Triển lãm được chia thành 7 bộ sưu tập nhỏ về tranh sơn mài và các vật phẩm mỹ nghệ theo lối truyền thống của Nam Bộ. Thông qua từng hiện vật, người xem có thể cảm nhận không chỉ vẻ đẹp sâu lắng mà còn sự sống động của hơn 140 tên hiệu nghệ nhân, hãng xưởng sơn mài tại Thủ Dầu Một, Sài Gòn và TPHCM.
Theo nhà nghiên cứu Phạm Hoàng Quân, cụm từ “Châu tất bình dân” có ý nghĩa: “Châu” (chu) là màu đỏ, “Tất” là cây sơn. Nhựa cây sơn là nguyên liệu chính để chế tác đồ sơn; qua sơ chế cho ra màu đen và màu cánh gián, còn màu châu tiêu biểu đại diện cho bảng màu vật phẩm sơn. “Châu” và “Tất” mang tính biểu tượng màu sắc trong nghề sơn cổ truyền cũng như trong kỹ nghệ sơn mài ngày nay.
Còn hai chữ “Bình dân” gợi lên hình ảnh tầng lớp thầy thợ trong nghề sơn mài- những người lao động đặc biệt vất vả. Dù là họa sĩ tài hoa, khi thực hiện tác phẩm sơn mài, họ cũng lấm lem, nhễ nhại như người thợ lao động chân tay. Vì thế, triển lãm này giới thiệu các sản phẩm sơn mài mỹ nghệ do chính giới nghệ nhân và thợ sơn làm ra; dùng chữ “Bình dân” nhằm xác định tiêu chí của bộ sưu tập, đồng thời nhấn mạnh và ghi nhận vai trò thầm lặng của những người thợ đứng phía sau.
Đặc biệt, chữ “Châu tất” (cũng đọc là “Chu tất”) còn đồng âm với từ “chu tất” trong tiếng Việt, mang nghĩa “làm xong công việc, không thiếu sót gì”. Vì vậy, tên gọi “Châu tất bình dân” hay “Chu tất bình dân” đều mang ý nghĩa trọn vẹn. “Ở góc độ này, có thể liên tưởng đến lịch sử làng nghề: dù trong điều kiện không mấy thuận lợi, những người thợ, nghệ nhân, chủ xưởng sơn mài trong quá khứ đã làm rất tốt phần việc của mình. Họ – những người bình dân ấy – đã định hình một dòng sản phẩm mỹ nghệ cao cấp và đặc sắc trong văn hóa Việt Nam”, nhà nghiên cứu Phạm Hoàng Quân cho biết.
Còn theo nhà nghiên cứu Lý Đợi, lâu nay đồ mỹ nghệ ít được nhìn nhận với sự trân trọng như một đối tượng của triển lãm có nghiên cứu và phê bình. Vì thế, triển lãm này là bước khởi đầu để khẳng định giá trị mỹ thuật của sơn mài, đồng thời ghi danh những nghệ nhân đã góp phần định hình một dòng sản phẩm mỹ nghệ cao cấp và đặc sắc trong văn hóa Việt Nam.
Chùm ảnh hiện vật sơn mài tại triển lãm:
Triển lãm “Châu tất bình dân” sẽ kéo dài tới tháng 10/2026.
