Mỗi ngày, hàng nghìn tấn rác sinh hoạt từ các phường, xã ở TPHCM được chuyển về Khu Liên hợp xử lý chất thải Đa Phước. Nhằm giảm bớt áp lực chôn lấp và tối ưu hóa tài nguyên chất thải, Công ty TNHH Xử lý Chất thải Việt Nam (VWS) đang từng bước chuyển đổi mô hình, hướng tới việc biến rác thải thành nguồn năng lượng phục vụ phát triển đô thị bền vững.
Từ chôn lấp hợp vệ sinh sang công nghệ thu hồi năng lượng
Với quy mô khoảng 128ha tại xã Hưng Long (TPHCM), Khu Liên hợp xử lý chất thải Đa Phước – bãi rác Đa Phước hiện là một trong những trung tâm tiếp nhận chất thải lớn nhất của TPHCM. Mỗi ngày, nơi đây tiếp nhận hơn 5.000 tấn rác thải sinh hoạt, chiếm gần một nửa tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt toàn TPHCM.
Trong nhiều năm qua, lượng rác khổng lồ này được quản lý và xử lý theo phương thức chôn lấp hợp vệ sinh dựa trên tiêu chuẩn nghiêm ngặt của Mỹ. Hệ thống ô chôn lấp được xây dựng với nhiều lớp chống thấm chuyên dụng nhằm bảo vệ tối đa nguồn nước ngầm. Đồng thời, lượng nước rỉ rác phát sinh được thu gom triệt để và xử lý thông qua công nghệ xử lý sinh học, lọc màng cùng hệ thống thẩm thấu ngược. Nước sau khi đạt tiêu chuẩn kiểm định sẽ được tuần hoàn tái sử dụng cho các hoạt động nội bộ như rửa đường, vệ sinh xe vận chuyển, kiểm soát bụi và tưới cây.
Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh chóng của đô thị cùng khối lượng rác thải không ngừng gia tăng, VWS đã xác định việc chôn lấp không phải là giải pháp duy nhất hay lâu dài. Công ty định hướng tái thiết lập toàn bộ quy trình xử lý theo chu trình tuần hoàn: thu hồi các vật liệu có khả năng tái chế, xử lý dòng rác hữu cơ, thu gom khí phát sinh để chuyển hóa thành năng lượng và chỉ chôn lấp phần tro xỉ hoặc chất thải cuối cùng không còn khả năng tận dụng.
Thực tế, việc thu hồi năng lượng tại Đa Phước đã được VWS triển khai từ nhiều năm qua, thông qua hệ thống thu gom khí metan tự nhiên sinh ra từ quá trình phân hủy rác hữu cơ tại các ô chôn lấp. Nguồn khí này được dẫn về nhà máy phát điện nội bộ công suất 12MW để chuyển hóa thành điện năng, cung cấp trực tiếp cho các hoạt động vận hành của toàn bộ khu liên hợp. Việc đề xuất xây dựng nhà máy đốt rác phát điện hiện nay chính là bước nối tiếp và mở rộng quy mô của chiến lược chuyển đổi năng lượng từ chất thải này.
Dự án nhà máy điện rác hiện đại
Theo phương án đang được VWS lập và hoàn thiện thủ tục, dự án nhà máy đốt rác phát điện dự kiến có công suất phát điện 60MW, xử lý khoảng 3.000 tấn rác/ngày với tổng mức đầu tư dự kiến hơn nửa tỷ USD. Công trình định hướng áp dụng các công nghệ xử lý và kiểm soát khí thải tiên tiến đến từ các quốc gia thuộc khối G7 và G8.
Đáng chú ý, dự án nhà máy đốt rác phát điện không hoạt động biệt lập mà được thiết kế như một mắt xích tích hợp chặt chẽ vào hạ tầng phân loại, tái chế hiện hữu tại Đa Phước. Theo đại diện Ban giám đốc VWS, không phải toàn bộ chất thải khi đưa về bãi đều được đưa thẳng vào lò đốt. Thay vào đó, toàn bộ dòng rác sẽ đi qua hệ thống phân loại đa tầng để bóc tách tối đa những vật liệu tái chế còn giá trị.
Hiện tại, VWS đã trang bị và vận hành các dây chuyền phân loại, tách vật liệu cơ học do các đối tác từ Hà Lan cung cấp. Đối với phần rác thải hữu cơ, công ty triển khai công nghệ ủ phân compost với các thiết bị chuyên dụng của Áo cho các khâu nghiền, đảo, sục khí và sàng lọc sản phẩm.
Hiện tại, dự án nhà máy đốt rác phát điện của VWS, hồ sơ thẩm định công nghệ đang hoàn thiện thủ tục cấp phép từ các bộ, ngành liên quan. Khi chính thức được phê duyệt, dự án sẽ được xây dựng vận hành nhanh chóng từ 18-24 tháng để đi vào hoạt động sớm, hứa hẹn sẽ mang lại sự thay đổi lớn trong công tác quản lý chất thải rắn đô thị, góp phần chuyển hóa những áp lực về môi trường thành nguồn năng lượng tái tạo hữu ích cho TPHCM.
