách làm du lịch và kể câu chuyện quê hương bằng mạng xã hội”.