Đây là thông tin trong Hội thảo khoa học quốc gia “Định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam” do Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp Tỉnh ủy Phú Thọ và Bộ Công Thương tổ chức ngày 30/9, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh Phú Thọ.
Hội thảo có sự tham gia của Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị; Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc; Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương; ông Lê Mạnh Hùng - Bộ trưởng Bộ Công Thương, và ông Nguyễn Ngọc Tuấn - Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cùng gần 400 đại biểu.
Chuyển trọng tâm sang "nội địa hóa giá trị"
Phát biểu đề dẫn, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh, công nghiệp hỗ trợ (CNHT) không phải bộ phận thứ yếu mà là một trong những nền tảng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia. Sức mạnh công nghiệp không chỉ đo bằng quy mô sản xuất, xuất khẩu sản phẩm cuối cùng, mà thể hiện ở khả năng làm chủ vật liệu, linh kiện, thiết bị, công nghệ, thiết kế, tiêu chuẩn, dịch vụ kỹ thuật và các khâu có giá trị gia tăng cao.
Mặc dù hệ thống doanh nghiệp cung ứng đã từng bước hình thành, CNHT vẫn là khâu yếu trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa đủ sức trở thành nhà cung ứng trực tiếp cho các tập đoàn lớn; đối mặt nhiều khó khăn về vốn dài hạn, công nghệ, quản trị, tiêu chuẩn, nhân lực kỹ thuật và R&D. Sự tham gia vào các khâu thiết kế, phát triển vật liệu, thử nghiệm, chứng nhận, sở hữu trí tuệ và tích hợp hệ thống còn rất hạn chế.
"Nếu chỉ tiếp tục tiếp cận theo hướng tăng số lượng doanh nghiệp, mở rộng danh mục sản phẩm hoặc đơn thuần nâng tỷ lệ nội địa hóa thì chưa đủ", ông Nguyễn Thanh Nghị nói. Vấn đề cốt lõi là xác định giá trị nào được tạo ra trong nước, công nghệ nào được làm chủ, doanh nghiệp Việt đang ở đâu và tiến lên tầng nào trong chuỗi giá trị. Đây chính là yêu cầu chuyển từ "nội địa hóa sản phẩm" sang "nội địa hóa giá trị và năng lực".
Trước sự tái cấu trúc của chuỗi cung ứng toàn cầu và sự xuất hiện của các chuỗi giá trị mới trong các lĩnh vực AI, bán dẫn, robot, vật liệu mới, pin-lưu trữ năng lượng, drone và sản xuất thông minh, ông Nguyễn Thanh Nghị cho rằng Việt Nam không thể chỉ đi theo chuỗi giá trị có sẵn, mà phải chủ động chuẩn bị năng lực để tham gia, định vị ở những chuỗi giá trị mới.
Phát triển CNHT phải bắt đầu từ thị trường, đơn hàng và yêu cầu của chuỗi giá trị. Nếu năng lực cung ứng trong nước nâng lên tương ứng với nhu cầu thị trường, đó sẽ là cơ sở hình thành doanh nghiệp, công nghệ và chuỗi cung ứng Việt Nam. Ngược lại, nếu nhu cầu tăng thêm vẫn phụ thuộc nhập khẩu, tăng trưởng quy mô sẽ không chuyển hóa đầy đủ thành năng lực nội sinh.
Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị đề xuất xem CNHT là bộ phận cấu thành chiến lược phát triển công nghiệp quốc gia. Lấy doanh nghiệp làm trung tâm hệ sinh thái: Nhà nước kiến tạo thể chế, thị trường, hạ tầng; doanh nghiệp dẫn dắt xác định nhu cầu, tiêu chuẩn; doanh nghiệp CNHT đầu tư nâng cao năng lực; các viện, trường, trung tâm kỹ thuật cùng giải quyết bài toán công nghệ, kiểm định. Phương thức hỗ trợ cần chuyển từ hỗ trợ theo danh mục sang hỗ trợ theo chuỗi, đơn hàng và kết quả đầu ra.
Song song đó, cần phát huy vai trò của kinh tế tư nhân và nâng chất dòng vốn FDI; phát triển hạ tầng kỹ thuật dùng chung đạt chuẩn quốc tế; đổi mới đào tạo nhân lực. Nguồn lực Nhà nước đóng vai trò "vốn mồi", tập trung vào các khâu khó như R&D, thiết kế, thử nghiệm, chuyển đổi số.
Phú Thọ hướng tới "mắt xích" CNHT phía Bắc
Tại hội thảo, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương khẳng định CNHT là mắt xích then chốt, quyết định năng lực tự chủ chiến lược và sức cạnh tranh quốc gia.
Sau khi hợp nhất đơn vị hành chính cấp tỉnh và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, Phú Thọ có thêm tiềm năng, dư địa và không gian phát triển mới. Với vị trí cửa ngõ kết nối Đồng bằng sông Hồng với Tây Bắc, hạ tầng giao thông đồng bộ và quỹ đất công nghiệp dạt dào, tỉnh hội tụ nền tảng để tham gia mạnh mẽ vào phát triển CNHT, nhất là cơ khí chế tạo, linh kiện điện tử, ô tô - xe điện và công nghệ cao.
Ông Phạm Đại Dương cũng gợi mở việc xác định lĩnh vực đột phá tại các địa phương có lợi thế, đồng thời tăng cường liên kết vùng để bảo đảm tính đồng bộ trong quy hoạch, hạ tầng, dữ liệu và phân bổ nguồn lực.
Tại hội thảo, các đại biểu trình bày 9 tham luận và thảo luận tập trung vào định hướng phát triển CNHT đến năm 2030, tầm nhìn 2045; thúc đẩy KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; hoàn thiện thể chế chính sách và thực tiễn từ Phú Thọ cũng như các doanh nghiệp.
Hội thảo tập trung làm rõ 3 vấn đề lớn: Các năng lực công nghiệp Việt Nam cần làm chủ giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2045; Những điểm nghẽn cản trở doanh nghiệp nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị; Thiết kế cơ phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện-trường để biến nhu cầu thị trường thành năng lực sản xuất thực tế.
Mục tiêu xuyên suốt là hình thành hệ thống doanh nghiệp Việt Nam có năng lực thực chất, cung ứng ổn định, làm chủ các công đoạn giá trị cao, tiến tới làm nhà cung ứng cấp 1 và nhà tích hợp hệ thống. Nội dung hội thảo sẽ được tổng hợp thành báo cáo tham mưu Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đồng thời làm cơ sở hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển CNHT trong thời gian tới.