Sự xuất hiện của nhà máy đốt rác phát điện sẽ khép kín chuỗi xử lý chất thải theo các cấp độ ưu tiên rõ ràng. Đầu tiên là công đoạn phân loại và thu hồi nhằm bóc tách nhựa, kim loại, giấy cùng các vật liệu tái chế. Tiếp theo là khâu xử lý hữu cơ để chuyển hóa chất thải sinh học thành phân bón hoặc chế phẩm cải tạo đất. Sau đó, phần rác thải không còn khả năng tái chế sẽ được đưa vào hệ thống đốt nhiệt độ cao để thu hồi nhiệt năng chuyển hóa thành điện năng. Cuối cùng, công ty chỉ thực hiện chôn lấp phần tro xỉ tối thiểu không thể tận dụng, qua đó giúp giảm đáng kể thể tích rác thải và tiết kiệm diện tích đất.
Mô hình này không chỉ giúp tối ưu hóa giá trị kinh tế từ rác thải mà còn giải quyết bài toán kiểm soát môi trường đồng bộ từ khí thải, chất thải rắn cho đến nước thải.
Thúc đẩy triển vọng năng lượng xanh
Hướng đi của VWS tại Đa Phước không chỉ dừng lại ở quy mô một bãi xử lý chất thải mà hướng tới mục tiêu đóng góp vào chiến lược chuyển đổi xanh và cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 của Việt Nam. Song song với dự án tại TPHCM, VWS còn kế thừa mô hình tuần hoàn này để phát triển Khu công nghệ Môi trường xanh Long An (tỉnh Tây Ninh), tạo nên một chuỗi hạ tầng xử lý môi trường quy mô lớn cho khu vực phía Nam.
Hiện, TPHCM đang tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về quy hoạch, đất đai và đấu nối lưới điện nhằm thúc đẩy các dự án đốt rác phát điện trên địa bàn, trong đó có dự án tại Đa Phước.
Theo ông David Dương, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc VWS, với kinh nghiệm gần 40 năm chuyên nghiệp trong ngành thu gom, xử lý chất thải tại Hoa Kỳ và hơn 20 năm đầu tư lĩnh vực môi trường tại Việt Nam, VWS quyết định chuyển đổi toàn bộ công nghệ từ chôn lấp hợp vệ sinh theo tiêu chuẩn Hoa Kỳ sang công nghệ tái tạo năng lượng và sản xuất nhiên liệu xanh từ rác.
“Thuận lợi lớn nhất của chúng tôi là nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ chính quyền về mặt chủ trương. Tuy nhiên, thách thức hiện nay nằm ở việc phê duyệt quy hoạch chung của Khu liên hợp Đa Phước chưa hoàn tất, khiến việc triển khai thực hiện chưa đạt tiến độ mong muốn. VWS đã hoàn thiện toàn bộ phương án kỹ thuật, tài chính và lựa chọn công nghệ. Chỉ cần thủ tục pháp lý thông suốt, chúng tôi có thể bắt tay vào đầu tư ngay lập tức” – ông David Dương cho biết.
Công nghệ mới được VWS lựa chọn và thiết kế riêng cho Đa Phước hoàn toàn bám sát mục tiêu Net Zero và tiêu chuẩn giảm khí nhà kính toàn cầu. Không dừng lại ở việc xử lý rác thải sinh hoạt đơn thuần, mô hình mới sẽ biến rác thành nguồn tài nguyên năng lượng xanh phục vụ lại cho sản xuất và sinh hoạt. Đây là bước đi cụ thể giúp TPHCM và Việt Nam thúc đẩy mạnh mẽ nền kinh tế tuần hoàn, khép kín chuỗi quản lý chất thải đô thị một cách văn minh, hiện đại.
Xử lý rác thải bảo vệ môi trường đòi hỏi nhà đầu tư phải có tâm, có tầm và dày dặn kinh nghiệm để thích ứng với sự phát triển của công nghệ cũng như sự thay đổi thành phần rác thải qua từng thời kỳ. Mục tiêu của VWS không chỉ dừng lại ở việc đầu tư tại Khu liên hợp Đa Phước, mà còn hướng đến nhiều địa phương tỉnh, thành khác, những nơi đang đối mặt với nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng từ các bãi chôn lấp cũ, lạc hậu, thiếu hạ tầng an toàn.
Lãnh đạo VWS chia sẻ thêm, chiến lược của VWS nhằm mang giải pháp kỹ thuật toàn diện đến các địa phương: vừa đầu tư công nghệ xử lý an toàn cho lượng rác phát sinh hàng ngày, vừa triển khai các công nghệ tiên tiến để đóng cửa, cải tạo triệt để các bãi rác lộ thiên cũ. “Chúng tôi đã chuẩn bị sẵn sàng các gói công nghệ xử lý nước rỉ rác, kiểm soát khí thải và khôi phục quỹ đất sạch nhằm xóa bỏ các “điểm nóng” ô nhiễm môi trường. Đồng thời, VWS đang tập trung đào tạo đội ngũ nhân sự chuyên trách để sẵn sàng kết nối, tư vấn và đồng hành lâu dài xử lý rác cùng nhiều tỉnh, thành trên cả nước” – Chủ tịch VWS David Dương khẳng định.
