Đã cảnh báo, sao vẫn thiếu?
Tình trạng thiếu sách giáo khoa cục bộ tại một số địa phương xuất hiện từ giữa tháng 8/2026 và tiếp tục kéo dài sau khai giảng. Sau cuộc họp trực tuyến với các Sở GD&ĐT 34 tỉnh thành hôm qua, Bộ GD&ĐT cho biết, đến 18h ngày 14/9, theo số liệu các địa phương xác nhận, vẫn còn gần 4 triệu cuốn sách giáo khoa thiếu (khoảng 1,5%).
Từ cuối năm 2025, Bộ GD&ĐT đã có yêu cầu khá cụ thể về việc in, phát hành sách giáo khoa. Ví dụ, công văn 8680 ngày 31/12, Bộ này yêu cầu Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tổ chức đồng bộ việc in, phát hành, cung ứng sách giáo khoa, chủ động phối hợp với các đầu mối phát hành và địa phương, đồng thời phải có phương án điều chuyển giữa các vùng miền và phương án dự phòng khi phát sinh tình huống bất thường.
Đầu tháng 2 năm nay, Bộ tiếp tục yêu cầu các Sở GD&ĐT rà soát nhu cầu theo từng lớp, từng môn học, tổng hợp nhu cầu trên địa bàn và phối hợp với đơn vị xuất bản, phát hành để bảo đảm đủ sách. Bộ cũng yêu cầu bảo đảm cung ứng sách trước ngày 15/8.
Thế nhưng, thực tế sau đó cho thấy những mắt xích này chưa kết nối đủ chặt. Bộ GD&ĐT cho biết, từ khi báo chí phản ánh thiếu sách, Bộ liên tiếp có các văn bản ngày 21/8, 8/9 và 10/9 yêu cầu các địa phương, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam rà soát và bảo đảm cung ứng. Đến ngày 9/9, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phải chủ trì cuộc họp về tình hình cung ứng sách giáo khoa.
Sau cuộc họp này, Bộ GD&ĐT ban hành kế hoạch xử lí, yêu cầu rà soát chính xác số sách còn thiếu, điều chuyển ngay từ nơi thừa sang nơi thiếu, tiếp tục in bổ sung, công khai điểm bán và đường dây nóng, duy trì tổ phản ứng nhanh 24/7 đến hết tháng 9.
Bộ GD&ĐT thông tin, theo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, đến hết ngày 14/9, nhu cầu sách giáo khoa được cập nhật là 245,94 triệu bản, kế hoạch in 228,9 triệu bản và khoảng 236,60 triệu bản đã được cung ứng đến các địa phương.
Trách nhiệm 3 bên liên quan
Những con số này cho thấy bài toán không chỉ nằm ở chuyện in thiếu.
Bộ GD&ĐT chỉ ra nguyên nhân. Về khách quan, năm học 2026 - 2027 có nhiều yếu tố mới tác động đồng thời, lần đầu tiên sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc; một số địa phương thực hiện chính sách hỗ trợ, cấp sách giáo khoa; việc sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại mạng lưới trường, lớp làm thay đổi nhu cầu; thời gian từ khi nhu cầu được xác định đầy đủ đến thời điểm phải đáp ứng rất ngắn
Những yếu tố này làm nhu cầu sách giáo khoa biến động lớn, phát sinh trong thời gian ngắn, trong khi quá trình sản xuất, in và cung ứng cần có thời gian chuẩn bị.
Về chủ quan, Bộ GD&ĐT thẳng thắn nhận trách nhiệm trong công tác dự báo, tổng hợp và phân tích nhu cầu sách giáo khoa trong điều kiện mới chưa theo kịp thực tế; việc đánh giá năng lực tổ chức sản xuất, quản trị và mạng lưới cung ứng của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam chưa đầy đủ; giải pháp khắc phục một số hạn chế trong tổ chức cung ứng, điều phối nguồn sách của nhà xuất bản chưa đủ nhanh và linh hoạt.
Công tác đăng kí, dự báo và phối hợp cung ứng tại một số địa phương cũng chưa thật chủ động, dẫn đến khoảng cách giữa nhu cầu thực tế và thông tin phục vụ cung ứng. Việc cập nhật nhu cầu phát sinh, nhất là sau những thay đổi về tổ chức trường, lớp, chính sách hỗ trợ sách giáo khoa và nhu cầu mua thêm của học sinh, cha mẹ học sinh, ở một số địa phương chưa kịp thời.
Trong báo cáo, Bộ GD&ĐT thẳng thắn nhận trách nhiệm, thay vì chỉ giải thích bằng những yếu tố khách quan.
Bộ GD&ĐT khẳng định, trách nhiệm để xảy ra tình trạng thiếu sách giáo khoa cục bộ thuộc về Bộ, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam và các địa phương. Về trách nhiệm của mình,
Bộ GD&ĐT xác định đây là tồn tại, hạn chế cần nghiêm túc nhìn nhận, chấn chỉnh, khắc phục, không để lặp lại trong những năm học tiếp theo; nhất là trong công tác theo dõi, dự báo, kết nối dữ liệu, kiểm tra, đôn đốc và điều phối khi nhu cầu thực tế có biến động.
Trước mắt, Bộ đã yêu cầu Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam điều chuyển, cung ứng bổ sung ngay từ ngày hôm nay, 15/9, ưu tiên học sinh chưa có sách, các trường nội trú, trường ở biên giới, vùng sâu, vùng xa và học sinh thuộc diện được hỗ trợ.
Trong thời gian chờ sách in, sách giáo khoa điện tử được cung cấp miễn phí; các trường được yêu cầu khai thác sách tại thư viện và sách cũ còn sử dụng được để hạn chế ảnh hưởng đến việc học.
