Hiện tượng lệch chuẩn thành trào lưu
Tọa đàm Giữ gìn tính trung thực trong biểu diễn nghệ thuật, ý thức trách nhiệm của người sáng tác trong kỷ nguyên số do Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam phối hợp cùng Hội Nhạc sĩ Việt Nam và Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tổ chức vào ngày 29/5 tại Hà Nội.
Tạo đàm có sự tham gia đông đảo của cac chuyên gia trong lĩnh vực âm nhạc, sân khấu, đơn vị tổ chức - sản xuất chương trình nghệ thuật, cơ quan quản lý hoạt động biểu diễn cùng đại diện các cơ quan chỉ đạo văn hóa, văn nghệ... để cùng trao đổi, đóng góp ý kiến về thực trạng hoạt động nghệ thuật hiện nay.
Theo đó, các chuyên gia tập trung đánh giá khách quan thực trạng biểu diễn hát, ngâm, diễn tấu nhạc cụ trực tiếp trên sân khấu cũng như hoạt động sáng tác, phát hành sản phẩm âm nhạc trên nền tảng số thời gian gần đây. Từ đó, khẳng định giá trị cốt lõi của nghệ thuật biểu diễn nằm ở tài năng và sự trung thực của nghệ sĩ trước khán giả.
Trong đề dẫn tọa đàm, TS, nhà viết kịch Nguyễn Đăng Chương - Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam - cho rằng bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, đời sống văn học nghệ thuật những năm gần đây bắt đầu có hiện tượng lệch chuẩn, có những hiện tượng đã trở thành trào lưu, tạo dư luận không tốt, thậm chí gây bức xúc trong đời sống xã hội.
"Điển hình trong các hành vi lệch chuẩn đó là hiện tượng thiếu trung thực trong biểu diễn nghệ thuật của nghệ sĩ và các tổ chức, cá nhân hoạt động nghệ thuật biểu diễn, sự thờ ơ vô cảm, thiếu trách nhiệm của người sáng tác ca khúc bằng công nghệ AI", TS. Nguyễn Đăng Chương nêu.
Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung thảo luận thực trạng hát nhép, đàn nhép, ca từ phản cảm và xu hướng lạm dụng AI trong sáng tác âm nhạc. Nhiều ý kiến cho rằng những hiện tượng lệch chuẩn này đang ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường nghệ thuật và nhu cầu thưởng thức của công chúng trong kỷ nguyên số.
Các tham luận đồng thời chỉ ra nguyên nhân, làm rõ trách nhiệm của nghệ sĩ, đơn vị tổ chức, cơ quan quản lý, truyền thông và khán giả, đồng thời đề xuất hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng chế tài xử lý vi phạm nhằm xây dựng môi trường nghệ thuật lành mạnh, đúng với giá trị cốt lõi của văn học nghệ thuật.
Theo một số đại biểu, một xã hội văn minh chỉ được hình thành khi chính những người sáng tạo văn hóa có nhận thức, hành xử và trách nhiệm nghề nghiệp đúng mực.
Nâng cao sức đề kháng trước biểu hiện lệch chuẩn
Phát biểu chỉ đạo tại tọa đàm, ông Trần Thanh Lâm - Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương - nhận định lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật đang tồn tại tình trạng lạm dụng kỹ thuật quá mức, một bộ phận người sáng tác đang chạy theo lượt xem, lượt thích mà quên đi trách nhiệm xã hội, tạo ra những tác phẩm thiếu chuẩn mực thẩm mỹ, thiếu chiều sâu tư tưởng…
Ông nhấn mạnh công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đóng vai trò hỗ trợ, giúp nâng cao chất lượng nghệ thuật, giúp cảm xúc thăng hoa hơn. Nó không bao giờ có thể thay thế được sự lao động nghiêm túc, những giọt mồ hôi trên sàn tập và sự rung động thực sự từ trái tim người nghệ sĩ.
Theo ông, Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đã đặt ra yêu cầu nâng cao “sức đề kháng” trước các biểu hiện lệch chuẩn trong đời sống nghệ thuật. Trong kỷ nguyên số, sức đề kháng ấy chính là bản lĩnh nghề nghiệp, văn hóa ứng xử và trách nhiệm của người nghệ sĩ. Tự do sáng tạo cần đi cùng trách nhiệm công dân, trách nhiệm nghệ thuật; uy tín của nghệ sĩ phải được tạo dựng từ tài năng thực sự và sự ghi nhận bền lâu của công chúng, thay vì những hiệu ứng truyền thông ảo.
Để kiến tạo môi trường nghệ thuật lành mạnh, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh các hội văn học nghệ thuật cần phát huy tốt hơn vai trò “mái nhà chung” của văn nghệ sĩ, không chỉ tập hợp hội viên mà còn bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp, xây dựng quy tắc ứng xử phù hợp trong môi trường số, hướng tới không gian sáng tạo lành mạnh và tôn vinh sự trung thực.
Bên cạnh đó, dù không có chức năng xử phạt như cơ quan quản lý nhà nước, các hội nghề nghiệp vẫn có thể ban hành quy chế ứng xử riêng cho từng lĩnh vực như sân khấu, âm nhạc, múa, mỹ thuật…
"Khi có những vấn đề lệch chuẩn trong sáng tác hay biểu diễn, các hội nghề nghiệp cần lên tiếng mạnh mẽ và kịp thời trên báo chí, truyền thông. Có những ca từ phản cảm, lệch chuẩn nhưng tiếng nói phản biện từ các hội chuyên ngành còn ít hoặc chậm. Phải tạo ra dư luận để người vi phạm thấy sợ và không dám tái diễn. Có những trường hợp xử phạt hành chính không đủ sức răn đe, nhưng chỉ cần dư luận lên tiếng hoặc khuyến cáo hạn chế biểu diễn cũng đã tác động rất lớn đến sự nghiệp nghệ sĩ", ông Trần Thanh Lâm nhấn mạnh.
Đối với cơ quan quản lý nhà nước, ông đề nghị Cục Nghệ thuật Biểu diễn quan tâm hơn tới vấn đề hát nhép, ca từ phản cảm và các sai phạm trong biểu diễn, đồng thời sớm rà soát, sửa đổi các quy định để phù hợp với thực tiễn và sự phát triển của công nghệ.
Theo đó, ông đề xuất cần có cơ chế cụ thể để phát hiện, xử lý hát nhép, nhất là trong trường hợp nghệ sĩ và ban tổ chức đã cam kết không hát nhép nhưng vẫn vi phạm. Các đơn vị tổ chức biểu diễn cần minh bạch ngay từ đầu về hình thức biểu diễn, không vì lượt xem hay lợi nhuận mà cổ súy cho xu hướng lệch chuẩn.
Với đội ngũ nghệ sĩ, ông mong muốn các nghệ sĩ tên tuổi làm gương, truyền tinh thần nghề nghiệp và sự trung thực cho thế hệ trẻ. Ông nhấn mạnh nghệ sĩ trẻ cần rèn luyện bản lĩnh nghề nghiệp, giữ gìn hình ảnh cá nhân và góp phần xây dựng chuẩn mực con người Việt Nam thời đại mới thông qua các giá trị yêu nước, trung thực, trách nhiệm và sáng tạo.
