Thầy Vũ Khắc Ngọc, giáo viên dạy Hóa học tại Hà Nội cho rằng, một trong những điểm đáng chú ý trong dự thảo là cách phân chia ba khối chuyên hiện nay: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Liệu cách phân chia này đã thực sự khoa học, hợp lý và cân đối về mục tiêu phát triển tài năng hay chưa là vấn đề cần được xem xét nghiêm túc.
Nhìn vào cách phân chia này và cơ cấu các bài thi tuyển sinh, có thể thấy rất nhiều bất ổn. Có cảm giác người xây dựng đề án chỉ đơn giản chọn ra 3 môn Toán – Văn – Ngoại ngữ làm trụ cột cho 3 khối Chuyên rồi “đắp” thêm các môn học khác vào.
"Cách tư duy này vừa cũ kỹ, vừa hời hợt, giản đơn. Hệ quả là có sự mất cân đối lớn trong cấu trúc tuyển sinh lẫn tổ chức dạy – học và mục tiêu của từng khối chuyên. Khối chuyên Khoa học tự nhiên quá nặng nề, cồng kềnh, trong khi khối chuyên ngoại ngữ lại đặt ra câu hỏi lớn về vai trò, mục tiêu đào tạo", thầy Ngọc nói.
Thầy Ngọc phân tích, xét về bản chất học thuật, Toán học, Tin học và Khoa học máy tính có nền tảng quan trọng là tư duy toán học, thuật toán và tính toán. Những lĩnh vực này có mối liên hệ chặt chẽ với khoa học tự nhiên nhưng không hoàn toàn đồng nhất với các khoa học tự nhiên thực nghiệm như Vật lí, Hóa học, Sinh học.
Việc gom Toán, Tin học cùng với Vật lí, Hóa học, Sinh học vào chung một khối Khoa học Tự nhiên như dự thảo Bộ GD&ĐT đang đưa ra là một sự khiên cưỡng về mặt nhận thức khoa học. Điều này cũng khiến cho thành phần các bài thi đánh giá năng lực của khối chuyên Khoa học tự nhiên trở nên cồng kềnh, và rất khó để đo lường chính xác phổ năng lực cốt lõi của học sinh.
Tương tự, Ngữ văn thuộc phạm vi khoa học nhân văn nhiều hơn là khoa học xã hội theo nghĩa hẹp, trong khi những lĩnh vực như Kinh tế, Pháp luật lại chưa được xác định là môn chuyên sâu lựa chọn trong khối Khoa học xã hội.
Đặc biệt, khối Ngoại ngữ có vị thế khá khác biệt so với hai khối còn lại. Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội là những lĩnh vực tri thức rộng lớn, còn ngoại ngữ vừa là một lĩnh vực học thuật, vừa là một công cụ giao tiếp và phương tiện tiếp cận tri thức có tính chất xuyên suốt tất cả các ngành nghề.
Mặt khác, khi Bộ GD&ĐT đang thúc đẩy tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, coi ngoại ngữ là "công cụ" để hội nhập, và đặc biệt khi AI đã giải quyết xuất sắc rào cản dịch thuật thông thường, thì mục tiêu bồi dưỡng "chuyên ngoại ngữ" ở bậc phổ thông cần được định nghĩa lại.
Nếu chỉ để giao tiếp hay thi chứng chỉ quốc tế, học sinh trường thường cũng có thể làm xuất sắc. Chuyên ngoại ngữ giờ đây phải là "chuyên ngôn ngữ", tức là nghiên cứu về tư duy ngôn ngữ, văn hóa học, và ngôn ngữ học so sánh, chứ không phải học chuyên ngữ để lấy việc thi IELTS, SAT làm mục tiêu. Việc duy trì một khối độc lập cho chuyên ngoại ngữ vì thế phải cân nhắc lại.
Trong bối cảnh mới, khi AI đang ngày càng xâm chiếm thế giới, các nhóm ngành nghề mới, các hướng nghiên cứu mới đang hình thành và các trường đại học cũng phải thay mới, sắp xếp lại các ngành học, việc tổ chức, sắp xếp lại hệ thống trường THPT chuyên, cấu trúc lại các khối chuyên, môn chuyên trong bối cảnh mới là cần thiết.
