Từ tiếng kẻng xe rác đến bản đồ số nhắc nhở giờ thu gom

Khi những chiếc thùng rác đến đúng giờ

Đúng khung giờ đã thông báo, công nhân môi trường đưa những chiếc thùng rác chuyên dụng đến các vị trí trong kiệt, hẻm. Người dân lần lượt mang rác sinh hoạt từ trong nhà ra bỏ. Hết giờ tiếp nhận, công nhân thu gom và đưa thùng đến vị trí khác, trả lại không gian thông thoáng cho khu dân cư.

Nhịp thu gom ấy đang dần trở nên quen thuộc tại 6 tổ dân phố thuộc khu vực Xuân Hà và Thanh Khê Đông. Từ ngày 25/9/2026, phường Thanh Khê triển khai thí điểm mô hình thu gom rác sinh hoạt bằng phương thức đặt thùng theo giờ, thay cho cách công nhân đẩy xe vào từng kiệt, hẻm và đánh kẻng để người dân mang rác ra.

Sự thay đổi này xuất phát từ những bất cập kéo dài trong công tác thu gom rác tại các khu dân cư đông đúc, nhiều kiệt hẻm nhỏ. Ông Hồ Văn Dũng, Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Khê, cho biết trước đây có nơi 3-4 ngày, thậm chí 5-7 ngày mới được thu gom rác một lần. Rác tồn đọng gây mất vệ sinh, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt của người dân.

“Đặc thù Thanh Khê là dân đông, mật độ cao, kiệt hẻm nhiều. Trong khi đó, nhân lực của đơn vị môi trường có thời điểm thiếu và không ổn định. Có ngày chúng tôi nhận 10-15 ý kiến phản ánh về rác thải. Tình trạng như vậy kéo dài thì không ổn, phải tìm cách làm khác”, ông Dũng chia sẻ.

Thay vì tiếp tục xử lý từng điểm ô nhiễm hoặc chờ người dân phản ánh, lãnh đạo phường yêu cầu đơn vị môi trường và bộ phận chuyên môn nghiên cứu phương thức thu gom phù hợp hơn. Sau khoảng 5 tháng xây dựng, tính toán và điều chỉnh, mô hình được đưa vào thí điểm tại 6 tổ dân phố, với hơn 3.100 hộ dân trên diện tích hơn 41ha.

Không phải toàn bộ địa bàn đều áp dụng cách thu gom mới. Những tuyến đường đủ điều kiện cho xe chuyên dụng lưu thông vẫn được thu gom bằng phương tiện cơ giới. Phương thức đặt thùng theo giờ tập trung tại các kiệt, hẻm nhỏ, nơi xe cơ giới khó tiếp cận.

Khoảng 40 điểm đặt thùng được bố trí trong khu vực thí điểm. Mỗi điểm có khung giờ tiếp nhận rác cụ thể, chia thành hai ca chính: 6h30-8h hoặc 16h30-18h, tùy điều kiện từng khu vực. Hết giờ, công nhân phải thu gom thùng, vận chuyển rác đi ngay, không để lại điểm tập kết cố định.

Cách làm mới cũng kéo theo sự thay đổi trong thói quen của người dân. Trước đây, khi công nhân kéo xe vào kiệt, đánh kẻng, các hộ mới mang rác ra. Nay, người dân phải chủ động theo dõi lịch, biết trước thời gian và địa điểm đặt thùng để sắp xếp việc mang rác đi đổ.

Ông Ngô Văn Khôi, Tổ trưởng tổ dân phố 49, phường Thanh Khê, cho biết từ khi triển khai mô hình, ý thức của người dân có chuyển biến. Những hộ từng có thói quen mang rác ra đầu kiệt bất kể thời gian nay đã chủ động theo dõi lịch đặt thùng, nhắc nhở nhau bỏ rác đúng giờ, đúng vị trí.

“Điều dễ nhận thấy nhất là khu phố sạch sẽ, thông thoáng hơn trước. Rác không còn để qua ngày, qua buổi ở các đầu kiệt. Ban đầu cũng có người chưa quen, nhưng khi được hướng dẫn, bà con dần thực hiện nền nếp. Người này nhắc người kia, nhà này thông báo cho nhà khác khi đến giờ có thùng rác mọi người lại gọi nhau đi trò chuyện rôm rả. Đến nay, kết quả rất rõ, người dân đồng tình, ủng hộ”, ông Khôi nói.

Từ thùng rác đến bản đồ số

Một thay đổi đáng chú ý trong mô hình là việc ứng dụng công nghệ số để người dân tra cứu vị trí và thời gian thu gom. Thay vì chỉ thông báo bằng loa hoặc giấy dán tại khu dân cư, phường đưa thông tin các điểm đặt thùng lên bản đồ số, tích hợp mã QR.

