Xã Mường Ảng được biết đến là nơi có địa hình đồi núi, độ dốc lớn, diện tích canh tác phân tán, mùa mưa kéo dài khiến giao thông chia cắt, gây nhiều khó khăn trong hoạt động sản xuất, vận chuyển nông sản. Địa phương cũng đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực.
Trong bối cảnh đó, từ năm 2025, hợp tác xã Hải Trang Farm đã ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV/drone) trong hoạt động sản xuất, vận chuyển nông sản, mang lại hiệu quả rất thiết thực.
Theo đại diện Hợp tác xã, so với phương pháp phun thủ công, UAV có khả năng xử lý diện tích lớn trong thời gian ngắn, giảm số lượng lao động trực tiếp, giảm lượng nước phun trên cùng một đơn vị diện tích, giảm tiếp xúc trực tiếp của người lao động với hoá chất bảo vệ thực vật.
Đặc biệt, với những khu vực có địa hình phức tạp, vườn cây có độ dốc lớn hoặc diện tích sản xuất tập trung, UAV giúp triển khai công việc thuận lợi hơn, nhất trong những thời điểm cần xử lý dịch hại.
Bên cạnh đó, UAV cho phép thiết lập đường bay, điều chỉnh lưu lượng phun và kiểm soát quá trình vận hành theo đặc điểm khu vực sản xuất. Thiết bị có thể hiệu chỉnh linh hoạt phù hợp với từng loại cây trồng, địa hình và mục tiêu phòng trừ dịch hại, góp phần hạn chế lãng phí thuốc, nước và nhiên liệu phục vụ sản xuất.
Đại diện Hợp tác xã Hải Trang Farm cho rằng, từ thực tiễn triển khai, UAV có tiềm năng ứng dụng rộng rãi tại Điện Biên, nhất là tại các vùng sản xuất cà phê, cây ăn quả và những khu vực có điều kiện canh tác phù hợp. Đây cũng là cơ sở để từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất chuyên nghiệp, có liên kết và ứng dụng công nghệ.
Dù vậy, theo đơn vị này, vẫn còn nhiều khó khăn phía trước. Đầu tiên phải kể đến là chi phí đầu tư tương đối lớn. Bên cạnh thiết bị bay, hợp tác xã còn phải đầu tư các thiết bị phụ trợ, phương tiện vận chuyển, thiết bị bảo dưỡng và các phụ kiện cần thiết khác. Chi phí bảo trì, thay thế linh kiện và khấu hao thiết bị cũng tạo áp lực, đặc biệt khi diện tích khách hàng còn phân tán hoặc nhu cầu sử dụng theo mùa vụ.
Ngoài ra, khó khăn cũng đến từ nhận thức của người dân về ứng dụng khoa học kỹ thuật nói chung và UAV trong nông nghiệp nói riêng. Tâm lý e dè, canh tác theo phương thức truyền thống còn ăn sâu trong tiềm thức của người dân nên việc ứng dụng rộng rãi trong cộng đồng còn ở mức khiêm tốn.
Theo ông Nguyễn Bá Anh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Điện Biên, điều kiện địa hình chia cắt mạnh, dân cư phân bố không tập trung, nhiều khu vực còn khó khăn về giao thông chính là thực tiễn để Điện Biên ứng dụng công nghệ UAV trong vận chuyển hàng hóa, nông sản, vật tư y tế, cứu hộ, cứu nạn, khảo sát địa hình, quản lý tài nguyên.
Ngày 25/7/2026, UBND tỉnh Điện Biên ban hành Quyết định số 1658/QĐ-UBND triển khai Đề án thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) phát triển kinh tế tầm thấp ứng dụng phương tiện bay không người lái trên địa bàn tỉnh.
Ông Bá Anh thông tin, bước đầu việc thí điểm đã chứng minh được tính khả thi của UAV trong vận chuyển hàng hóa tại địa bàn miền núi. Trong 9 tháng đầu năm 2026, 118 chuyến bay đã được thực hiện với tải trọng 50kg mỗi chuyến để vận chuyển cà phê tại xã Mường Ảng.
Dù đạt được những hiệu quả rõ rệt, theo ông Bá Anh, vẫn còn những thách thức và khó khăn trong triển khai. Vì vậy, UBND tỉnh Điện Biên đã đề nghị Chính phủ quan tâm chỉ đạo nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với kinh tế tầm thấp, trong đó nghiên cứu thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành thống nhất giữa các lĩnh vực khoa học và công nghệ, hàng không, quốc phòng, an ninh, thông tin và dữ liệu, nông nghiệp, y tế, phòng chống thiên tai và các lĩnh vực có liên quan.
