Hoạt động gắn với trách nhiệm môi trường
Nhận định trên được các chuyên gia đưa ra tại Hội thảo Doanh nghiệp (DN) với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững ở Việt Nam hiện nay, do Hội Triết học Việt Nam, Học viện Chính trị khu vực IV và Đại học Cần Thơ tổ chức ngày 7/11, tại Cần Thơ.
GS.TS Phạm Văn Đức - Chủ tịch Hội Triết học Việt Nam cho biết, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường gắn bó trong quá trình phát triển xã hội. Trong mối quan hệ ấy, DN có vị trí đặc biệt. Với vai trò tổ chức sản xuất, kinh doanh, đầu tư và đổi mới công nghệ, DN trực tiếp quyết định cách thức sử dụng nhiều nguồn lực của xã hội.
Theo GS Đức, những lựa chọn về công nghệ, nguyên liệu, năng lượng và quản trị có ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế, mức độ tác động môi trường và lợi ích của cộng đồng. DN vì thế có trách nhiệm với những tác động do hoạt động của mình gây ra, vừa có khả năng đóng góp vào việc đổi mới mô hình phát triển theo hướng bền vững.
Đối với vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), GS. Đức cho rằng, những thách thức về nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn, sụt lún, sạt lở và suy giảm hệ sinh thái gắn trực tiếp với sinh kế, cơ cấu sản xuất và phương thức sử dụng tài nguyên của vùng. Hoạt động DN phải được xem xét cùng khả năng cung cấp nước, xử lý chất thải, bảo vệ đất và bảo đảm sinh kế.
Hiệu quả một dự án riêng lẻ chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả phát triển nếu dự án làm gia tăng rủi ro cho các hoạt động khác hoặc cộng đồng lân cận. Do đó, theo GS. Đức, tinh thần thuận thiên cần được cụ thể hóa thành cách tổ chức sản xuất phù hợp với đặc điểm sinh thái từng địa bàn.
Truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và kiểm soát chất lượng cần sự tham gia, lợi ích tương xứng của các bên. Nếu người sản xuất phải chịu toàn bộ chi phí và rủi ro thay đổi quy trình thì liên kết khó bền vững.
Theo GS.TS Phạm Văn Đức, kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, thủy sản phụ thuộc vào công nghệ, quy mô thu gom, chi phí vận chuyển và thị trường tiêu thụ phụ phẩm. Quản trị môi trường phải gắn với liên kết vùng, chia sẻ dữ liệu và phối hợp giữa các địa phương. DN cũng cần tham gia vào cơ chế phối hợp này bằng việc cung cấp thông tin, thực hiện cam kết và hợp tác về hạ tầng, công nghệ…
Bảo vệ môi trường là điều kiện tồn tại
Ông Trần Văn Huyến - Phó Bí thư Thành ủy Cần Thơ cho hay, Ban Chấp hành Trung ương Đảng mới đây có Kết luận 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Trong đó, đặt bảo vệ môi trường vào trung tâm của các quyết định phát triển. Yêu cầu phát triển trong giới hạn chịu đựng của hệ sinh thái và đề cao trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ pháp lý của DN.
Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân cũng đưa ra thông điệp: DN là chủ thể trung tâm của quá trình chuyển đổi xanh, không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng.
Đối với DN, theo ông Huyến, bảo vệ môi trường đã chuyển từ nghĩa vụ đối phó thành điều kiện tồn tại và năng lực cạnh tranh. Thị trường carbon trong nước đã vận hành thí điểm từ ngày 29/6/2026, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu đã vận hành đầy đủ từ đầu năm 2026; trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì của nhà sản xuất ngày càng được siết chặt.
Một quyết định đầu tư công nghệ sạch, tiết kiệm nước, năng lượng, tận dụng phụ phẩm có thể giảm tác động môi trường ngay từ nguồn phát sinh. "Ngược lại, đặt lợi nhuận trước mắt lên trên nghĩa vụ môi trường không chỉ để lại hậu quả lâu dài cho cộng đồng, mà chính DN cũng sẽ bị đẩy ra khỏi chuỗi giá trị", ông Huyến nói.
Với vùng ĐBSCL, theo ông Trần Văn Huyến, xâm nhập mặn, sạt lở, sụt lún, biến động nguồn nước đang tác động trực tiếp đến sinh kế người dân, vùng nguyên liệu và nhà xưởng của DN. Nguồn nước và chất thải không dừng lại ở ranh giới hành chính; sự phát triển của một địa phương sẽ thiếu bền vững nếu những tác động bất lợi lại do địa phương khác hoặc thế hệ sau gánh chịu.
Tại Cần Thơ, lãnh đạo thành phố cũng thẳng thắn nhìn nhận, giai đoạn 2022-2025, trong 1.167 cơ sở được kiểm tra có 354 trường hợp vi phạm môi trường. Tình trạng xả thải lén lút vẫn còn. DN làm tốt phải gánh chi phí lớn hơn DN né tránh, dẫn đến cạnh tranh chưa bình đẳng.
Vì vậy, Cần Thơ xác định, vừa kiến tạo và đồng hành với DN, vừa giữ nghiêm kỷ cương. Người gây ô nhiễm phải trả chi phí, vi phạm phải được xử lý công khai, không có vùng cấm. Mục tiêu, DN làm tốt được hưởng lợi, để trách nhiệm môi trường trở thành một phần của năng lực cạnh tranh. Tháng 10 vừa qua UBND thành phố đã ban hành kế hoạch để cụ thể hóa những nhiệm vụ này.
Lãnh đạo TP. Cần Thơ mong muốn cộng đồng DN tuân thủ nghiêm quy định về xử lý chất thải, sử dụng nước, năng lượng hiệu quả, kiểm kê và công khai thông tin phát thải, phát triển kinh tế tuần hoàn từ phụ phẩm… "Những kết quả như vậy có sức thuyết phục hơn mọi cam kết chỉ dừng lại ở khẩu hiệu", ông Huyến nói thêm.