Chỉ cần dùng điện thoại quét mã, người dân có thể xem vị trí các điểm đặt thùng, xác định nơi gần nhà và khung giờ tiếp nhận rác. Thông tin cũng được chuyển đến các tổ dân phố để phổ biến trong nhóm liên lạc cộng đồng.

Theo ông Dũng, cách làm này giúp thay đổi cả phương thức phục vụ của công nhân môi trường lẫn thói quen của người dân.

“Trước đây, mỗi lần thu gom, khi công nhân kéo xe vào kiệt, đánh kẻng người dân mang rác ra đổ. Nay mọi việc đã khác, người dân xem bản đồ, biết thời gian địa điểm cụ thể, chủ động mang rác ra đổ. Công nhân môi trường đúng giờ, đúng địa điểm đi thu gom. Thay đổi hình thức đã giúp phường giải tỏa bức xúc của người dân về chuyện rác thải”, ông Dũng cho biết.

Không chỉ thay đổi thời gian và cách thức thu gom, phường Thanh Khê còn yêu cầu đơn vị dịch vụ thay đổi hình thức của các phương tiện phục vụ. Thùng rác sử dụng phải là thùng mới, bảo đảm vệ sinh, được trang trí phù hợp cảnh quan, tích hợp thông tin tuyên truyền và mã QR.

Theo ông Dũng, việc lựa chọn thùng rác không đơn thuần là đáp ứng nhu cầu chứa rác. Nếu đưa những chiếc thùng cũ, mất vệ sinh vào các kiệt nhỏ, người dân dễ có cảm giác khu vực mình sinh sống bị biến thành điểm tập kết rác.

“Chúng tôi xác định phải thay đổi từ cách nghĩ. Không thể cứ đưa một chiếc thùng cũ vào đặt trong kiệt là xong. Thùng phải sạch, đẹp, phù hợp cảnh quan, vừa phục vụ thu gom vừa có tác dụng tuyên truyền. Người dân phải thấy đây là phương thức văn minh, chứ không phải thêm một điểm tập kết rác trước nhà mình”, ông Dũng nhấn mạnh.

Không chỉ giải quyết chuyện rác sinh hoạt

Từ bài toán thu gom rác sinh hoạt, phường Thanh Khê tiếp tục tìm cách xử lý những loại chất thải thường gây bức xúc tại khu dân cư như xà bần, giá hạ và vật dụng cồng kềnh.

Thực tế, khi sửa chữa nhà cửa, nhiều hộ phát sinh gạch vỡ, xà bần, đồ dùng cũ nhưng không biết liên hệ đơn vị thu gom. Chất thải vì thế có thể bị đổ trộm tại các khu đất trống, ven đường hoặc trong kiệt, hẻm.

Để khắc phục, phường phối hợp với đơn vị dịch vụ xây dựng phương thức đăng ký thu gom qua mã QR. Người dân gửi hình ảnh chất thải và địa chỉ, đơn vị sẽ liên hệ, đến tận nơi tiếp nhận. Mức phí thu gom theo quy định của thành phố, hiện là 265.000 đồng/m³.

Nội dung hướng dẫn thu gom xà bần, giá hạ cũng được đưa vào hồ sơ cấp phép xây dựng và thông báo kiểm tra công trình nhà ở riêng lẻ. Qua đó, chủ công trình được nhắc nhở trách nhiệm xử lý chất thải ngay từ đầu, hạn chế tình trạng đổ trộm sau khi sửa chữa.

Theo Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Khê, sau thời gian thí điểm, những phản ánh về tình trạng rác tồn đọng tại khu vực triển khai đã giảm rõ rệt. Người dân cơ bản không còn ý kiến như trước.

Tuy nhiên, để mô hình duy trì hiệu quả, sự thay đổi không thể chỉ dừng ở việc bố trí thùng rác hay ứng dụng bản đồ số. Phường đã làm việc với đơn vị thu gom, yêu cầu thay thế đội ngũ công nhân, đồng thời phổ biến, tập huấn về thái độ và cách thức thu gom văn minh, lịch sự.

“Điều chúng tôi quan tâm nhất không phải đặt được bao nhiêu thùng, mà là người dân có đồng thuận, có thay đổi thói quen hay không. Đến nay, bà con đã quen với cách làm mới, chủ động mang rác ra đúng giờ, đúng điểm. Khi người dân cùng tham gia, việc thu gom cũng thuận lợi hơn rất nhiều”, ông Dũng nói.

Từ tiếng kẻng báo xe rác đến bản đồ số tra cứu giờ thu gom, cách làm ở Thanh Khê đang đặt ra một yêu cầu rộng hơn đối với công tác vệ sinh đô thị: không chỉ thu gom rác cho hết, mà còn phải tổ chức dịch vụ phù hợp với đặc điểm từng khu dân cư, tạo điều kiện để người dân cùng tham gia và thay đổi cung cách phục vụ của đội ngũ công nhân môi trường.