Nông nghiệp là lĩnh vực ứng dụng UAV nhanh nhất
Theo chuyên gia Phạm Đắc Bảo, Giám đốc VNPT UAV Lab, trên thế giới, nông nghiệp là một trong những lĩnh vực ứng dụng UAV phát triển nhanh nhất.
Báo cáo thường niên lần thứ năm của doanh nghiệp DJI Agriculture (Trung Quốc) công bố tháng 4/2026 cho thấy, đến cuối năm 2025 đã có hơn 600.000 UAV nông nghiệp của hãng được sử dụng trên toàn cầu, với hơn 600.000 người vận hành đã qua đào tạo.
Một năm trước đó, con số này vào khoảng 400.000 chiếc, tăng 90% so với năm 2020. UAV trong nông nghiệp hiện được dùng cho hơn 300 loại cây trồng tại hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Tại Việt Nam, tính đến đầu năm 2025, cả nước có hơn 6.000 UAV nông nghiệp đang hoạt động, trong đó Đồng bằng sông Cửu Long chiếm trên 70%. Mỗi UAV hiện đại có thể phun thuốc hoặc giám sát 60–70ha mỗi ngày, trong khi làm thủ công chỉ đạt khoảng 1 ha/ngày.
Báo cáo sơ kết hai năm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL cho thấy, việc thí điểm ứng dụng UAV giúp giảm chi phí từ 20–30%, trong đó lượng giống giảm trên 50%, phân đạm giảm trên 30%, số lần phun thuốc giảm 2–3 lần và lượng nước tưới giảm khoảng 30–40%. Năng suất tăng khoảng 10%, đạt 6,3–6,6 tấn/ha so với 5,7–6 tấn/ha ở ruộng đối chứng.
Tại Cần Thơ, kết quả mô hình thí điểm cho thấy nhờ giảm phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, chi phí sản xuất giảm trung bình hơn 1 triệu đồng/ha, lợi nhuận cao hơn 1,3–6,5 triệu đồng/ha, thành phố đã nhân rộng 65 mô hình với diện tích 7.830ha.
Dù được đánh giá có nhiều tiềm năng, theo ông Bảo, việc ứng dụng UAV trong nông nghiệp vẫn đối mặt với không ít khó khăn, cần được hỗ trợ bởi hành lang chính sách phù hợp và hệ sinh thái đủ khả năng đưa công nghệ từ thử nghiệm ra thị trường.
Ông Bảo chia sẻ, kinh nghiệm quốc tế cho thấy chính sách đóng vai trò quan trọng. Theo báo cáo của DJI Agriculture, cơ quan hàng không dân dụng Brazil đã cập nhật quy định để thiết lập các "kịch bản tiêu chuẩn" cho hoạt động nông nghiệp lặp lại, còn Bộ Giao thông Vận tải Canada (Transport Canada) đã sửa đổi quy định hàng không nhằm đơn giản hóa quy tắc vận hành UAV nông nghiệp, hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động phun rải, lập bản đồ và giám sát.
Tại Việt Nam dù còn những khó khăn nhất định, cơ quan chức năng và các chuyên gia vẫn đặt nhiều kỳ vọng vào hướng đi này.
Theo chuyên gia Phạm Đắc Bảo, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam đang hình thành một hệ sinh thái mới, kết nối công nghệ, hạ tầng, dữ liệu và các dịch vụ hoạt động trong không gian tầm thấp.
Trong nông nghiệp, quá trình này được thúc đẩy đồng thời bởi định hướng phát triển công nghệ chiến lược, khung pháp lý về phương tiện bay, các chương trình nông nghiệp xanh, giảm phát thải và sự tham gia ngày càng sâu của các doanh nghiệp công nghệ trong nước.
Ông Bá Anh chia sẻ thêm, tỉnh Điện Biên không coi UAV đơn thuần là một thiết bị bay, mà coi đây là một thành phần của hệ sinh thái kinh tế mới, bao gồm hạ tầng, dữ liệu, nền tảng điều hành, dịch vụ logistics, nông nghiệp, y tế, cứu hộ và các hoạt động kinh tế - xã hội khác. Đề án thử nghiệm của tỉnh dự kiến sẽ thực hiện 6000 chuyến bay trong hai năm, tính tới tháng 7/2028.