Ủng hộ chủ trương đổi mới nhưng nam giáo viên cho rằng, quyết định đưa ra cần phải có căn cứ, có sự cân nhắc kỹ lưỡng và lộ trình thực hiện rõ ràng, thận trọng, chứ không thể cẩu thả, tùy tiện.
Đề xuất chia lại khối chuyên
Từ thực tế đó, thầy Ngọc cho rằng, nếu đổi mới đào tạo trường chuyên, có thể cân nhắc phương án phân chia khác với 4 khối chuyên như sau:
Thứ nhất là, Toán và Khoa học máy tính: tuyển sinh bằng bài thi chuyên biệt Toán nâng cao kết hợp tư duy thuật toán, tư duy logic, suy luận không gian, và mô hình hóa toán học.
Thứ hai là Khoa học tự nhiên: tuyển sinh bằng bài thi chuyên biệt Đánh giá tư duy khoa học, kết hợp nội dung phân hóa theo một lĩnh vực học sinh có năng khiếu như Vật lí, Hóa học hoặc Sinh học (tức là có phần chung và một phần riêng/tự chọn). Kiểm tra các năng lực đọc hiểu dữ liệu khoa học, phân tích biểu đồ, giải thích hiện tượng tự nhiên và thiết kế thí nghiệm.
Thứ ba là Ngôn ngữ: tuyển sinh bằng bài thi chuyên biệt đánh giá năng lực sử dụng ngôn ngữ bao gồm cả tiếng Việt và ngoại ngữ đăng ký, đánh giá độ nhạy bén với cấu trúc ngôn ngữ, tư duy phản biện qua văn bản, và logic ngôn ngữ học.
Thứ tư là Khoa học xã hội: tuyển sinh bằng bài thi chuyên biệt đánh giá năng lực đọc hiểu các văn bản lịch sư, địa lý, kinh tế, chính trị, xử lý thông tin đa chiều và lập luận logic.
Như vậy mỗi khối chuyên chỉ cần tuyển sinh bằng một bài thi đánh giá năng lực chuyên biệt tổng hợp, bên cạnh các môn điều kiện là Toán và Ngữ văn (có thể dùng chung để xét tuyển vào lớp 10 THPT công lập).
Dự thảo Thông tư của Bộ GD&ĐT đề xuất chuyển mô hình tuyển sinh trường THPT chuyên từ thi theo từng môn sang tuyển sinh theo 3 nhóm lĩnh vực: khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và ngoại ngữ. Thí sinh dự thi các môn chung và bài đánh giá năng lực theo nhóm đăng ký, sau đó được lựa chọn môn chuyên sâu phù hợp sau học kỳ I lớp 10. Dự kiến, quy chế mới áp dụng từ năm học 2027–2028 với các trường đủ điều kiện và từ năm học 2028–2029 với những trường còn lại.
Khi Bộ GD&ĐT công bố dự thảo, lập tức tạo "sóng" trên các diễn đàn có sự tham gia của đông đảo phụ huynh học sinh.
Nhiều phụ huynh cho rằng, Bộ GD&ĐT cần khảo sát, đánh giá tác động toàn diện trên diện rộng về cả khía cạnh tâm lý, áp lực học tập, chi phí xã hội; lắng nghe ý kiến của phụ huynh, học sinh THCS - THPT, chuyên gia và đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy. Chính sách giáo dục chỉ thực sự có sức sống và tính khả thi khi nhận được sự đồng thuận, thấu hiểu từ phía người học và gia đình.
Thiết kế phương thức tuyển sinh gọn nhẹ, tuyệt đối không bắt học sinh phải ôn thi quá nhiều môn.
Cần điều chỉnh quy định tuyển sinh theo hướng phát hiện chính xác năng khiếu đặc thù, sở trường riêng biệt của học sinh. Tránh việc đưa ra các bài thi đánh giá năng lực đọc hiểu tổng hợp hoặc thi theo khối quá rộng, vô hình trung buộc học sinh THCS phải dàn trải lực lượng đi học thêm và ôn thi quá nhiều môn, làm trầm trọng thêm nạn học thêm - dạy thêm và đi ngược lại mục tiêu giảm tải.
Chị Tâm cũng nhấn mạnh việc, không nên thay đổi chính sách đột ngột mà phải công bố lộ trình sớm và giữ ổn định quy định cho cả khóa học (4 năm THCS).
